İçindekiler 12 başlık · 8 dk
- Kendine atıf (self-citation) nedir?
- Hangi atıflar "kendine atıf" sayılır?
- Kendine atıf oranı nasıl hesaplanır?
- Aynı adla anılan iki farklı oran
- Kendine atıf oranı ne olmalı? Araştırmalar ne gösteriyor?
- Kendine atıf oranını neler etkiler?
- Meşru kendine atıf ile sorunlu kendine atıf nasıl ayrılır?
- Adım adım: Kendi kendine atıf oranınızı nasıl bulursunuz?
- Kendine atıf h-indeksi ve dergi metriklerini nasıl etkiler?
- Makale yazarken kendine atfı nasıl dengelersiniz?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Kendine atıf (self-citation) oranı için resmî ya da evrensel bir "olması gereken" değer yoktur. Ölçüt için en çok başvurulan veri, Ioannidis ve arkadaşlarının 2019'da Scopus'tan derlediği veri tabanıdır: en çok atıf alan 100.000 yazarda kariyer boyu kendine atıf oranının medyanı %12,7, ortadaki yarının aralığı %8,6–%17,7'dir. Oran alana, kariyer evresine ve tanıma göre değişir; asıl ölçüt, her kendine atfın metinde gerçekten gerekli olmasıdır.
Kendine atıf (self-citation) nedir?
Kendine atıf, bir yayında yazarın kendi önceki çalışmalarını kaynak göstermesidir. Bilim birikerek ilerlediği için kendine atıf çoğu zaman kaçınılmazdır: Önceki makalenizde geliştirdiğiniz yöntemi kullanıyor ya da bulgunuzun üzerine yeni bir çalışma kuruyorsanız o makaleyi göstermeniz gerekir. Sorun, atıfın okura bilgi vermek yerine sayıyı büyütmek için eklendiği durumlarda başlar.
Bu madde, kendine atıfın kabul edilebilir düzeyini ve atıf göstergelerine etkisini ele alır. Makalelerinizin daha çok atıf alması için meşru yollar arıyorsanız atıf sayısı nasıl artırılır maddesine, doçentlik başvurusunda kendine atıfın nasıl ayıklandığını öğrenmek istiyorsanız doçentlikte atıf puanı ve kendine atıf maddesine bakın.
Hangi atıflar "kendine atıf" sayılır?
"Kendine atıf" tek bir tanıma sahip değildir. Aynı yazarın oranı, hangi tanımın kullanıldığına göre birkaç puan değişebilir. Bir oranı yorumlamadan önce hangi tanıma göre hesaplandığını bilmeniz gerekir.
| Tür | Tanım | Nerede önemlidir? |
|---|---|---|
| Yazar düzeyinde (dar tanım) | Atıf yapan yayının yazarları arasında siz de varsınız | Kişisel atıf sayısı, h-indeks, başvuru dosyaları |
| Ortak yazar düzeyinde (geniş tanım) | Atıf yapan yayın ile atıf alan yayın arasında en az bir ortak yazar var | Büyük ölçekli bibliyometrik veri tabanları, karşılaştırmalı sıralamalar |
| Dergi düzeyinde | Bir dergideki makalenin aynı dergide yayımlanmış makaleye atfı | Etki faktörü ve dergi metrikleri |
| Kurum ya da ülke düzeyinde | Aynı kurumdan ya da ülkeden yazarların birbirine atfı | Üniversite ve ülke karşılaştırmaları |
Ioannidis ve arkadaşlarının veri tabanı geniş tanımı kullanır. Çalışmadaki örneğe göre 12 yazarlı bir makale 102 atıf almışsa ve bu atıfların 24'ünü yapan yayınlarda o 12 yazardan en az biri yazar olarak yer alıyorsa, kendine atıflar çıkarıldığında 78 atıf kalır. Yani geniş tanımda eş yazarınızın sizin bulunmadığınız bir yayında ortak makalenize yaptığı atıf da kendine atıf sayılır.
Bir başvuru, burs ya da değerlendirme kendine atıfı nasıl tanımlıyorsa o tanımı uygulayın. Veri tabanlarının otomatik "kendine atıflar hariç" seçenekleri her zaman başvurunun tanımıyla aynı değildir.
Kendine atıf oranı nasıl hesaplanır?
Kişisel kendine atıf oranı, aldığınız toplam atıf içindeki kendine atıfların yüzdesidir:
Kendine atıf oranı (%) = (Kendine atıf sayısı ÷ Toplam atıf sayısı) × 100
Varsayımsal bir örnek: Yayınlarınız toplam 240 atıf almış, bunların 30'u yazarları arasında sizin de bulunduğunuz yayınlardan gelmişse oranınız 30 ÷ 240 × 100 = %12,5'tir. Aynı hesabı geniş tanımla yaptığınızda, eş yazarlarınızın sizsiz yayınlarından gelen atıflar da eklenir ve oran yükselir.
Aynı adla anılan iki farklı oran
"Kendine atıf oranı" bazen iki farklı şey için kullanılır; karıştırılmaları yanlış yorumlara yol açar:
- Alınan atıflardaki pay: Size yapılan atıfların ne kadarının sizden geldiği. Atıf sayınızın ne ölçüde "kendi üretiminiz" olduğunu gösterir ve göstergeler tartışılırken genellikle kastedilen budur.
- Kaynakçanızdaki pay: Bir makalenizin kaynakçasındaki kaynakların ne kadarının kendi yayınlarınız olduğu. Tek bir makalenin dengeli olup olmadığını değerlendirmek için kullanışlıdır.
Örneğin 50 kaynaklı bir makalede kendi 4 çalışmanıza atıf yapıyorsanız kaynakçanızdaki pay %8'dir. Bu oran, alınan atıflardaki payınız hakkında tek başına bir şey söylemez.
Kendine atıf oranı ne olmalı? Araştırmalar ne gösteriyor?
Bir yazarın oranını kıyaslamak için en kapsamlı açık kaynak, Ioannidis, Baas, Klavans ve Boyack'ın PLOS Biology'de 2019'da yayımladığı standartlaştırılmış atıf veri tabanıdır. Scopus verisine dayanan bu çalışmada en çok atıf alan 100.000 yazar için şu değerler raporlanmıştır:
| Veri | Medyan | Çeyrekler arası aralık | Tüm aralık |
|---|---|---|---|
| Kariyer boyu (1996–2017) | %12,7 | %8,6–%17,7 | %0,0–%93,8 |
| Tek yıl (2017) | %9,2 | %4,8–%14,7 | %0,0–%98,6 |
Aynı çalışmada kariyer boyu veride 8.599 yazarın kendine atıf oranı %25'in, 1.085 yazarınki %40'ın üzerindedir. Yazarlar, çok yüksek kendine atıf oranlarında atıf göstergelerinin hiç kullanılmamasını önerir; çünkü aşırı kendine atıf başka sorunların da işareti olabilir ve kendine atıfları çıkarmak bile tabloyu düzeltmeye yetmeyebilir. Bu tür durumların yazar yazar incelenmesi gerektiğini vurgularlar.
Bu verilerden şu pratik sonuç çıkar: Geniş tanımla hesaplanan oranınız yaklaşık %9–%18 bandındaysa çok atıf alan yazarların ortadaki yarısıyla benzer bir düzeydesiniz. Belirgin biçimde yüksek bir oran tek başına suç kanıtı değildir, ama atıflarınızı inceleyen birinin sorusuna hazırlıklı olmanız gerekir. Bu bantlar bir yönetmelik sınırı değildir; yalnız karşılaştırma için bir çerçevedir.
Türkiye'de her yıl gündeme gelen "dünyanın en etkili bilim insanları" listeleri bu veri tabanının güncellenmiş sürümlerine dayanır. Veri setinin 2026 sürümü, yazarları kendine atıflı ve kendine atıfsız göstergelerle ayrı ayrı sıralıyor; listede adınız varsa iki sıralamadaki yerinizin ne kadar farklı olduğuna bakın.
Kendine atıf oranını neler etkiler?
Aynı oran iki farklı araştırmacı için çok farklı anlamlara gelebilir. Oranı yorumlarken şu etkenleri hesaba katın:
- Kariyer evresi: Az yayını ve az atfı olan genç araştırmacılarda birkaç kendine atıf oranı hızla yükseltir. Toplam 20 atıfın 6'sı kendinizden geliyorsa oran %30'dur, ama bu sayının anlamı 2.000 atıflık bir profildeki %30'la aynı değildir.
- Alanın atıf yoğunluğu: Kaynakçaların uzun ve atıfın yoğun olduğu alanlarla az atıf alan alanlar aynı oranla karşılaştırılamaz. Ioannidis veri tabanı bu yüzden yazarları 20'den fazla ana alana ve alt alanlara ayırarak sunar.
- Dar ve özgün bir konu: Dünyada konunuzda çalışan az sayıda ekip varsa sizin önceki çalışmalarınız literatürün önemli bir kısmını oluşturur; kendine atıf doğal olarak artar.
- Uzun soluklu proje ve veri setleri: Aynı veri setinden ya da proje dizisinden çıkan makaleler birbirine atıf yapmak zorundadır.
- Büyük ekipler: Çok yazarlı çalışmalarda geniş tanım kullanıldığında ortak yazarlardan gelen atıflar da kendine atıf sayılır ve oran yükselir.
Meşru kendine atıf ile sorunlu kendine atıf nasıl ayrılır?
Kendine atıfın etik olup olmadığını oran değil, gerekçe belirler. Okur, atıfı çıkardığınızda metinde bir eksiklik hissediyorsa atıf yerindedir. Aşağıdaki ayrım, kendi metninizi gözden geçirirken iş görür.
| Yerinde kendine atıf | Sorunlu kendine atıf |
|---|---|
| Kullandığınız yöntemi, ölçeği ya da veri setini ilk kez yayımladığınız makale | Konuyla ilgisi zayıf yayınları kaynakçaya eklemek |
| Bulgunuzu karşılaştırdığınız önceki sonucunuz | Tek bir genel cümleye beş altı kendi makalenizi yığmak |
| Aynı projeden çıkan ve okurun bilmesi gereken öteki yayınlar | Başkalarının daha uygun çalışmaları dururken yalnız kendinizi göstermek |
| Bir hakemin gerekçeyle istediği, gerçekten ilgili kendi çalışmanız | Editör ya da hakem olarak yazarlardan kendi yayınlarınıza atıf istemek |
Karşılıklı atıf anlaşmaları ve "atıf çiftlikleri" (birbirine yoğun atıf yapan küçük yazar kümeleri) kendine atıfın örgütlü biçimleridir; Ioannidis ve arkadaşları da bu kümelerin atıf göstergelerini anlamsızlaştırdığını belirtir. Bu davranışların etik ihlal olarak nasıl sınıflandığını akademik etik ihlal türleri maddesinde bulabilirsiniz. Hakem raporunda gerekçesiz atıf isteğiyle karşılaşırsanız yanıtınızı nasıl kuracağınızı hakem raporuna yanıt maddesi anlatır.
Adım adım: Kendi kendine atıf oranınızı nasıl bulursunuz?
- Kaynağı seçin. Web of Science ve Scopus kendine atıfları hariç tutan görünümler sunar; Google Scholar profil metrikleri kendine atıfları ayıklamaz.
- Profilinizi temizleyin. Adaşların yayınları ya da bölünmüş yazar profilleri oranı bozar. Önce yayın listenizin doğru olduğundan emin olun.
- İki sayıyı alın. Toplam atıfı ve kendine atıflar hariç atıfı not edin. Aradaki fark kendine atıf sayınızdır.
- Oranı hesaplayın. Kendine atıf sayısını toplam atıfa bölüp 100 ile çarpın.
- Tanımı kontrol edin. Web of Science'ın "without self-citations" görünümü yalnız rapordaki kayıt kümesinin kendi içinden gelen atıfları çıkarır; kümede olmayan bir yayınınızdan gelen atıflar sayıda kalır. Gerekirse listeyi elle ayıklayın.
- Bağlama oturtun. Sonucu alanınızdaki ve kariyer evrenizdeki araştırmacılarla karşılaştırın; tek başına bir sayı olarak yorumlamayın.
Raporun nasıl alınacağını ve kendine atıfların Web of Science, Scopus ve Google Scholar'da nasıl ayıklandığını atıf analizi nasıl yapılır maddesi adım adım anlatır.
Kendine atıf h-indeksi ve dergi metriklerini nasıl etkiler?
Kendine atıflar, ayıklanmadıkları her göstergeyi büyütür. Etkisi en çok, eşiğe yakın yayınlarda görülür: h-indeksiniz 10 iken atıf sayısı 9'da kalan bir makaleye kendinizin yapacağı tek atıf h değerinizi değiştirebilir. Bu yüzden h-indeksin kendine atıflı ve kendine atıfsız iki değeri arasındaki fark, değerlendiricilerin dikkat ettiği bir işarettir. Hesaplama mantığı için h-indeks nedir, nasıl hesaplanır maddesine bakın.
Google Scholar'da durum daha belirgindir: Scholar'ın h-indeksi ve i10 değeri kendine atıfları ayıklamaz, bu yüzden yoğun kendine atıf bu değerleri doğrudan şişirir. Ayrıntı için i10 indeksi nedir maddesine göz atabilirsiniz.
Dergi düzeyinde kendine atıf, etki faktörünün payına girer. Clarivate, kategorisine göre olağan dışı yüksek dergi kendine atfı ya da dergiler arası atıf yığma saptadığında o derginin etki faktörünü o yıl için baskılayabilir. Bu uygulamanın ayrıntısı impact factor nedir, nasıl hesaplanır maddesinde anlatılıyor. Yazarı olduğunuz derginin kendine atfa dayalı bir büyüme içinde olması, sizin yayınınızın değerlendirilmesini de etkileyebilir.
Makale yazarken kendine atfı nasıl dengelersiniz?
Göndermeden önce kaynakçanızı kısa bir kontrolden geçirin. Şu sorulara "evet" diyebiliyorsanız kendine atıflarınız savunulabilir düzeydedir:
- Her kendine atıf, metinde belirli bir iddiaya, yönteme ya da veriye bağlı mı?
- Aynı iddia için başka araştırmacıların çalışmalarını da gösterdiniz mi?
- Bir cümleye üçten fazla kendi yayınınızı yığdığınız yer var mı? Varsa en ilgili olanı bırakın.
- Giriş bölümünde literatürü özetlerken kendi çalışmalarınız orantısız yer kaplıyor mu?
- Kör hakemlik yapılan bir dergide, kendine atıflarınız kimliğinizi gereksiz biçimde açık ediyor mu? Derginin anonimleştirme kurallarını izleyin.
Sık yapılan hatalar
- Tek bir sayıyı kural sanmak: İnternette dolaşan "%10'u geçmemeli" ya da "%20 sınırdır" gibi kesin eşiklerin bilinen bir resmî dayanağı yoktur. Karşılaştırma için kaynağı belli verilere bakın.
- Tanımları karıştırmak: Dar tanımla hesapladığınız oranı geniş tanımla hesaplanmış bir veri tabanıyla kıyaslamak yanıltıcıdır.
- Genç araştırmacı profilini büyük profillerle kıyaslamak: Az atıfta oran oynaktır; birkaç yıl sonra kendiliğinden düşebilir.
- Google Scholar sayısını başvuruda kullanmak: Scholar kendine atıfları ayıklamadığı için resmî başvurularda çoğu zaman yeterli değildir.
- Oranı düşürmek için gerekli atıfı silmek: Yöntemin ilk kaynağı sizin makalenizse ona atıf vermemek, okuru eksik bilgilendirir ve kopya kuşkusuna bile yol açabilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Sık sorulanlar
Self citation oranı yüzde kaç olmalı?
Resmî ya da evrensel bir sınır yoktur. Karşılaştırma için en çok kullanılan veri, Scopus'a dayanan ve en çok atıf alan 100.000 yazarı kapsayan çalışmadır: Kariyer boyu kendine atıf oranının medyanı yüzde 12,7, ortadaki yarının aralığı yüzde 8,6 ile 17,7 arasıdır. Alanınız, kariyer evreniz ve kullanılan tanım bu karşılaştırmayı etkiler; asıl ölçüt her kendine atfın gerekçeli olmasıdır.
Kendine atıf yapmak etik mi?
Gerekçeli kendine atıf etiktir ve çoğu zaman gereklidir. Kullandığınız yöntemi, ölçeği ya da veri setini ilk yayımladığınız makaleyi göstermemek okuru eksik bilgilendirir. Etik sorun, konuyla ilgisiz kendi yayınlarınızı eklediğinizde, bir cümleye çok sayıda kendi çalışmanızı yığdığınızda ya da hakem veya editör olarak başkalarından kendi yayınlarınıza atıf istediğinizde ortaya çıkar.
Eş yazarın yaptığı atıf kendine atıf sayılır mı?
Kullanılan tanıma bağlıdır. Dar tanımda yalnız sizin yazarı olduğunuz yayınlardan gelen atıflar kendine atıf sayılır. Büyük bibliyometrik veri tabanlarında kullanılan geniş tanımda ise atıf yapan yayınla atıf alan yayın arasında tek bir ortak yazar bulunması yeterlidir. Bir başvuruda hangi tanımın geçerli olduğunu o başvurunun kılavuzundan kontrol edin.
Google Scholar kendine atıfları çıkarıyor mu?
Hayır. Google Scholar profilindeki toplam atıf, h-indeks ve i10 değerleri kendine atıfları ayıklamaz. Bu nedenle yoğun kendine atıf bu değerleri doğrudan büyütür. Kendine atıflar hariç sayıyı görmek için Web of Science ya da Scopus'taki ilgili görünümleri kullanın ya da atıf yapan eserlerin yazar listelerini tek tek kontrol ederek elle ayıklayın.
Kendine atıf oranı yüksekse ne olur?
Yüksek oran tek başına bir yaptırım nedeni değildir, ama atıflarınızı inceleyen değerlendiricilerin dikkatini çeker ve atıf göstergelerinizin güvenilirliğini zayıflatır. Doçentlik gibi resmî değerlendirmelerde kendine atıflar zaten sayılmaz. Oranınız alanınıza göre belirgin biçimde yüksekse nedenini açıklayabilmeli ve yeni makalelerinizde gerekçesiz kendine atıfları ayıklamalısınız.
Atıf & Bibliyometri: sık sorulanlar
H-indeks nedir?
H-indeks, bir araştırmacının yayın ve atıf etkisini ölçen göstergedir. H-indeksiniz h ise, en az h makaleniz var ve her biri en az h kez atıf almıştır.
