Contents 9 headings · 8 min
- Eigenfactor nedir, kim geliştirdi?
- Eigenfactor Score nasıl hesaplanır?
- Normalized Eigenfactor nedir?
- Article Influence Score (AIS) nedir, nasıl yorumlanır?
- Eigenfactor, AIS ve impact factor arasındaki fark nedir?
- Türkiye'de Eigenfactor ve AIS nerede karşınıza çıkar?
- JCR'de Eigenfactor ve AIS nasıl bulunur?
- Eigenfactor ve AIS'yi yorumlarken sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Eigenfactor Score, bir derginin son beş yılda yayımladığı makalelere JCR yılında yapılan atıfları, atıfın geldiği derginin etkisine göre ağırlıklandırarak ölçen ve derginin kendine yaptığı atıfları dışarıda bırakan bir göstergedir. Dergi büyüdükçe değeri de büyür. Article Influence Score (AIS, Türkçe kaynaklarda "makale etki puanı") ise aynı etkiyi makale başına indirger: 1,0 ortalama makaleyi, 1,0'ın üstü ortalamadan etkili makaleleri gösterir. İkisi de Clarivate'in Journal Citation Reports (JCR) içinde yer alır.
Bu madde, JCR'de impact factor'ün yanında gördüğünüz ağ tabanlı iki göstergeyi anlatır. Etki faktörünün formülü, JCR'deki karşılığı ve Q dilimiyle ilişkisi için impact factor nedir, nasıl hesaplanır maddesine bakın; burada o konuyu tekrar etmek yerine Eigenfactor ve AIS'nin impact factor'den hangi noktada ayrıldığını ve nasıl okunacağını göreceksiniz.
Eigenfactor nedir, kim geliştirdi?
Eigenfactor, dergilerin bilimsel etkisini atıf ağının bütününe bakarak ölçmek için geliştirilmiş bir yöntemdir. Proje Carl Bergstrom ve Jevin West tarafından kurulmuştur ve Washington Üniversitesi Biyoloji Bölümü'ndeki Bergstrom Laboratuvarı tarafından desteklenir. Yöntem, bugün Clarivate'in yayımladığı Journal Citation Reports verisi üzerinde çalışır; ilk yöntem belgesi JCR'nin o dönemki yayıncısı Thomson Scientific'in verisini kullanır.
Temel fikir şudur: Her atıf eşit değerde değildir. Alanında çok okunan ve çok atıf alan bir dergiden gelen atıf, az atıf alan bir dergiden gelen atıftan daha fazla ağırlık taşır. Impact factor ise bütün atıfları aynı sayar; bir atıfın nereden geldiğine bakmaz.
Eigenfactor ailesinde JCR'de üç gösterge görürsünüz:
- Eigenfactor Score: Derginin bütün atıf ağı içindeki toplam ağırlığı. Dergi ne kadar çok makale yayımlıyorsa değeri o kadar büyümeye eğilimlidir.
- Normalized Eigenfactor: Aynı değerin, JCR'deki ortalama dergi 1 olacak biçimde yeniden ölçeklenmiş hâli.
- Article Influence Score (AIS): Derginin Eigenfactor değerinin, yayımladığı makale sayısına göre makale başına indirgenmiş hâli.
Eigenfactor Score nasıl hesaplanır?
Eigenfactor'ün yöntem açıklaması, hesabı basit bir okur modeliyle anlatır: Bir okurun rastgele bir dergiden başlayıp makalelerin kaynakçasındaki atıfları izleyerek dergiden dergiye geçtiğini düşünün. Uzun vadede bu okurun zamanının yüzde kaçını hangi dergide geçirdiği, o derginin Eigenfactor değerini verir. Bu mantık, arama motorlarının sayfaları bağlantı ağına göre sıralamasına benzer; matematikte bir özvektör (eigenvector) hesabıdır ve gösterge adını buradan alır.
Hesabın ana adımları şöyledir:
- Atıf penceresi seçilir: Bir yıllık sayım dönemi (JCR yılı) ve beş yıllık hedef pencere kullanılır. Örneğin 2025 yılında yapılan atıflar, 2020–2024'te yayımlanmış makalelere göre sayılır.
- Öz atıflar çıkarılır: Bir dergideki makalenin aynı dergideki başka bir makaleye yaptığı atıf hesaba katılmaz. Bu, impact factor'den önemli bir farktır.
- Atıflar kaynağına göre normalleştirilir: Her derginin verdiği atıflar kendi toplam atıf sayısına göre oranlanır. Böylece kaynakçası çok uzun olan alanların atıfları tek başına sonucu şişirmez.
- Ağırlıklar birlikte çözülür: Bir derginin ağırlığı, ona atıf yapan dergilerin ağırlığına bağlıdır; bu döngüsel ilişki bütün ağ için aynı anda çözülür.
- Yüzdeye çevrilir: Sonuç, JCR'deki bütün dergilerin aldığı ağırlıklı atıfların yüzdesi olarak ifade edilir. Bu yüzden bütün dergilerin Eigenfactor değerlerinin toplamı 100'dür ve tek bir derginin değeri genellikle çok küçük bir sayı olarak görünür.
Eigenfactor değeri küçük görünüyor diye dergiyi zayıf sanmayın. Değerler binlerce dergi arasında 100'ün paylaşılmasıyla oluştuğu için çok etkili dergilerde bile sıfıra yakın ondalıklı sayılar görmek olağandır. Karşılaştırmayı her zaman aynı kategori ve aynı JCR yılı içinde yapın.
Normalized Eigenfactor nedir?
Ham Eigenfactor değerleri yüzde olarak verildiği için okunması zordur. Clarivate bu nedenle değeri, JCR'deki ortalama dergi 1 olacak biçimde yeniden ölçekleyen Normalized Eigenfactor'ü de gösterir. Clarivate'in JCR sözlüğüne göre Normalized Eigenfactor'ü 5 olan bir dergi, ortalama bir dergiden yaklaşık beş kat etkilidir.
Bu gösterge ham Eigenfactor'den farklı bir şey ölçmez; yalnızca ölçeği değiştirir. Dolayısıyla büyük dergiyi küçük dergiden daha yüksek gösterme eğilimi Normalized Eigenfactor'de de sürer.
Article Influence Score (AIS) nedir, nasıl yorumlanır?
Article Influence Score, Eigenfactor değerini derginin büyüklüğünden arındırır ve "bu dergideki ortalama bir makale, yayımlandıktan sonraki beş yıl içinde ne kadar etkili oluyor?" sorusuna cevap verir. Eigenfactor yöntem belgesindeki tanım şöyle özetlenebilir:
AIS = 0,01 × Eigenfactor Score ÷ derginin makale payı
Buradaki makale payı, derginin beş yıllık pencerede yayımladığı makale sayısının JCR'deki bütün dergilerin aynı dönemde yayımladığı toplam makale sayısına oranıdır. Formüldeki 0,01 çarpanı, Eigenfactor'ün yüzde olarak verilmesinden gelir. Sonuçta bütün makalelerin ortalaması 1,0 olur; TÜBİTAK ULAKBİM'in açıklamasında da AIS'nin 1,0 değerinin dünya ortalamasını temsil ettiği belirtilir.
| Kalem | Dergi A | Dergi B |
|---|---|---|
| Beş yılda yayımlanan makale | 1.000 | 4.000 |
| Makale payı (toplam 10 milyon makale varsayımıyla) | 0,0001 | 0,0004 |
| Eigenfactor Score | 0,020 | 0,040 |
| AIS = 0,01 × EF ÷ makale payı | 0,01 × 0,020 ÷ 0,0001 = 2,0 | 0,01 × 0,040 ÷ 0,0004 = 1,0 |
Örnekte Dergi B'nin Eigenfactor'ü iki kat yüksektir, çünkü dört kat fazla makale yayımlar ve toplamda daha çok ağırlıklı atıf toplar. Makale başına bakıldığında ise Dergi A'daki ortalama makale iki kat daha etkilidir. Soru "hangi dergi atıf ağında daha çok yer kaplıyor?" ise Eigenfactor'e, "makalem nerede ortalamadan daha etkili bir ortamda yer alır?" ise AIS'ye bakılır.
AIS'yi yorumlarken şu kabaca okuma işinize yarar:
- AIS 1,0'ın üstünde: Derginin ortalama makalesi, JCR'deki ortalama makaleden daha etkili.
- AIS 1,0 civarında: Ortalama düzeyde etki.
- AIS 1,0'ın altında: Ortalama makaleden daha az etki. Bu, özellikle atıf alışkanlığı düşük alanlarda kötü dergi anlamına gelmez.
Eigenfactor, AIS ve impact factor arasındaki fark nedir?
Üç gösterge aynı veritabanından beslenir ama farklı soruları cevaplar. Aşağıdaki tablo, dergi değerlendirirken en çok karıştırılan noktaları bir arada gösterir.
| Özellik | Impact Factor (JIF) | Eigenfactor Score | Article Influence Score |
|---|---|---|---|
| Atıf penceresi | Önceki 2 yılın yayınları | Önceki 5 yılın makaleleri | Önceki 5 yılın makaleleri |
| Derginin öz atıfları | Dahil | Çıkarılır | Çıkarılır |
| Atıfların ağırlığı | Her atıf eşit | Atıf yapan derginin etkisine göre | Atıf yapan derginin etkisine göre |
| Dergi büyüklüğü | Makale başına ortalama | Büyük dergide yükselir | Makale başına, büyüklükten arındırılmış |
| Okunuşu | Makale başına ortalama atıf | Ağdaki toplam pay (toplam 100) | Ortalama makale = 1,0 |
AIS, makale başına bir ölçüt olduğu için impact factor ile daha kolay karşılaştırılır; ama beş yıllık pencere ve ağırlıklandırma nedeniyle sıralamalar çoğu zaman birebir örtüşmez. Atıfların yavaş geldiği alanlarda beş yıllık pencere, iki yıllık impact factor'ün kaçırdığı etkiyi daha iyi yakalayabilir. Öz atıfların çıkarılması da kendi dergisine atıf yaptırarak değerini şişiren dergilerin bu göstergelerde avantaj sağlamasını zorlaştırır.
Scopus tarafında benzer bir prestij mantığını SCImago'nun SJR göstergesi kullanır; ayrıntısı Scimago SJR nedir maddesinde. Scopus'un ağırlıksız göstergesi için CiteScore ile impact factor farkı maddesine bakabilirsiniz.
Türkiye'de Eigenfactor ve AIS nerede karşınıza çıkar?
Türk araştırmacıların AIS'yi en çok duyduğu yer TÜBİTAK ULAKBİM'in Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik (UBYT) programıdır. ULAKBİM'in yeni hesaplama yöntemini anlatan duyurusunda, programın dergilerin AIS değerlerini doğrudan kullandığı belirtilir. Yaşar Tonta ve Müge Akbulut'un 2020'de Türk Kütüphaneciliği dergisinde yayımlanan incelemesi de 2019'daki UBYT algoritmasında destek tutarının dergilerin makale etki puanına (MEP, yani AIS) dayandırıldığını anlatır.
Akademik teşvik ve doçentlik ise farklıdır. Aynı inceleme, Akademik Teşvik Ödeneği puanlamasının 2019'dan sonra JCR'deki çeyreklik değerlerine geçtiğini belirtir; sitedeki öteki maddeler de teşvik ve doçentlikte belirleyici olanın Web of Science (JCR) çeyreği olduğunu anlatır. Yani bir makalenin teşvik ya da doçentlik puanını hesaplarken Eigenfactor veya AIS değerine değil, derginin ilgili yıldaki çeyreğine bakarsınız. Çeyreğin nasıl öğrenileceği için Q1 dergi nedir, çeyreklik nasıl öğrenilir, teşvik hesabının ayrıntısı için akademik teşvik puanı nasıl hesaplanır maddelerine bakın.
UBYT'nin hesap yöntemi, eşik değerleri ve katsayıları yıllar içinde değişmiştir. Burada anlatılanlar programın AIS'ye dayandığı dönemin açıklamalarıdır; başvurudan önce TÜBİTAK ULAKBİM'in yürürlükteki UBYT uygulama esaslarını okuyun. Aynı şekilde doçentlik ve atama ölçütlerinde hangi göstergenin esas alındığını yalnız başvuru döneminizin resmî metninden öğrenin.
Bunların dışında AIS ve Eigenfactor, bazı üniversitelerin iç yayın ödüllerinde, kütüphanelerin abonelik kararlarında ve yurt dışındaki kurumların dergi listelerinde kullanılabilir. Böyle bir değerlendirmeyle karşılaşırsanız hangi JCR yılının ve hangi göstergenin istendiğini metinde arayın.
JCR'de Eigenfactor ve AIS nasıl bulunur?
Değerler abonelikle erişilen JCR'de yer alır. Üniversitenizin aboneliği varsa şu sırayı izleyebilirsiniz:
- JCR'ye kurum erişimiyle girin: Kampüs ağından ya da kurumunuzun uzaktan erişim hizmetiyle bağlanın.
- Dergiyi ISSN ile aratın: Benzer adlı dergileri karıştırmamak için ISSN ya da e-ISSN kullanın.
- Dergi profilinde göstergeleri bulun: Profilde impact factor'ün yanında başka göstergeler de listelenir; Eigenfactor, Normalized Eigenfactor ve Article Influence Score bunlar arasındadır.
- Kategori listesinde karşılaştırın: Kategori ya da dergi listesi görünümünde gösterilecek sütunları seçerek aynı alandaki dergileri bu göstergelere göre yan yana koyabilirsiniz.
- Yılı not edin: Değer her JCR sürümünde yeniden hesaplanır; hangi yılın verisine baktığınızı kayda geçirin.
Arayüzdeki bölüm adları ve sütun seçenekleri JCR güncellemeleriyle değişebilir. Dergi seçiminde bu göstergeleri öteki ölçütlerle birlikte kullanmak için dergi seçim kriterleri maddesine ve sitenin dergi bulucu aracına bakabilirsiniz.
JCR'ye erişiminiz yoksa üniversitenizin kütüphanesine yazın. Kütüphaneler genellikle belirli bir derginin göstergelerini çıkarıp verebilir ya da hangi veritabanının aboneliğinin olduğunu söyleyebilir.
Eigenfactor ve AIS'yi yorumlarken sık yapılan hatalar
- Büyük dergiyi her zaman daha iyi sanmak: Eigenfactor dergi büyüklüğüne bağlıdır. Çok makale yayımlayan bir derginin yüksek Eigenfactor'ü, makale başına etkinin yüksek olduğu anlamına gelmez; bunun için AIS'ye bakın.
- Farklı alanları ham değerle karşılaştırmak: Atıfların kaynağına göre normalleştirilmesi alan farklarını bir ölçüde yumuşatır ama ortadan kaldırmaz. Tıp ile matematik dergisini AIS ile doğrudan yarıştırmak yerine her derginin kendi kategorisindeki konumuna bakın.
- Yılları karıştırmak: Bir dergi sitesinde yazan AIS, birkaç yıl önceki JCR sürümüne ait olabilir. Başvurularda her zaman JCR'deki değeri ve yılını kullanın.
- Dergi göstergesini makaleye ya da kişiye mal etmek: AIS, dergideki ortalama makaleyi anlatır. Sizin makalenizin ne kadar atıf aldığı ayrı bir konudur; kişisel etki için h-indeks gibi yazar düzeyindeki göstergelere ve makalenizin kendi atıflarına bakılır.
- Tek göstergeye güvenmek: Hiçbir atıf ölçütü derginin hakem kalitesini, yayın etiğini ya da alanınızdaki okur kitlesini tek başına göstermez. Göstergeleri birlikte okuyun ve derginin gerçekten alanınızda okunup okunmadığını da sorun.
Dergi temelli ölçütlerin bireysel araştırmacı değerlendirmesinde kullanılmasına yönelik eleştiriler Eigenfactor ve AIS için de geçerlidir. Bu göstergeler dergiyi anlamak için değerli bir ek bilgi sunar; bir araştırmanın değerini tek başına belirlemez.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Clarivate, Journal Citation Reports yardım sözlüğü (Eigenfactor Score ve Normalized Eigenfactor tanımları): jcr.help.clarivate.com
- Eigenfactor Projesi, yöntem belgesi: eigenfactor.org ve proje hakkında: eigenfactor.org/about
- TÜBİTAK ULAKBİM, UBYT programında yeni hesaplama yöntemi duyurusu: ulakbim.tubitak.gov.tr
- Tonta, Y. ve Akbulut, M. (2020). TÜBİTAK UBYT Programının Yeni Destek Algoritmasının Değerlendirilmesi. Türk Kütüphaneciliği, 34(4), 606–637: dergipark.org.tr
FAQ
Article Influence Score kaç olmalı?
Article Influence Score'da 1,0 ortalama makaleyi gösterir; 1,0'ın üstü derginin ortalama makalesinin JCR'deki ortalama makaleden daha etkili olduğu anlamına gelir. Ancak iyi değer alana göre değişir. Atıfın az olduğu alanlarda 1,0'ın altındaki bir dergi kendi kategorisinin en iyileri arasında olabilir. Bu yüzden değeri aynı kategorideki dergilerle ve aynı JCR yılı içinde karşılaştırın.
Eigenfactor ile impact factor arasındaki fark nedir?
Impact factor önceki iki yılın yayınlarına gelen bütün atıfları eşit sayar ve derginin öz atıflarını da içerir. Eigenfactor ise önceki beş yılın makalelerine bakar, öz atıfları çıkarır ve etkili dergilerden gelen atıflara daha fazla ağırlık verir. Ayrıca impact factor makale başına bir ortalama iken Eigenfactor derginin toplam etkisini ölçer ve büyük dergilerde yükselir.
Eigenfactor değeri neden bu kadar küçük?
Eigenfactor, JCR'deki bütün dergilerin aldığı ağırlıklı atıfların yüzdesi olarak verilir ve bütün dergilerin değerleri toplamı 100'dür. Bu toplam binlerce dergi arasında paylaşıldığı için tek bir derginin değeri çoğu zaman sıfıra yakın ondalıklı bir sayıdır. Daha kolay okunan ölçek için ortalama derginin 1 olduğu Normalized Eigenfactor'e bakabilirsiniz.
Doçentlik ve akademik teşvikte AIS kullanılıyor mu?
Sitedeki maddelerin ve incelenen kaynakların gösterdiği üzere akademik teşvik ve doçentlik puanlamasında belirleyici olan derginin Web of Science JCR çeyreğidir, AIS değeri değildir. AIS ise TÜBİTAK ULAKBİM'in UBYT yayın teşvik programında dergi değerinin hesabında kullanılmıştır. Kurallar değişebildiği için başvuru döneminizin resmî metnini mutlaka okuyun.
Eigenfactor ve Article Influence Score nereden öğrenilir?
Güncel değerler Clarivate'in abonelikle erişilen Journal Citation Reports veritabanında, dergi profilinde ve dergi listelerinde gösterilebilen göstergeler arasında yer alır. Üniversitenizin aboneliği varsa kampüs ağından ya da uzaktan erişimle girip dergiyi ISSN ile aratabilirsiniz. Erişiminiz yoksa kütüphanenizden derginin göstergelerini isteyebilirsiniz.
Citation & Bibliometrics: frequently asked
H-indeks nedir?
H-indeks, bir araştırmacının yayın ve atıf etkisini ölçen göstergedir. H-indeksiniz h ise, en az h makaleniz var ve her biri en az h kez atıf almıştır.
