Contents 12 headings · 7 min
- Webometrics nedir, kim hazırlar?
- Webometrics'in öteki sıralamalardan farkı nedir?
- Webometrics hangi göstergeleri kullanır?
- Görünürlük göstergesi nasıl hesaplanır?
- Mükemmellik ve açıklık göstergeleri neyi ölçer?
- Mükemmellik (Excellence)
- Açıklık / Şeffaflık (Openness)
- Webometrics sonuçları adım adım nasıl okunur?
- Webometrics'in sınırları ve eleştiriler
- Webometrics öğrenci ve akademisyen için ne anlama gelir?
- Webometrics hakkında sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Webometrics (Ranking Web of Universities), İspanya Ulusal Araştırma Konseyi'ne (CSIC) bağlı Cybermetrics Lab'in 2004'ten beri ocak ve temmuz aylarında, yılda iki kez yayımladığı üniversite sıralamasıdır. Bugünkü yöntemde üç gösterge vardır: üniversitenin web sitesine gelen dış bağlantılara dayanan görünürlük (%50), çok atıf alan makalelere dayanan mükemmellik (%40) ve atıf performansına dayanan açıklık (%10). Anket ve itibar puanı kullanmaz.
THE, QS ve ARWU gibi büyük sıralamaların neyi ölçtüğünü ve ağırlıklarını THE, QS ve ARWU farkları maddesinde anlattık. Bu madde ise o üçünden yöntem olarak belirgin biçimde ayrılan, ağırlığının yarısını üniversitenin web görünürlüğüne veren Webometrics'i tanıtır: kim hazırlar, göstergeler nasıl hesaplanır, sonuçlar nasıl okunur ve hangi sorulara cevap veremez.
Webometrics nedir, kim hazırlar?
Webometrics'in resmî adı Ranking Web of Universities'tir. Sıralamayı Madrid'deki İspanya Ulusal Araştırma Konseyi (CSIC) bünyesinde çalışan bir araştırma grubu olan Cybermetrics Lab hazırlar. Sıralama 2004'te Isidro F. Aguillo ve ekibi tarafından başlatıldı ve o tarihten beri yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında güncellenir.
Adındaki "webometri", web üzerindeki bağlantıların, içeriklerin ve görünürlüğün nicel olarak incelenmesi anlamına gelir. Sıralamanın çıkış fikri, bir üniversitenin bilimsel ve kurumsal etkinliğinin web üzerindeki izlerine de yansıdığıdır. Bu yüzden Webometrics, kapsamı en geniş sıralamalardan biridir: yalnız yüksek yayın sayısına sahip araştırma üniversitelerini değil, web sitesi olan çok sayıda yükseköğretim kurumunu değerlendirir ve dünya genelinde on binden fazla kurumu listeler.
Üniversitelerin başvurması ya da veri göndermesi gerekmez. Kullanılan veriler dış kaynaklardan (web bağlantı veri tabanları ve bibliyometrik veri tabanları) toplanır.
Webometrics'in öteki sıralamalardan farkı nedir?
| Özellik | Webometrics | THE, QS gibi bileşik sıralamalar | Leiden, URAP gibi bibliyometrik sıralamalar |
|---|---|---|---|
| Temel veri | Web bağlantıları ve atıf verisi | Anket, itibar, kurum verisi ve yayın verisi | Yayın ve atıf verisi |
| Anket kullanımı | Yok | Var | Yok |
| Kurumun veri göndermesi | Gerekmez | Çoğu göstergede gerekir | Gerekmez |
| Kapsam | Çok geniş; web sitesi olan pek çok kurum | Belirli eşikleri geçen kurumlar | Yayın eşiğini geçen kurumlar |
| Yayım sıklığı | Yılda iki kez | Yılda bir kez | Çoğunlukla yılda bir kez |
Bu fark, Webometrics'i hem güçlü hem tartışmalı kılar. Anket olmadığı için itibar önyargısından uzaktır ve küçük, yeni kurumları da görünür kılar. Öte yandan web bağlantısı sayısı, bir üniversitenin eğitim kalitesini ya da araştırmasının değerini doğrudan ölçmez. Yalnız yayın verisine dayanan bir alternatif için Leiden Ranking ve Türkiye'ye özgü bibliyometrik bir sıralama için URAP sıralaması maddelerine bakabilirsiniz.
Webometrics hangi göstergeleri kullanır?
Webometrics'in bugünkü yönteminde üç gösterge vardır. Eskiden dördüncü bir gösterge olarak kurum web sitesinin büyüklüğünü ölçen "varlık" (presence) da kullanılıyordu; 2020'lerin başında bu gösterge hesaptan çıkarıldı.
| Gösterge | Ağırlık | Neyi ölçer? | Veri kaynağı |
|---|---|---|---|
| Görünürlük (Visibility / Impact) | %50 | Üniversitenin ana alan adına bağlantı veren farklı dış ağların sayısı | Ahrefs ve Majestic bağlantı veri tabanları |
| Mükemmellik (Excellence) | %40 | 27 disiplinin her birinde en çok atıf alan %10'luk dilime giren makale sayısı | SCImago kurumsal verisi |
| Açıklık / Şeffaflık (Openness / Transparency) | %10 | Kurum araştırmacılarının atıf performansı | Uzun süre Google Akademik profilleri; son sürümlerde açık bibliyometrik veri |
Göstergeler ayrı ayrı sıralanır, sonra ağırlıklarına göre birleştirilerek dünya sırası elde edilir. Yani Webometrics, Leiden'dan farklı olarak tek bir genel sıra üretir; ama her göstergedeki sıra da ayrıca yayımlanır.
Görünürlük göstergesi nasıl hesaplanır?
Ağırlığın yarısını taşıyan görünürlük göstergesi, üniversitenin ana alan adına (örneğin universite.edu.tr) başka sitelerden gelen bağlantılara dayanır. Burada önemli olan bağlantı sayısı değil, bağlantının kaç farklı dış ağdan (subnet) geldiğidir. Aynı siteden gelen yüzlerce bağlantı tek bir kaynak gibi değerlendirilir; bu, tek bir ortağın ya da kurumun kendi sitelerinin sonucu şişirmesini sınırlar.
Bu göstergenin mantığı, bir üniversitenin içeriği ne kadar değerli ve kullanışlıysa başka kurumların, haber sitelerinin, araştırmacıların ve kamu sitelerinin ona o kadar çok bağlantı vereceğidir. Bağlantı verisi Ahrefs ve Majestic gibi web bağlantılarını tarayan ticari veri tabanlarından alınır.
Gösterge ana alan adına gelen bağlantıları saydığı için alan adı değişiklikleri, birden çok alan adının dağınık kullanılması ya da önemli içeriğin üniversite alan adı dışındaki sitelerde tutulması görünürlüğü düşürebilir. Bu, akademik kaliteden bağımsız, teknik bir etkidir; sıralamadaki ani düşüşleri yorumlarken bunu da göz önünde bulundurun.
Mükemmellik ve açıklık göstergeleri neyi ölçer?
Mükemmellik (Excellence)
Mükemmellik göstergesi, üniversitenin beş yıllık bir dönemde yayımladığı makalelerden kaçının kendi disiplininde en çok atıf alan %10'luk dilime girdiğini sayar. Hesap 27 disiplin için ayrı yapılır ve veri SCImago'dan alınır. SCImago'nun Scopus verisine dayandığını ve dergi sıralamalarının nasıl okunduğunu Scimago (SJR) nedir maddesinde anlattık.
Bu gösterge bir oran değil, sayıdır. Yani büyük ve çok yayın yapan üniversiteler doğal olarak avantajlıdır; küçük ama yüksek etkili yayın yapan bir üniversite bu göstergede büyük bir kurumun gerisinde kalabilir.
Açıklık / Şeffaflık (Openness)
Açıklık göstergesi uzun süre Google Akademik profillerine dayandı: kurumun en çok atıf alan ilk 210 araştırmacısının atıfları toplanıyor, en üstteki aykırı değerler dışarıda bırakılıyordu. Bu yüzden araştırmacıların Google Akademik profilinde kurumlarını doğru yazması, sıralamada doğrudan karşılık buluyordu. Webometrics'i izleyen üniversite sayfalarına göre son sürümlerde bu göstergenin veri kaynağı OpenAlex gibi açık bibliyometrik veriye taşındı.
Hangi veri kaynağı kullanılırsa kullanılsın, yayınlarınızda ve profillerinizde kurum adını tutarlı yazmak yayınlarınızın üniversitenize doğru atanmasını sağlar. Profil kurulumu için Google Scholar profili oluşturma ve profillerin birlikte yönetimi için dijital akademik kimlik yönetimi maddelerine bakabilirsiniz.
Webometrics sonuçları adım adım nasıl okunur?
- Sürümü belirleyin: Sıralama ocak ve temmuzda yenilenir. Karşılaştırdığınız iki sonucun hangi sürüme ait olduğunu yazın; ocak sonucunu bir önceki temmuz sonucuyla karşılaştırmak altı aylık değişimi gösterir.
- Dünya sırası ile ülke sırasını ayırın: Haberlerde çoğu zaman ülke içi sıra verilir. Dünya sırası ile ülke sırası aynı şey değildir.
- Gösterge sıralarına bakın: Genel sıradaki değişimin görünürlükten mi, mükemmellikten mi kaynaklandığını görmek için her göstergenin sırasını ayrı inceleyin.
- Yöntem değişikliklerini kontrol edin: Gösterge, ağırlık ya da veri kaynağı değiştiğinde birçok kurumun sırası birden oynar. Bu tür bir değişim, kurumun performansının değiştiği anlamına gelmez.
- Kaynağı doğrulayın: Sonuçları yalnız Webometrics'in kendi duyurusundan ya da resmî olarak yayımladığı tablolardan okuyun.
- Başka bir sıralamayla karşılaştırın: Aynı üniversitenin yayın temelli bir sıralamadaki yerine de bakın; iki farklı yöntem aynı tabloyu gösteriyorsa sonuca daha çok güvenebilirsiniz.
Sıralamaları izleyen uluslararası kuruluş IREG Observatory, sahte Webometrics listelerinin dolaşımda olduğu konusunda uyarmış ve gerçek özet sıralamaların figshare üzerinde yayımlandığını, ayrıntılı tabloların ise Cybermetrics Lab'e başvurularak alınabildiğini bildirmiştir. Kaynağı belirsiz bir listeye dayanarak üniversite karşılaştırması yapmayın.
Webometrics'in sınırları ve eleştiriler
- Web görünürlüğü kalite değildir: Bağlantı sayısı; tanıtım, haber değeri, sitenin teknik yapısı ve dil gibi akademik kaliteyle ilgisi olmayan etkenlerden de etkilenir.
- Teknik kararlara duyarlıdır: Alan adı değişikliği ya da web sitesi yapılandırması sırayı akademik performanstan bağımsız biçimde değiştirebilir.
- Büyüklük etkisi: Mükemmellik göstergesi sayıya dayandığı için büyük kurumlar avantajlıdır.
- Eğitim boyutu yoktur: Öğretim kalitesi, öğrenci memnuniyeti ya da mezunların istihdamı ölçülmez.
- Veri kaynaklarına bağımlılık: Ticari bağlantı veri tabanlarının kapsamı ve bibliyometrik veri tabanlarının alan farkları sonuca yansır.
Bu eleştirilerin çoğu tüm sıralamalar için geçerli genel sorunların bir parçasıdır. Ayrıntılı tartışma için üniversite sıralamaları ne kadar güvenilir maddesine bakabilirsiniz.
Webometrics öğrenci ve akademisyen için ne anlama gelir?
Üniversite seçen öğrenci için: Webometrics, bir kurumun dünyada ne kadar görünür olduğuna dair kaba bir fikir verir; ama lisansüstü program ya da danışman seçiminde tek başına belirleyici olmamalıdır. Kendi alanınızdaki yayınlar, laboratuvar olanakları ve danışmanın çalışmaları sıralamadan daha çok şey söyler.
Akademisyen için: Webometrics'in sizin üzerinizde doğrudan bir etkisi yoktur; atama, yükseltme ya da teşvik ölçütlerinde kullanılmaz. Ancak yayınlarınızın üniversitenize doğru atanması, kurumun mükemmellik ve açıklık göstergelerine katkı verir. Kurum adını yayınlarda standart yazmak bu açıdan da önemlidir.
Üniversite yönetimi için: Görünürlük göstergesi, kurumsal web sitesinin içerik kalitesine ve kalıcılığına dikkat çeker. Sıralamada yükselmek için bağlantı satın almak ya da yapay bağlantı ağları kurmak gibi yollar hem etik değildir hem de farklı dış ağları sayan yöntem nedeniyle sınırlı etki yapar. Türkiye'deki üniversitelerin farklı sıralamalardaki genel tablosu için Türkiye üniversite sıralamaları 2026 maddesine bakabilirsiniz.
Webometrics hakkında sık yapılan hatalar
- Webometrics'i yalnız web sitesi güzelliği yarışması sanmak: Ağırlığın önemli bir kısmı çok atıf alan makalelere ve atıf performansına dayanır.
- Eski yöntemle yeni sonucu açıklamak: Varlık göstergesi ve eski veri kaynakları artık kullanılmıyor; eski kaynaklardaki yöntem anlatımları güncel olmayabilir.
- Altı aylık küçük oynamalara anlam yüklemek: Yılda iki kez yayımlanan bir sıralamada veri tabanlarındaki güncellemeler bile sırayı değiştirebilir; birkaç sürümlük eğilime bakın.
- Sırayı alan düzeyine taşımak: Webometrics kurum düzeyinde bir sıralamadır; bir bölümün ya da programın kalitesi hakkında doğrudan bilgi vermez.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Ranking Web of Universities (Webometrics) — sıralamanın resmî sitesi
- IREG Observatory, Latest Webometrics Ranking — yılda iki kez yayım, figshare ve sahte listeler uyarısı
- Afyon Kocatepe Üniversitesi Kalite Koordinatörlüğü, Webometrics duyurusu — göstergelerin Türkçe tanıtımı (2024)
- Telkom University, History of Webometrics Rankings — yöntemin yıllar içindeki değişimi
FAQ
Webometrics sıralaması ne zaman açıklanır?
Webometrics yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Bu düzen sıralamanın başladığı 2004'ten beri sürmektedir. Karşılaştırma yaparken iki sonucun hangi sürüme ait olduğuna dikkat edin; ocak sonucu ile bir önceki temmuz sonucu arasındaki fark altı aylık değişimi gösterir ve bu değişim yöntem ya da veri güncellemesinden de kaynaklanabilir.
Webometrics güvenilir bir sıralama mı?
Webometrics anket kullanmadığı ve üniversitelerden veri istemediği için itibar önyargısından uzaktır ve çok geniş bir kurum kümesini kapsar. Ancak ağırlığının yarısı web bağlantılarına dayandığından alan adı değişikliği, site yapısı ve tanıtım gibi akademik kaliteyle ilgisiz etkenlerden etkilenebilir. Bu yüzden onu tek başına değil, yayın temelli başka bir sıralamayla birlikte okumak daha sağlıklıdır.
Webometrics hangi kriterlere göre sıralama yapar?
Güncel yöntemde üç gösterge vardır: üniversitenin ana alan adına bağlantı veren farklı dış ağların sayısına dayanan görünürlük yüzde 50, 27 disiplinde en çok atıf alan yüzde 10'luk dilime giren makale sayısına dayanan mükemmellik yüzde 40 ve atıf performansına dayanan açıklık yüzde 10 ağırlık taşır. Ağırlıklar ve veri kaynakları dönem dönem değiştiği için güncel yöntemi resmî siteden kontrol edin.
Webometrics'i kim hazırlıyor?
Webometrics'i İspanya Ulusal Araştırma Konseyi'ne (CSIC) bağlı, Madrid'deki Cybermetrics Lab adlı araştırma grubu hazırlar. Sıralama 2004'te Isidro F. Aguillo ve ekibi tarafından başlatılmıştır. Üniversitelerin başvurması ya da veri göndermesi gerekmez; veriler web bağlantı veri tabanlarından ve bibliyometrik veri tabanlarından toplanır.
Webometrics sırası akademik yükseltmede kullanılır mı?
Hayır. Webometrics kurum düzeyinde bir sıralamadır ve akademisyenlerin atama, yükseltme ya da teşvik ölçütlerinde bir karşılığı yoktur. Bununla birlikte yayınlarınızın üniversitenize doğru atanması kurumun mükemmellik ve açıklık göstergelerine katkı verir. Bu yüzden yayınlarda ve akademik profillerde kurum adını standart biçimde yazmak hem sizin hem kurumunuzun görünürlüğü için yararlıdır.
