QuillBot ve Parafraz Araçları İntihal Sayılır mı?

Bu madde benzerlik oranını meşru yollarla düşürmeyi değil, otomatik yeniden yazma araçlarının etik ve hukuki durumunu ele alır: hangi kullanımın intihal sayıldığını, Türkiye'deki yönerge ve rehberlerin ne dediğini ve bu araçları hangi sınırlar içinde kullanabileceğinizi. Benzerlik raporundaki oranı kendi cümlelerinizle yazarak ve doğru atıfla düşürme yöntemleri için Turnitin benzerlik oranı düşürme maddesine bakın.

QuillBot ve parafraz araçları ne yapar?

Parafraz araçları verilen bir cümleyi ya da paragrafı aynı anlamı koruyacak biçimde farklı sözcüklerle ve farklı bir cümle yapısıyla yeniden yazar. QuillBot kendi sitesinde kendini parafraz, dil bilgisi denetimi, ton analizi ve akıcılığı artırma gibi işlevler sunan, yapay zekâ destekli bir yazım aracı olarak tanıtır. Benzer işlevleri sunan başka araçlar ve genel amaçlı sohbet asistanları da vardır.

Bu araçlar iki kuşakta düşünülebilir. Eski tip "spinner" araçları sözcükleri eş anlamlılarıyla mekanik olarak değiştirir. Yeni araçlar ise dil modelleriyle cümleyi baştan kurar; çıktı daha akıcıdır ama yine sizin değil, aracın ürettiği bir metindir. Hangi türü kullanırsanız kullanın, aracın değiştirdiği şey ifadedir; fikrin sahibi değişmez.

QuillBot kullanmak intihal sayılır mı?

Cevap, aracı hangi metne ve hangi amaçla uyguladığınıza bağlıdır. Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan durumları özetler.

Türkiye'de intihalin tanımı parafraz araçları için ne anlama gelir?

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi intihali, başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek olarak tanımlar. Tanımda "kelimeleri aynen kullanmak" şartı yoktur. Bu yüzden bir kaynağın fikrini ya da yöntemini, kelimelerini araçla değiştirerek ve atıf yapmadan kullanmak, benzerlik raporunda hiçbir eşleşme çıkmasa bile intihal tanımına girer.

Yönergenin ihlal sayılmayan durumları düzenleyen maddesi de bu açıdan öğreticidir: anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin ve matematik teoremleri ile ispatları gibi önermelerin, başkasının özgün üslup ve ifadesini aynen kullanmamak şartıyla kullanılması ihlal sayılmaz. Bu hüküm herkesin bildiği temel bilgiyi kendi cümlelerinizle yazmanızı korur; bir yazarın özgün bulgusunu ya da yorumunu atıfsız kullanmayı korumaz.

Yönerge ayrıca henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez ya da çalışmaları sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmayı ihlaller arasında sayar. Danışmanınızın, bir arkadaşınızın ya da hakemliğini yaptığınız bir makalenin taslağını araca yüklemek bu yüzden ayrı bir risk taşır. İhlal türlerinin tamamı için akademik etik ihlal türleri maddesine bakın.

Üretken yapay zekâ etik rehberi ve yayıncılar ne diyor?

Yükseköğretim kurumları için Mayıs 2024'te yayımlanan "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber" parafraz araçlarını adıyla anmaz. Ancak QuillBot gibi araçlar yapay zekâ ile yeniden yazma yaptığı ölçüde rehberin şu ilkeleri doğrudan ilgilidir:

• Beyan: Bilimsel araştırma ve yayın yazım aşamalarında üretken yapay zekâ kullanılan bölümlerin yöntem kısmında açıklanması gerekir; hangi aracın, ne zaman, çalışmanın hangi aşamasında kullanıldığı ve aracın sürümü belirtilmelidir.
• Sınır: Rehber, bir makalenin tamamının yapay zekâya yazdırılmasının düşünülemeyeceğini belirtir.
• Sorumluluk: İçeriğin doğruluğu kullanıcının, raporun içeriği, sonuçları ve argümanları araştırmacıların sorumluluğundadır.
• Veri ve gizlilik: Özgün fikirlerin, yöntemlerin ve belgelerin bu sistemlere girilmesi bir risk olarak anılır; kişisel veriler anonimleştirilmeden ya da maskelenmeden girilmemelidir.
• İhlal örnekleri: İçerik üretiminde yapay zekâ kullanıldığını eserde bildirmemek ve başkası tarafından üretilen içeriği izinsiz kullanmak etik ihlal örnekleri arasında sayılır.

Uluslararası yayın etiği tarafında COPE'un tutumu da benzerdir: Yapay zekâ araçları yazar olamaz; yazım, görsel üretimi ya da veri analizi için yapay zekâ aracı kullanan yazarlar hangi aracı nasıl kullandıklarını gereç ve yöntem ya da benzeri bir bölümde açıklamalıdır. Yazarlar, aracın ürettiği bölümler de dahil olmak üzere metnin tamamından sorumludur. Tezde ve makalede beyanın nasıl yazılacağı için lisansüstü eğitimde yapay zekâ araçları, kaynakçada nasıl gösterileceği için APA 7'de yapay zekâ kaynak gösterme maddelerine bakın.

Parafraz aracıyla yazılan metin fark edilir mi?

Parafraz aracı benzerlik raporundaki eşleşmeleri azaltabilir, ama bu metnin "temiz" görüneceği anlamına gelmez. Metin farklı yollardan dikkat çekebilir:

• Okuyan insan: Danışman, jüri ya da hakem, alanın yerleşik terimlerinin tuhaf eş anlamlılarla değiştirildiğini, cümlelerin akışının bölüm boyunca değiştiğini ya da atıf ile cümlenin içeriği arasında kopukluk olduğunu fark edebilir. Yayın etiği alanyazınında bu tür bozulmuş terimlere "tortured phrases" denir.
• Yapay zekâ göstergeleri: Bazı benzerlik yazılımları ayrıca yapay zekâ yazımı göstergesi sunar. Bu göstergenin nasıl çalıştığı ve sınırları Turnitin yapay zekâ tespiti maddesinde anlatılır; tek başına kanıt sayılmamalıdır, ama aracı gizlemek için kullanmak da çözüm değildir.
• Kaynakla karşılaştırma: Şüphe doğduğunda inceleyen kişi kaynağı açıp fikir sırasını ve yapısını karşılaştırır. Araçla yeniden yazılmış bir paragraf, kaynağın düşünce sırasını çoğu zaman aynen korur.

Bir şüphe etik soruşturmaya dönüşürse belirleyici olan raporun sayısı değil, metnin kaynağıyla ilişkisidir. İntihal tespit edildiğinde öğrenciler ve öğretim elemanları için öngörülen yaptırımları intihal nedir, nasıl önlenir maddesinde bulabilirsiniz.

Parafraz araçlarının akademik metne verdiği zararlar

Etik boyutun dışında, bu araçlar akademik metnin niteliğini de bozabilir:

• Temkin kaybı: "May be associated with" gibi temkinli bir ifade "causes" gibi kesin bir iddiaya dönüşebilir. Bulguyu olduğundan güçlü göstermek ayrı bir doğruluk sorunudur.
• Terim bozulması: "Standard deviation", "regression" ya da alanınızın kavramları anlamsız karşılıklarla değiştirilebilir.
• Kaynakla uyumsuzluk: Cümle kaynağın söylemediği bir şeyi söyler hâle gelir, ama atıf yerinde durur; bu da kaynağı çarpıtmaktır.
• Ses birliğinin kaybı: Bir bölüm sizin, bir bölüm aracın üslubuyla yazılmış gibi görünür.

Kendi cümlelerinizle yeniden ifade etmenin tekniklerini paraphrase nasıl yapılır maddesinde, ne zaman doğrudan alıntı ne zaman parafraz seçileceğini doğrudan alıntı ve parafraz maddesinde bulabilirsiniz.

Parafraz aracını etik sınırlar içinde kullanmak

Bu araçları tamamen yasaklayan bir genel kural yoktur; kurallar kurumdan kuruma ve dergiden dergiye değişir. Kullanacaksanız şu ilkeler sizi korur:

1. Önce politikayı okuyun. Enstitünüzün, dersin ya da derginin yapay zekâ ve yazım desteği politikasını teslimden önce öğrenin; belirsizse danışmanınıza ya da editöre yazılı olarak sorun.
2. Yalnız kendi yazdığınız metne uygulayın. Başkasının cümlesini araca vermek yerine kaynağı okuyun, anlayın ve kendi cümlenizi kurun; aracı ancak kendi taslağınızın dilini gözden geçirmek için kullanın.
3. Öneriyi öneri olarak görün. Çıktıyı toptan kopyalamayın; her değişikliği tek tek okuyup anlamı, temkin düzeyini ve terimleri koruyanları kabul edin.
4. Atıfları yeniden kontrol edin. Değişen her cümlenin hâlâ kaynağın söylediğini söylediğinden emin olun.
5. Kişisel ve gizli veriyi girmeyin. Katılımcı bilgisi, yayımlanmamış veri, başkasının taslağı ya da hakem olarak incelediğiniz metin araca yüklenmez.
6. Beyan edin ve kayıt tutun. Politika istiyorsa hangi aracı, hangi bölümde ve ne amaçla kullandığınızı yazın. Örneğin: "Bu çalışmanın [bölüm] kısmında dil ve akıcılık düzeltmesi için [araç adı ve sürümü] kullanılmış, öneriler yazar tarafından tek tek incelenmiştir." Köşeli parantezleri kendi bilgilerinizle doldurun.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (İTÜ'nün yayımladığı metin): intihal tanımı ve ihlal sayılmayan durumlar
• Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber (Mayıs 2024, Marmara Üniversitesi'nin yayımladığı kopya)
• COPE — Authorship and AI tools: yazarlık ve yapay zekâ kullanım beyanı
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK): mevzuat ve duyurular