Contents 13 headings · 7 min
- DPI nedir, piksel sayısıyla ilişkisi nasıldır?
- Şekil türüne göre gereken çözünürlük
- Sütun genişliğine göre piksel hesabı
- Hangi dosya türü seçilmeli: TIFF, EPS, PDF, PNG, JPEG?
- Adım adım şekli dergi formatına hazırlama
- Programlara göre yüksek çözünürlüklü dışa aktarma
- Excel, Word ve PowerPoint
- SPSS
- R ve Python
- Fotoğraf ve mikroskop görüntüleri
- Gönderim sisteminde şekil uyarısı alırsanız ne yapmalı?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Dergiler şekil kalitesini görüntünün türüne göre ister. Elsevier'in yönergesine göre fotoğraf ve mikrograf gibi ton geçişli görüntülerde en az 300 dpi, metin ya da çizgiyle birleşik görüntülerde 500 dpi, saf çizim ve grafiklerde 1000 dpi gerekir; vektör dosyalar (EPS, PDF) çözünürlükten bağımsızdır. Asıl ölçü piksel sayısıdır: 300 dpi'de 90 mm'lik tek sütun şekil yaklaşık 1063 piksel genişlik ister. Kesin kural her zaman derginin yazar rehberindedir.
Bu madde, makale gönderim sisteminden "şekil çözünürlüğü düşük" uyarısı alan ya da şekillerini dergi formatına hazırlayan yazarlar içindir. Hangi veri için hangi grafik türünün seçileceği, renk ve eksen tasarımı gibi konular akademik veri görselleştirme rehberinde; şekil numarası, başlık ve not yerleşimi gibi biçim kuralları ise APA 7 tablo ve şekil formatı maddesinde anlatılıyor. Burada yalnız dosyanın teknik kalitesi ele alınır.
DPI nedir, piksel sayısıyla ilişkisi nasıldır?
DPI (dots per inch), bir görüntünün basıldığında bir inçlik (2,54 cm) uzunluğa kaç nokta düşeceğini gösterir. Ekran ve dosya bağlamında aynı anlamda PPI (pixels per inch) de kullanılır; dergi yönergelerinde çoğunlukla dpi yazılır.
En önemli nokta şudur: dpi tek başına bir kalite ölçüsü değildir. Kaliteyi belirleyen, görüntünün piksel sayısı ile basılacağı boyuttur. Bağıntı basittir:
Gereken piksel = dpi × baskı boyutu (inç) = dpi × baskı boyutu (mm) / 25,4
Örneğin 800 piksel genişliğindeki bir ekran görüntüsünü 90 mm genişliğe yerleştirirseniz etkin çözünürlük 800 / (90 / 25,4) ≈ 226 dpi olur. Dosyanın bilgilerinde "300 dpi" yazsa bile sonuç değişmez; çünkü piksel sayısı aynıdır.
Bir görüntünün dpi değerini yalnız dosya bilgisinde değiştirmek ya da küçük bir görüntüyü yazılımla büyütmek (yeniden örnekleme) ayrıntı eklemez. Görüntü kontrol aracını geçse bile basılı ve çevrim içi sürümde bulanık görünür. Doğru yol, şekli kaynak programından baştan yüksek çözünürlükte ya da vektör olarak dışa aktarmaktır.
Şekil türüne göre gereken çözünürlük
Dergiler şekilleri içeriklerine göre üç gruba ayırır. Aşağıdaki değerler Elsevier'in sanat çalışması (artwork) yönergesinden alınmıştır; birçok yayınevi benzer bir sınıflama kullanır, ama değerler dergiden dergiye farklılaşabilir.
| Şekil türü | Ne içerir? | En düşük çözünürlük | Önerilen biçim |
|---|---|---|---|
| Ton geçişli (halftone), renkli ya da gri | Fotoğraf, mikroskop görüntüsü, tarama | 300 dpi | TIFF ya da en yüksek kalitede JPEG |
| Birleşik (combination) | Fotoğraf üzerine etiket, yanında grafik bulunan paneller | 500 dpi | TIFF ya da en yüksek kalitede JPEG |
| Çizim (line art, bitmap) | Yalnız siyah-beyaz çizgi, grafik, şema | 1000 dpi (çok ince çizgilerde 1200 dpi) | TIFF (bitmap modu) |
| Vektör çizim | Grafik, sütun grafik, kimyasal formül | Çözünürlükten bağımsız | EPS ya da PDF, yazı tipleri gömülü |
Başka bir örnek olarak PLOS ONE, şekilleri TIFF ya da EPS biçiminde, 300–600 dpi çözünürlükte, RGB ya da gri tonlamada ve 10 MB'tan küçük dosyalar olarak ister; TIFF dosyalarda LZW sıkıştırması zorunludur. Aynı şekil iki dergiye farklı ayarlarla gönderilebilir; bu yüzden her gönderimde derginin "Guide for Authors" ya da "Submission guidelines" sayfasını yeniden okuyun.
Sütun genişliğine göre piksel hesabı
Şeklin dergide hangi genişlikte basılacağını bilirseniz gereken piksel sayısını önceden hesaplayabilirsiniz. Elsevier'in boyut yönergesindeki değerler şöyledir:
| Hedef genişlik | mm | 300 dpi | 500 dpi | 1000 dpi |
|---|---|---|---|---|
| En küçük boyut | 30 | 354 | 591 | 1181 |
| Tek sütun | 90 | 1063 | 1772 | 3543 |
| 1,5 sütun | 140 | 1654 | 2756 | 5512 |
| Çift sütun (tam genişlik) | 190 | 2244 | 3740 | 7480 |
Aynı yönerge, basılı boyutta normal metnin yaklaşık 7 punto, alt ve üst simgelerin en az 6 punto olmasını önerir. Şekli büyük hazırlayıp dergide küçültülmesine bırakırsanız eksen yazıları bu sınırın altına düşebilir. Bu yüzden şekli baştan hedef genişlikte tasarlamak en güvenli yoldur.
PLOS ONE ölçüleri bunun başka bir örneğidir: şekil genişliği 300 dpi'de 789–2250 piksel (6,68–19,05 cm), yüksekliği en çok 2625 piksel (22,23 cm) olmalıdır. Derginizin yönergesinde benzer bir tablo varsa grafiği doğrudan o ölçüde dışa aktarın.
Hangi dosya türü seçilmeli: TIFF, EPS, PDF, PNG, JPEG?
Görüntü dosyaları iki türlüdür. Raster (piksel tabanlı) dosyalar (TIFF, PNG, JPEG) görüntüyü piksellerle saklar; büyütüldükçe bozulur. Vektör dosyalar (EPS, PDF, SVG) çizgileri ve yazıları matematiksel olarak saklar; her boyutta keskin kalır.
- TIFF: Fotoğraf ve ton geçişli görüntülerde dergilerin en yaygın istediği biçimdir. LZW sıkıştırması kayıpsızdır, dosya boyutunu kalite kaybı olmadan küçültür.
- EPS ve PDF: Grafik, şema ve diyagramlarda en iyi seçenektir. Yazı tiplerinin dosyaya gömülü olması gerekir; aksi hâlde dizgide semboller kayabilir.
- JPEG: Kayıplı sıkıştırma kullanır. Fotoğraflarda en yüksek kalitede kabul edilebilir; ama çizgi ve yazı içeren grafiklerde kenarlarda bulanıklık ve leke oluşturur.
- PNG: Kayıpsızdır ve ekran için iyidir; ancak her dergi PNG kabul etmez. Yönergede yoksa TIFF'e dönüştürün.
- SVG: Web için yaygın bir vektör biçimidir; dergiler çoğunlukla EPS ya da PDF ister. Gerekirse SVG'yi PDF'e çevirin.
Renk modu konusunda da dergiler farklıdır: PLOS ONE yalnız RGB ya da gri tonlama kabul ederken, bazı basılı dergiler CMYK isteyebilir. Yönergede belirtilmemişse RGB ile gönderin ve renklerin baskıda farklı görünebileceğini hesaba katın.
Adım adım şekli dergi formatına hazırlama
- Yönergeyi okuyun: Derginin kabul ettiği biçimleri, en düşük dpi değerini, sütun genişliklerini, dosya boyutu sınırını ve yazı tipi kurallarını not edin.
- Şekil türünü belirleyin: Fotoğraf mı, grafik mi, ikisinin birleşimi mi? Gereken çözünürlük buna göre değişir.
- Hedef boyutu seçin: Tek sütun mu, tam genişlik mi? Gereken piksel sayısını hesaplayın.
- Kaynak programdan dışa aktarın: Grafikleri ekran görüntüsüyle değil, programın dışa aktarma menüsüyle ve hedef boyutta kaydedin.
- Yazı tipini ve boyutunu kontrol edin: Arial, Helvetica ya da Times gibi standart yazı tiplerini kullanın; basılı boyutta okunur olduğundan emin olun.
- Dosyayı adlandırın: Şekil numarasını ve uzantıyı içeren açık adlar kullanın (Fig1.tif gibi). Bazı dergiler şekil başlığının dosyanın içine değil, makale metnine yazılmasını ister.
- Son kontrolü yapın: Şekli %100 boyutta açıp yazıları ve çizgileri inceleyin. PLOS gibi bazı yayınevleri şekil kontrolü için ücretsiz araçlar önerir; derginiz böyle bir araç gösteriyorsa kullanın.
Programlara göre yüksek çözünürlüklü dışa aktarma
Excel, Word ve PowerPoint
Grafiği kopyalayıp yapıştırmak ya da ekran görüntüsü almak çoğu zaman düşük çözünürlüklü sonuç verir. Daha iyi yol, grafiği PDF olarak kaydetmek ya da grafiğe sağ tıklayıp resim olarak kaydetmek ve sürümünüz sunuyorsa vektör bir biçim (SVG ya da EMF gibi) seçmektir. Ardından gerekiyorsa vektör dosyayı bir grafik programında derginin istediği biçime çevirirsiniz. Elsevier gibi bazı yayınevleri Office dosyalarını da kabul eder; yönergeye bakın.
SPSS
SPSS çıktısındaki grafikleri File → Export yoluyla TIFF ya da başka bir görüntü biçiminde ayrı dosya olarak kaydedebilirsiniz. Ayrıntılı adımlar SPSS'te grafik oluşturma maddesinde yer alıyor.
R ve Python
R'da ggplot2 ile hazırlanan bir grafiği ggsave("Fig1.tiff", width = 90, height = 70, units = "mm", dpi = 600, compression = "lzw") gibi bir komutla doğrudan hedef boyutta kaydedebilirsiniz; vektör için uzantıyı .pdf ya da .eps yapmanız yeterlidir. Python'da matplotlib ile fig.savefig("Fig1.pdf") vektör, fig.savefig("Fig1.tif", dpi=600) raster çıktı verir; şekil boyutunu inç cinsinden figsize ile hedef genişliğe ayarlayın. R'a yeni başlıyorsanız R ile istatistiğe başlangıç rehberi işinizi kolaylaştırır.
Fotoğraf ve mikroskop görüntüleri
Ham görüntüyü kayıpsız biçimde saklayın ve düzenlemeleri bir kopya üzerinde yapın. Parlaklık ve kontrast ayarlarını görüntünün tamamına uygulayın, kırpılmamış özgün dosyaları saklayın; PLOS gibi dergiler jel ve blot görüntülerinin özgün, kırpılmamış hâllerini ister. Görüntü işleme etiği ve yapay zekâ araçlarıyla yapılan düzenlemeler için makalelerde yapay zekâ ile üretilmiş görseller maddesine bakın.
Gönderim sisteminde şekil uyarısı alırsanız ne yapmalı?
Uyarı çoğu zaman şu nedenlerden birinden kaynaklanır: piksel sayısı hedef boyut için yetersizdir, dosya biçimi kabul edilmiyordur, dosya boyutu sınırı aşılmıştır ya da yazı tipleri gömülmemiştir. Önce uyarının hangisi olduğunu okuyun, sonra şekli kaynak dosyasından yeniden üretin.
Bazı dergiler şekil kurallarını ilk değerlendirmede esnek tutar; PLOS ONE örneğin biçim gerekliliklerini kabul kararına yakın aşamaya kadar zorunlu tutmaz, ama yayımdan önce şekillerin kurallara uyması gerekir. Bu esneklik her dergide yoktur; teknik eksik yüzünden gönderiniz yazara geri dönebilir. Gönderim adımlarının bütünü için makale gönderim süreci maddesine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Ekran görüntüsü kullanmak: Ekran çözünürlüğü baskı için çoğu zaman yetersizdir.
- DPI değerini yalnız etikette değiştirmek: Piksel sayısı artmadıkça kalite artmaz.
- Grafikleri JPEG olarak kaydetmek: Yazı ve çizgilerin kenarlarında bozulma oluşur.
- Bütün şekillere aynı ayarı uygulamak: Çizim türü şekiller fotoğraflardan çok daha yüksek çözünürlük ister.
- Küçük yazı: Şekil dergide küçültüldüğünde eksen yazıları okunmaz hâle gelir.
- Standart dışı yazı tipleri: Gömülmeyen yazı tipleri dizgide başka yazı tipleriyle değiştirilebilir ve semboller kaybolabilir.
- Şekil başlığını dosyaya gömmek: Birçok dergi başlığı ve şekil numarasını makale metninde ister; dergi kuralına uyun.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Elsevier: Artwork types (şekil türleri, en düşük dpi değerleri ve dosya biçimleri)
- Elsevier: Artwork sizing (sütun genişlikleri, piksel karşılıkları ve yazı boyutu)
- Elsevier: Artwork overview (kabul edilen biçimler ve yazı tipleri)
- PLOS ONE: Figures (biçim, boyut, renk modu ve dosya boyutu kuralları)
- DergiPark: Türk dergilerinde şekil kuralları her derginin yazım kurallarında ayrıca belirtilir
FAQ
Makale şekilleri kaç dpi olmalı?
Değer şekil türüne ve dergiye göre değişir. Elsevier'in yönergesine göre fotoğraf ve mikrograf gibi ton geçişli görüntülerde en az 300 dpi, yazı ya da çizgiyle birleşik görüntülerde 500 dpi, yalnız çizgiden oluşan grafiklerde 1000 dpi istenir. PLOS ONE ise 300 ile 600 dpi arasını ister. Vektör dosyalar çözünürlükten bağımsızdır. Kesin değeri derginizin yazar rehberinden kontrol edin.
72 dpi bir resmi 300 dpi yapmak kaliteyi artırır mı?
Hayır. Dosya bilgisindeki dpi değerini değiştirmek ya da görüntüyü yazılımla büyütmek yeni ayrıntı eklemez; piksel sayısı aynı kaldığı veya piksel tahminle üretildiği için şekil basılı ve çevrim içi sürümde bulanık görünür. Doğru yol, grafiği ya da görüntüyü kaynak programından hedef boyutta ve yüksek çözünürlükte yeniden dışa aktarmaktır.
Makale şekli TIFF mi PDF mi olmalı?
Fotoğraf, mikroskop görüntüsü ve tarama gibi piksel tabanlı görüntülerde çoğu dergi TIFF ister. Grafik, şema ve diyagram gibi çizimlerde ise EPS ya da PDF gibi vektör biçimler her boyutta keskin kaldığı için daha iyidir. Bazı dergiler yalnız belirli biçimleri kabul eder; örneğin PLOS ONE şekilleri TIFF ya da EPS olarak ister.
Şekil için kaç piksel gerekir?
Gereken piksel sayısı dpi değeri ile baskı genişliğinin inç cinsinden çarpımıdır; milimetreyi 25,4'e bölerek inç bulunur. Elsevier'in boyut tablosuna göre 90 mm'lik tek sütun şekil 300 dpi'de 1063, 1000 dpi'de 3543 piksel genişlik ister; 190 mm'lik tam genişlik şekil 300 dpi'de 2244 piksel ister.
Grafikleri JPEG olarak göndermek sorun olur mu?
JPEG kayıplı sıkıştırma kullandığı için çizgi ve yazı içeren grafiklerde kenarlarda bulanıklık ve lekeler oluşturur. Fotoğraflarda en yüksek kalitede JPEG bazı dergilerce kabul edilir, ama grafiklerde vektör biçim ya da kayıpsız TIFF tercih edilmelidir. Derginiz JPEG'i hangi şekil türleri için kabul ettiğini yönergesinde belirtir.
