SPSS'te Cronbach Alpha Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Güvenilirlik Analizi ve Çıktı Okuma

Bu madde analizi SPSS'te uygulamaya odaklanır: hangi menüye girileceğini, hangi kutuların işaretleneceğini ve çıktının nasıl okunacağını adım adım anlatır. Cronbach alpha'nın ne olduğunu, formülünü, alfayı neyin etkilediğini ve sık yapılan yorum hatalarını güvenilirlik analizi ve Cronbach alpha nedir maddesinde bulabilirsiniz.

Analizden önce veri dosyası nasıl hazırlanır?

Güvenilirlik analizindeki hataların çoğu analizden önce yapılır. Menüye girmeden şunları kontrol edin:

1. Madde düzeyinde veri girin. Analiz için toplam puan değil, her maddenin ayrı sütunda olduğu veri gerekir (örneğin m1, m2, … m20). Veri girişi kuralları için SPSS'te veri giriş ve kodlama rehberine bakın.
2. Ters maddeleri çevirin. Olumsuz ifadeli maddeleri Transform → Recode into Different Variables ile yeni bir değişkene ters kodlayın (5'li Likert'te 1→5, 2→4, 3→3, 4→2, 5→1) ve analizde ters çevrilmiş sürümü kullanın.
3. Alt boyutların madde listesini hazırlayın. Ölçeğin orijinal makalesinden hangi maddenin hangi alt boyuta ait olduğunu not edin.
4. Kayıp veriyi ve hatalı girişleri kontrol edin. Frekans tablosunda ölçek aralığı dışında değer (örneğin 5'li ölçekte 55) olmadığından emin olun. Kayıp değerleri Variable View'deki Missing sütununda tanımlayın.

Ters kodlama ve alt boyut puanı oluşturma işlemlerinin ayrıntısı SPSS'te ölçek puanı hesaplama maddesindedir.

Adım adım SPSS'te Cronbach alpha hesaplama

1. Üst menüden Analyze → Scale → Reliability Analysis yolunu açın.
2. Soldaki listeden ölçeğin ya da alt boyutun maddelerini seçip ok düğmesiyle Items kutusuna taşıyın. Ters maddelerin çevrilmiş sürümlerini seçtiğinizden emin olun.
3. Model açılır listesinde Alpha seçili kalsın; varsayılan budur.
4. İsterseniz Scale label alanına ölçeğin ya da alt boyutun adını yazın (örneğin "Motivasyon"); çıktıyı okumayı kolaylaştırır.
5. Statistics düğmesine tıklayın. "Descriptives for" bölümünde Item, Scale ve Scale if item deleted kutularını, "Inter-Item" bölümünde Correlations kutusunu işaretleyin.
6. Continue, ardından OK düğmesine basın.

Statistics penceresinde hangi kutular işaretlenmeli?

Statistics penceresi kalabalık görünür, ama tez ve makale için gereken seçenekler sınırlıdır.

SPSS çıktısı nasıl okunur?

Case Processing Summary

Analize kaç kişinin girdiğini gösterir. SPSS, analizdeki maddelerden herhangi birinde kayıp değeri olan katılımcıyı bütünüyle dışarıda bırakır (listwise silme). "Excluded" satırındaki sayı beklenenden yüksekse kayıp veriyi kontrol edin.

Reliability Statistics

Ölçeğin Cronbach alpha değeri buradadır. Yanında "Cronbach's Alpha Based on Standardized Items" (standartlaştırılmış alfa) ve madde sayısı (N of Items) yer alır. Bütün maddeler aynı Likert ölçeğiyle puanlanıyorsa genellikle ilk sütundaki ham alfa raporlanır.

Item-Total Statistics

Kararların verildiği tablodur. İki sütuna odaklanın: Corrected Item-Total Correlation (maddenin, kendisi çıkarılmış toplam puanla korelasyonu) ve Cronbach's Alpha if Item Deleted (madde silinirse ölçeğin alfası).

Bu varsayımsal tabloda m4 hem ölçeğin geri kalanıyla zayıf ilişkilidir hem de silindiğinde alfa belirgin biçimde yükselmektedir. Bir sonraki bölümdeki kurala göre incelenmesi gereken madde budur. Diğer maddelerde "madde silinirse alfa" değeri genel alfanın altında kaldığı için hepsi ölçeğe katkı vermektedir.

Madde silme kararı nasıl verilir?

Pratik kural şudur: bir madde silindiğinde alfa .05'ten fazla artıyorsa ve maddenin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonu .30'un altındaysa silmeyi düşünün. Ama istatistik tek başına yetmez; şu soruları da sorun:

• Madde doğru kodlandı mı? Negatif ya da sıfıra yakın korelasyon çoğu zaman ters çevrilmemiş bir maddeden kaynaklanır. Önce kodlamayı düzeltin.
• Madde kuramsal olarak kritik mi? Yapının önemli bir yönünü ölçen bir maddeyi yalnız istatistik düşük diye silmek, ölçeğin kapsamını daraltır.
• Ölçek uyarlanmış ya da yerleşik bir ölçek mi? Başkasının geliştirdiği bir ölçekten madde silmek, puanları orijinal çalışmayla karşılaştırılamaz hâle getirir. Böyle bir karar verirseniz gerekçesini ve hangi maddenin çıkarıldığını açıkça raporlayın.

Silme kararı verdiyseniz maddeleri tek tek çıkarın ve her seferinde analizi yeniden çalıştırın; bir maddenin çıkması diğer maddelerin değerlerini değiştirir. Ölçek geliştirme sürecinde madde seçiminin bütün ölçütleri için SPSS'te madde analizi maddesine bakın.

Elde ettiğiniz değeri yorumlamak için hızlı başvuru: α < .50 kabul edilemez, .50–.60 zayıf, .60–.70 sorgulanabilir, .70–.80 kabul edilebilir, .80–.90 iyi, .90 üzeri mükemmel kabul edilir; ancak .90'ın çok üzerindeki değerler maddelerin birbirini tekrarladığına işaret edebilir. Bu sınırların neden kesin kural olmadığını kavram maddesi ayrıntılı anlatır.

Alt boyutlar için ayrı hesaplama ve syntax ile hızlandırma

Ölçeğiniz alt boyutlardan oluşuyorsa (örneğin motivasyon, kaygı, öz yeterlik) her alt boyut için analizi ayrı ayrı çalıştırın; her alt boyutun kendi alfası .70 ve üzerinde olmalıdır. Toplam puanı da kullanıyorsanız bütün maddelerle bir kez daha çalıştırıp genel alfayı ekleyin.

Her alt boyut için menüye tek tek girmek yerine aşağıdaki gibi bir syntax kullanabilirsiniz (değişken adları örnektir):

RELIABILITY
  /VARIABLES=mot1 mot2 mot3 mot4 mot5
  /SCALE('Motivasyon') ALL
  /MODEL=ALPHA
  /STATISTICS=DESCRIPTIVE SCALE CORR
  /SUMMARY=TOTAL.

Burada /STATISTICS satırı madde betimsellerini, ölçek istatistiklerini ve maddeler arası korelasyonları, /SUMMARY=TOTAL ise Item-Total Statistics tablosunu üretir. Bir sonraki alt boyut için yalnız /VARIABLES listesini ve ölçek adını değiştirin.

SPSS'te McDonald omega, iki yarı ve ICC nasıl hesaplanır?

McDonald omega

IBM, McDonald omega'yı SPSS Statistics 27.0.1 sürümüyle Reliability Analysis'e eklemiştir. Bu ve sonraki sürümlerde aynı pencerede Model listesinden Omega'yı seçmeniz yeterlidir; syntax'te karşılığı /MODEL=OMEGA'dır. SPSS'in belgelerine göre bu tahmin tek faktörlü bir model ve maddeler arasında hata kovaryansı olmadığı varsayımına dayanır. Daha eski bir sürüm kullanıyorsanız omega'yı R'da "psych" paketinin omega() işleviyle hesaplayabilirsiniz. Giderek daha çok dergi alfanın yanında omega da görmek istemektedir.

İki yarı (split-half)

Model listesinden Split-half seçildiğinde SPSS iki yarı arasındaki korelasyonu, Spearman-Brown katsayısını ve Guttman iki yarı katsayısını verir. Yarılar, Items kutusundaki madde sırasına göre oluşturulur; maddelerin sırasını buna göre düzenleyin.

Test-tekrar test ve puanlayıcılar arası güvenirlik

İki uygulamanın ya da iki puanlayıcının puanlarını Items kutusuna koyup Statistics'te Intraclass correlation coefficient kutusunu işaretleyin. Model (Two-Way Mixed, Two-Way Random, One-Way Random) ve tür (Consistency ya da Absolute Agreement) seçimini araştırma deseninize göre yapın ve raporda belirtin.

Doğru-yanlış (1-0) puanlanan başarı testlerinde Alpha modeliyle elde edilen değer KR-20 ile aynıdır; ayrıca bir seçenek aramanız gerekmez.

Cronbach alpha düşük ya da negatif çıkarsa ne yapmalı?

• Negatif alfa: SPSS, maddeler arasındaki ortalama kovaryans negatif olduğu için değerin negatif çıktığını ve güvenirlik modelinin varsayımlarının ihlal edildiğini belirten bir not ekler ve madde kodlamalarını kontrol etmenizi önerir. Neredeyse her zaman ters çevrilmemiş maddelerden kaynaklanır.
• Korelasyon matrisinde negatif değerler: Hangi maddenin diğerleriyle ters ilişkili olduğunu gösterir; ters madde listesini orijinal ölçekle karşılaştırın.
• Az maddeli alt boyut: Üç dört maddelik alt boyutlarda alfa doğal olarak düşük çıkabilir. Maddeler arası ortalama korelasyonu (Summaries: Correlations) ve omega'yı da raporlamak durumu daha adil gösterir.
• Yanlış madde listesi: Farklı alt boyutlara ait maddeleri tek analizde toplamak alfayı düşürür. Alt boyut yapısını kontrol edin; yapıdan emin değilseniz açımlayıcı faktör analizi ile sınayın.
• Çok fazla dışarıda kalan katılımcı: Listwise silme yüzünden örneklem küçüldüyse kayıp veri örüntüsünü inceleyin.
• Türdeş örneklem: Katılımcıların puanları birbirine çok yakınsa (düşük varyans) alfa düşer; bunu sınırlılık olarak tartışın.

Cronbach alpha APA'ya göre nasıl raporlanır?

Değeri yöntem bölümünde, ölçme aracını tanıttığınız paragrafta verin. Her alt boyutu ayrı yazın, baştaki sıfırı koymayın (α = .87) ve madde çıkardıysanız bunu gerekçesiyle belirtin.

Varsayımsal örnek: "Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği Cronbach alpha katsayısıyla incelenmiştir. Motivasyon alt boyutu için α = .87, kaygı alt boyutu için α = .82, öz yeterlik alt boyutu için α = .79 ve ölçeğin tamamı için α = .91 olarak hesaplanmıştır. Tüm değerler kabul edilebilir düzeyin (α ≥ .70) üzerindedir."

Birden çok ölçek kullanıyorsanız güvenirlik katsayılarını betimsel istatistik tablosuna ayrı bir sütun olarak da ekleyebilirsiniz. SPSS tablolarını APA biçimine dönüştürmek için SPSS çıktısını APA tablosuna dönüştürme rehberine bakın. Elinizdeki değerleri hızlıca denetlemek isterseniz sitedeki Cronbach alpha hesaplayıcı da kullanılabilir.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• IBM SPSS Statistics belgeleri, RELIABILITY komutu MODEL alt komutu: https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_sub/statistics_reference_project_ddita/spss/base/syn_reliability_model.html
• IBM Community, SPSS Statistics 27.0.1 yenilikleri (McDonald omega): https://community.ibm.com/community/user/ai-datascience/blogs/brent-gardiner/2020/11/03/whats-new-in-spss-statistics-27010
• Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
• DergiPark Akademik: https://dergipark.org.tr