Memura Lisansüstü Eğitim İzni Var mı? Haftalık İzin Uygulaması ve Aylıksız İzin

Bu madde akademisyenlerin değil, üniversite dışındaki kamu kurumlarında çalışan memurların yüksek lisans ve doktora için kullanabileceği izinleri anlatır. Öğretim elemanlarının yıllık, doğum ve görevlendirme hakları için akademisyen izin hakları maddesine bakın. Burada amaç, "kurumum bana haftada bir gün izin vermek zorunda mı?" ve "okul için bir yıl ara verebilir miyim?" sorularına kanun metnine dayanarak cevap vermektir.

Memurlar yüksek lisans ya da doktora yapabilir mi?

Evet. Memurların lisansüstü öğrenci olmasını yasaklayan genel bir kural yoktur. Dersleriniz akşam, hafta sonu ya da çevrim içi yapılıyorsa ve mesainizle çakışmıyorsa, okulunuz için ayrıca izin kullanmanız gerekmez.

Sorun, derslerin mesai saatlerine denk geldiği durumlarda çıkar. Tezli programların dersleri çoğu zaman gündüz yapılır; tezsiz programların bir kısmı ise çalışanların takvimine göre planlanır. Başvurmadan önce program türlerinin farkını tezli ve tezsiz yüksek lisans farkı maddesinden, derslere devam kuralını da lisansüstü devam zorunluluğu maddesinden kontrol edin.

Memurlara "haftalık lisansüstü izni" verilir mi?

657 sayılı Kanun'un çalışma saatlerini düzenleyen 101. maddesinde, mazeret izinlerini düzenleyen 104. maddesinde ve aylıksız izinleri düzenleyen 108. maddesinde lisansüstü eğitim için ayrı bir izin türü yer almaz. "Haftada bir gün eğitim izni" denen uygulama, kanundan doğan bir hak değil, kurumun kendi düzenlemesi ya da amirin takdiriyle kurulan bir çalışma düzenidir.

Uygulamada bu düzen birkaç biçimde kurulur:

• Telafi: Ders saatlerinde izinli sayılırsınız, kaçırdığınız mesaiyi başka gün ya da saatlerde tamamlarsınız.
• Vardiya ya da nöbet düzenlemesi: Vardiyalı çalışılan kurumlarda ders günleriniz nöbet planında boş bırakılır.
• Kurum yönergesi: Bazı kurumlar personelinin lisansüstü eğitimini iç yönergeyle düzenler ve izin süresini, belge şartını ve telafi biçimini orada yazar.
• İzin kullanımı: Kurum özel bir düzen kurmuyorsa ders ve sınav günleri yıllık izinden ya da mazeret izninden karşılanır.

Kanunda açık bir hak olmadığı için kurumunuz hizmetin aksayacağı gerekçesiyle haftalık izni kabul etmeyebilir. Bu durumda pazarlık gücünüzü artıran şey, somut bir plan sunmaktır: hangi gün, hangi saatler, işin kime devredileceği ve telafinin nasıl yapılacağı.

Lisansüstü eğitim için hangi izinler kullanılabilir?

Kısa süreli ihtiyaçlar (sınav, seminer sunumu, tez izleme toplantısı, savunma) için kanundaki genel izinler kullanılır. Uzun süreli ihtiyaçlar için ise aylıksız izin gündeme gelir.

Mazeret izni ve 108/E'deki aylıksız izin kanunda "verilebilir" diye düzenlenir; yani amirin takdirine bağlıdır. Talebinizin gerekçesini ve hizmetin nasıl aksamayacağını dilekçenizde açıkça yazmanız bu yüzden önemlidir. Yıllık izin sürelerini akademisyen izin hakları maddesindeki tabloda görebilirsiniz; aynı kanun hükümleri memurlar için de geçerlidir.

Aylıksız izinle lisansüstü eğitim nasıl yapılır?

Tez yazmak ya da tam zamanlı bir dönem geçirmek için en sık başvurulan yol, 108. maddenin (E) fıkrasındaki genel aylıksız izindir. Bu izin için yıllık izinde esas alınan hizmet süresine göre beş hizmet yılını tamamlamış olmanız gerekir. İzin, memuriyetiniz boyunca en çok iki parça hâlinde kullanılabilir ve toplamı bir yılı geçemez.

Aylıksız izin bir kez kullanıldığında bir daha geri gelmez. Bu yüzden "en çok iki defa, toplam bir yıl" hakkını lisansüstü sürecinin en yoğun dönemine saklamak çoğu zaman en akılcı plandır: örneğin doktorada yeterlik hazırlığı ya da tezin son yazım dönemi.

Aylıksız izinde maaş, sigorta ve emeklilik

Aylıksız izin süresince aylık ödenmez. Bu sürenin kademe ilerlemesine, sosyal güvenlik primlerine, sağlık güvencesine ve emeklilik hesabına etkisi kişinin statüsüne ve sigortalılık başlangıcına göre farklılaşabilir. İzne çıkmadan önce bu etkileri personel biriminizden ve SGK'dan yazılı olarak öğrenin; gerekirse sonradan borçlanma imkânı olup olmadığını sorun.

Yurt dışında lisansüstü eğitim için izin

108. maddenin (D) fıkrası, bütçe imkânlarıyla ya da burslu olarak yetiştirilmek üzere yurt dışına gönderilen memurların öğrenim süresince aylıksız izin alabileceğini düzenler. Aynı fıkra; yurt dışına sürekli görevle atanan ya da en az altı ay geçici görevlendirilen memurların ve kamu kurumlarınca yurt dışına gönderilen öğrencilerin memur eşlerine de görev ya da öğrenim süresince aylıksız izin imkânı tanır.

Kendi imkânınızla, kurumunuzdan bağımsız bir bursla yurt dışında yüksek lisans ya da doktora yapacaksanız, durumunuzun (D) fıkrasına girip girmediğini personel biriminize sorun; girmiyorsa (E) fıkrasındaki genel aylıksız izin ve onun bir yıllık sınırı gündeme gelir. Kurumunuz adına yurt dışına gönderilmek ise ayrı mevzuata bağlıdır ve çoğu zaman dönüşte mecburi hizmet yükümlülüğü doğurur. Yurt dışı başvuru süreci için yurt dışında doktora maddesine bakabilirsiniz.

Adım adım: çalışırken lisansüstü eğitim için izin planı

1. Ders saatlerini öğrenin. Başvurmadan önce programın derslerinin hangi gün ve saatlerde yapıldığını enstitüye sorun.
2. Kurum mevzuatınızı okuyun. Personel yönetmeliğinizde ya da iç yönergenizde lisansüstü eğitime dair bir düzenleme olup olmadığını personel biriminize sorun.
3. Amirinizle erken konuşun. Kabul almadan önce bile niyetinizi paylaşmak, sonradan çıkacak itirazları azaltır.
4. Yazılı plan sunun. Ders günleri, telafi saatleri, işinizi devralacak kişi ve dönem takvimini içeren bir dilekçe verin.
5. Onayı yazılı alın. Haftalık izin ya da telafi düzeninin her dönem yenilenip yenilenmeyeceğini de öğrenin.
6. Uzun izinleri önceden planlayın. Aylıksız izin kullanacaksanız hangi döneme denk geleceğini, maaş ve sigorta etkisini ve dönüş tarihini en az bir dönem önceden netleştirin.

İzin dilekçesinde neler yazmalı?

Amirin takdirine bağlı bir talepte dilekçenin içeriği kararı doğrudan etkiler. Kısa ama eksiksiz bir dilekçede şunlar bulunmalıdır:

• Kayıtlı olduğunuz üniversite, enstitü, program ve dönem; ekte öğrenci belgesi ve ders programı.
• İzin istediğiniz gün ve saatler ya da aylıksız izin için başlangıç ve bitiş tarihleri.
• Telafi önerisi: kaçırılan mesainin hangi gün ve saatlerde tamamlanacağı.
• İşinizin bu sürede kime devredileceği ve acil durumlarda size nasıl ulaşılacağı.
• Eğitimin kurumunuzun işine katkısı; alanınızla bağlantılı bir programsa bunu kısaca belirtin.

İş, okul ve sınav hazırlığını birlikte yürütmenin pratik yanları için ALES'e çalışırken hazırlanma maddesi de fikir verebilir.

Sözleşmeli personel, işçiler ve akademisyenler için durum farklı mı?

Bu maddedeki hükümler 657 sayılı Kanun'a tabi kadrolu memurlar içindir. Diğer çalışanlar için kurallar farklı mevzuattan gelir:

• Sözleşmeli personel: İzin hakları kendi sözleşme esaslarına bağlıdır; aylıksız izin koşulları memurlardan farklı olabilir.
• Kamu işçileri: İş mevzuatına ve varsa toplu iş sözleşmesine tabidir; eğitim izni bu sözleşmelerde düzenlenmiş olabilir.
• Üniversitelerdeki öğretim elemanları: İzinleri 657'ye göre kullanılır, ama görevlendirmeleri 2547 sayılı Kanun'a dayanır; bu ayrı bir konudur.

Memurken lisansüstü eğitimini bitirip akademiye geçmeyi düşünüyorsanız, hizmetin ve maaşın nasıl taşındığını memurken araştırma görevliliğine geçiş maddesinde bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Haftalık izni kanuni hak sanmak: Kanunun izin hükümlerinde böyle bir izin türü sayılmaz; düzen kurumun takdirine bağlıdır.
• Yazılı onay almamak: Onaysız izinle göreve gelmemek disiplin sorununa yol açabilir.
• Aylıksız izin hakkını erken tüketmek: İki defa ve toplam bir yıl sınırı memuriyet boyunca geçerlidir.
• Dönüş süresini kaçırmak: 10 gün içinde göreve dönülmezse memuriyetten çekilmiş sayılma sonucu doğar.
• Devam kuralını hesaba katmamak: Kurumunuz izin verse bile programın devamsızlık sınırı ayrı işler.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (md. 101, 104, 108): Mevzuat Bilgi Sistemi
• İzin ve personel mevzuatındaki değişiklikler: Resmî Gazete
• Aylıksız izin dönemlerinin sigortalılığa etkisi: Sosyal Güvenlik Kurumu
• Lisansüstü eğitim mevzuatı: Yükseköğretim Kurulu