İçindekiler 15 başlık · 9 dk
- Scopus nedir?
- Scopus'a hangi dergiler girer?
- Scopus ile Web of Science arasındaki farklar
- Doçentlik puanlamasında Scopus
- CiteScore nedir, nasıl hesaplanır?
- Varsayımsal bir örnek
- SJR ve SNIP ne işe yarar?
- Scopus nasıl kullanılır? Adım adım
- Gelişmiş arama için sık kullanılan alan kodları
- Boolean operatörlerle sorgu nasıl kurulur?
- Scopus'ta arama sonuçları ve atıflar nasıl analiz edilir?
- Scopus yazar profili ve h-indeks
- Bir dergi Scopus'ta mı, nasıl kontrol edilir?
- Akademisyenler için ipuçları ve sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Scopus, Elsevier'in yönettiği, hakemli dergileri, kitapları ve konferans bildirilerini tarayan çok disiplinli bir özet ve atıf veritabanıdır. Elsevier'in Mart 2023 kapsam rehberine göre yaklaşık 27.950 aktif kaynak, 292.000'den fazla kitap ve 11,7 milyondan fazla konferans bildirisi içerir. Makale aramak, atıf ve h-indeks görmek, dergilerin CiteScore değerini kontrol etmek için kullanılır; tam erişim genellikle üniversitenizin aboneliğiyle sağlanır.
Scopus nedir?
Scopus, Elsevier tarafından yönetilen, dünyanın en büyük hakemli akademik literatür veritabanlarından biridir. Makalelerin tam metnini değil; başlık, özet, anahtar kelime, yazar, kurum ve kaynakça bilgilerini tarar. Bu sayede hangi makalenin kime atıf yaptığını ve kimden atıf aldığını izleyebilirsiniz.
Elsevier'in Mart 2023 tarihli kapsam rehberine göre Scopus'ta yaklaşık 26.591 aktif hakemli dergi, 192 ticari dergi ve 1.167 kitap serisi olmak üzere yaklaşık 27.950 aktif kaynak; 292.000'den fazla bağımsız kitap, 11,7 milyondan fazla konferans bildirisi ve 90,6 milyondan fazla temel kayıt yer alıyordu. Bu kayıtlar arasındaki atıf bağlantılarının sayısı ise 1,8 milyarı aşar. Sayılar her yıl değişir; güncel rakamı Elsevier'in kapsam sayfasından kontrol edin.
Web of Science'a kıyasla daha geniş bir yelpazeye sahiptir; buna karşılık kalite filtresinin biraz daha esnek olduğu kabul edilir. Bu yüzden bir derginin Scopus'ta taranması tek başına "iyi dergi" anlamına gelmez; çeyreklik dilimine ve derginin geçmişine de bakmak gerekir.
Scopus'a hangi dergiler girer?
Dergilerin Scopus'a kabulüne, uluslararası bilim insanları, araştırmacılar ve kütüphanecilerden oluşan bağımsız İçerik Seçim ve Danışma Kurulu (Content Selection and Advisory Board, CSAB) karar verir. Kurulun 17 konu başkanı vardır. Başvuran bir dergi önce asgari şartlar (hakem süreci, düzenli yayın, İngilizce özet ve başlık, yayın etiği beyanı gibi) açısından elenir, ardından kurulun incelemesinden geçer.
Kabul edilen dergi kalıcı değildir. Scopus, alanındaki benzer dergilere göre CiteScore'u belirgin biçimde düşük kalan ya da yayın etiğiyle ilgili kaygı doğuran dergileri yeniden değerlendirmeye alır ve gerekirse taramayı durdurur. Taraması durdurulan bir dergide çıkan yeni makaleler artık Scopus'a girmez.
Bir dergiye makale göndermeden önce derginin Scopus'ta hâlâ tarandığını ve kapsam yıllarının bugüne kadar uzandığını kontrol edin. Dergi sitesindeki "Scopus'ta taranıyoruz" ifadesi tek başına güvence değildir; şüpheli durumlarda yağmacı (predatör) dergi nasıl tespit edilir maddesindeki kontrol listesini uygulayın.
Scopus ile Web of Science arasındaki farklar
| Ölçüt | Scopus | Web of Science |
|---|---|---|
| Yöneten kuruluş | Elsevier | Clarivate |
| Kapsam | Yaklaşık 27.000 dergi; daha geniş | 22.000'den fazla dergi (Core Collection, Clarivate verisi, Eylül 2025); daha seçici |
| Dergi metriği | CiteScore (4 yıllık pencere), SJR, SNIP | Journal Impact Factor (JCR, 2 yıllık pencere) |
| Güçlü olduğu alanlar | Mühendislik ve bilgisayar bilimleri | Sosyal ve beşeri bilimlerde daha köklü |
| Alt indeksler | Tek veritabanı | SCI-Expanded, SSCI, AHCI, ESCI gibi indekslerden oluşan Core Collection |
İki veritabanı farklı formüllerle hesaplanan metrikler kullanır; bu yüzden bir derginin CiteScore'u ile Impact Factor'ü doğrudan karşılaştırılmaz. Web of Science'ın bir üstünlüğü geriye dönük atıf verisidir: Clarivate, Core Collection'daki atıf yapılan kaynak verisinin 1900'den bugüne uzandığını belirtir. Ancak her dergi ve her indeks aynı yıldan başlamaz; erişebildiğiniz yıl aralığı kurumunuzun aboneliğine göre de değişebilir. Bu geriye dönük veri, eski literatürü ve uzun dönemli atıf izlerini incelerken işe yarar. Impact Factor da kurumlarda geleneksel olarak daha yaygın kabul gören metriktir. Web of Science indekslerinin ayrıntısı için SCI, SSCI, AHCI ve ESCI nedir, Impact Factor'ün mantığı için Impact Factor nedir maddelerine bakabilirsiniz.
Doçentlik puanlamasında Scopus
Türkiye'de doçentlik puanlamasında Scopus'ta olup WoS'ta olmayan dergiler ESCI eşdeğeri (8 puan) sayılmaktadır; WoS'un SCI-Expanded, SSCI ve AHCI indekslerindeki dergiler daha yüksek puan getirir. Ancak puan değerleri temel alana göre değişebilir ve ÜAK tabloları güncellenebilir. Kendi alanınızın tablosunu kontrol etmeden hesap yapmayın; hesabın mantığı doçentlik puanı nasıl hesaplanır maddesinde anlatılıyor.
CiteScore nedir, nasıl hesaplanır?
CiteScore, Scopus'un Impact Factor'e alternatif olarak geliştirdiği dergi atıf metriğidir. Son 4 yılda yayımlanan belgelerin aynı 4 yıl içinde aldığı atıfların, aynı dönemde yayımlanan belge sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
CiteScore (yıl Y) = Y-3 ile Y arasında yayımlanan belgelerin bu dört yılda aldığı atıf sayısı ÷ Y-3 ile Y arasında yayımlanan belge sayısı
Hesaba makale, derleme, konferans bildirisi, kitap bölümü ve veri makalesi türündeki belgeler girer. Impact Factor 2 yıllık pencere kullanırken CiteScore 4 yıllık pencere kullanır ve kitap bölümleri ile konferans bildirilerini de dâhil eder.
Varsayımsal bir örnek
Aşağıdaki sayılar uydurma bir dergi için yalnız hesabı göstermek amacıyla verilmiştir.
| Kalem | Değer |
|---|---|
| 2022–2025 arasında yayımlanan belge sayısı | 400 |
| Bu belgelerin 2022–2025 arasında aldığı atıf | 1.200 |
| CiteScore 2025 | 1.200 ÷ 400 = 3,0 |
Scopus ayrıca her dergiyi konu kategorisindeki sırasına göre yüzdelik dilimle gösterir. Bu dilim çoğu zaman dörde bölünerek JCR'dakine benzer biçimde Q1–Q4 çeyrekliği olarak ifade edilir; en üst yüzde 25'teki dergiler Q1 sayılır. Aynı dergi farklı kategorilerde farklı dilimde ve farklı çeyreklikte olabilir; başvurduğunuz kurum hangi kategoriye baktığını belirtmiyorsa en yüksek ve en düşük dilimi birlikte not edin.
SJR ve SNIP ne işe yarar?
Dergi sayfasında CiteScore'un yanında iki metrik daha görürsünüz. SJR (SCImago Journal Rank), atıfları eşit saymaz; etkili dergilerden gelen atıfa daha fazla ağırlık verir. SNIP (Source Normalized Impact per Paper) ise alanların atıf alışkanlıklarındaki farkı dengeler; atıf yoğunluğu düşük bir alandaki derginin, atıf yoğunluğu yüksek bir alandaki dergiyle daha adil karşılaştırılmasını sağlar. Farklı alanlardaki dergileri kıyaslarken yalnız CiteScore'a bakmak yerine SNIP'i de dikkate alın.
Scopus nasıl kullanılır? Adım adım
- Erişim: scopus.com adresine kurum ağından ya da kütüphanenizin uzaktan erişim hizmetiyle girin. Erişiminiz olup olmadığını üniversite kütüphanesine sorabilirsiniz.
- Temel arama: Anahtar kelime, yazar adı ya da DOI ile arama yapın. Arama alanını "Article title, Abstract, Keywords" olarak seçmek, sonuçları konuyla ilgili kayıtlara daraltır.
- Gelişmiş arama: Advanced Search ekranında alan kodları ve Boolean operatörlerle sorgu kurun (aşağıdaki tabloya bakın).
- Sonuçları daraltın: Sol menüden yıl, belge türü, konu alanı, dil, kurum ve kaynak başlığına göre filtreleyin. Sonuçları atıf sayısına göre sıralamak alanın temel çalışmalarını hızla gösterir.
- Atıf analizi: Bir makalenin kimler tarafından atıf aldığını, atıf trendini ve ilgili makaleleri görün. Birden çok kaydı seçip atıf genel görünümünü (citation overview) açabilirsiniz. Arama sonuçlarının toplu analizi aşağıda ayrı bir başlıkta anlatılıyor.
- Dışa aktarın: Kayıtları RIS ya da BibTeX biçiminde indirip kaynak yöneticinize aktarın; ücretsiz bir seçenek için Zotero kullanım rehberi maddesine bakabilirsiniz.
- Uyarı kurun: Scopus Alerts özelliğiyle kayıtlı bir arama, bir yazar ya da bir makale için yeni yayın ve atıf bildirimleri alın.
Gelişmiş arama için sık kullanılan alan kodları
| Kod | Ne arar? | Örnek |
|---|---|---|
| TITLE-ABS-KEY() | Başlık, özet ve anahtar kelimeler | TITLE-ABS-KEY("teacher burnout") |
| TITLE() | Yalnız başlık | TITLE(mediation) |
| AUTHLASTNAME(), AU-ID() | Yazar soyadı ya da Scopus yazar numarası | AU-ID(12345678900) |
| AFFIL() | Kurum | AFFIL(Ankara) |
| SRCTITLE() | Dergi ya da kaynak adı | SRCTITLE("Computers and Education") |
| PUBYEAR | Yayın yılı | PUBYEAR > 2020 |
| DOCTYPE() | Belge türü (ar: makale, re: derleme) | DOCTYPE(re) |
| AND, OR, AND NOT, W/n | Mantıksal ve yakınlık operatörleri | burnout W/3 teacher* |
Örnekteki yazar numarası temsilîdir. Yıldız (*) sözcük kökünden türeyen biçimleri yakalar: educat* yazdığınızda education, educational, educator ve educating birlikte gelir. Tırnak içindeki ifade (örneğin "structural equation modeling") sözcükleri ayırmadan, yan yana geçtikleri kayıtları getirir.
Boolean operatörlerle sorgu nasıl kurulur?
AND iki kavramın birlikte geçtiği kayıtları, OR eş anlamlılardan herhangi birini içeren kayıtları getirir; AND NOT ise istemediğiniz bir kavramı dışarıda bırakır. Eş anlamlıları OR ile parantez içinde toplayıp kavram gruplarını AND ile bağlamak, hem eksik hem gereksiz sonucu azaltır. Aşağıdaki sorgu yalnız yapıyı göstermek için verilmiştir:
TITLE-ABS-KEY((gamification OR gamified) AND motivation AND "higher education") AND NOT TITLE-ABS-KEY("primary school")
Sorguyu kurduktan sonra ilk sayfadaki sonuçları gözden geçirin. Konu dışı kayıtlar çoksa terimleri daraltın; bildiğiniz temel makaleler listede yoksa eş anlamlı ekleyin.
Scopus'ta arama sonuçları ve atıflar nasıl analiz edilir?
Scopus yalnız makale bulmak için değil, bir literatürün yapısını görmek için de kullanılır. Sonuç listesinin üstündeki Analyze search results bağlantısı, bulduğunuz bütün kayıtları tek ekranda grafiklere döker.
- Yıllara göre dağılım: Konunun ne zaman yükselişe geçtiğini ve hâlâ büyüyüp büyümediğini gösterir.
- Kaynağa (dergiye) göre: Konuda en çok yayın yapan dergileri listeler; dergi seçerken de yol gösterir.
- Yazara ve kuruma göre: Alanın öncü isimlerini ve araştırma merkezlerini ortaya çıkarır; olası iş birliği ortaklarını görmenizi sağlar.
- Ülkeye, belge türüne ve konu alanına göre: Konunun hangi ülkelerde ve hangi disiplinlerde çalışıldığını, derleme ile özgün makale oranını gösterir.
Tek bir makalenin sayfasında ise atıf sayısını, o makaleye atıf yapan çalışmaları ve yıllara göre atıf trendini görürsünüz. Kendi yayınlarınızı seçip citation overview ekranını açtığınızda yıllara göre atıf tablosu ve h-indeks birlikte görünür.
Bu analizler sistematik derleme ve meta-analizde ön tarama, bibliyometrik çalışmalarda ise ham veri kaynağı olarak çok kullanılır. Dışa aktardığınız kayıtları haritalama araçlarıyla görselleştirmek için atıf analizi ve bibliyometrik araştırma maddesine bakabilirsiniz.
Literatür taraması yapıyorsanız sorgunuzu bir belgeye kaydedin ve tarama tarihini not edin. Sistematik derlemelerde yöntem bölümünde bu bilgilerin verilmesi beklenir; ayrıntı için PRISMA ile sistematik derleme maddesine bakabilirsiniz.
Scopus yazar profili ve h-indeks
Scopus Author Identifier, her yazara benzersiz bir numara verir ve yazarın belgelerini tek profilde toplar. Profil siz oluşturmadan, bir algoritma tarafından kurum, adres, konu alanı, yayın tarihleri, ortak yazarlar ve atıflar kullanılarak kendiliğinden oluşturulur. Bu yüzden bazı araştırmacıların birden fazla profili olur ya da başka bir yazarın makalesi profillerine karışır.
Profil sayfasında toplam yayın, atıf sayısı, h-indeks, ortak yazarlar ve yıllara göre atıf grafiği görünür. Profilde hata varsa Author Feedback Wizard aracıyla birleştirme, makale ekleme ya da çıkarma talebinde bulunabilirsiniz; Elsevier'e göre değişiklikler beş iş günü içinde uygulanır.
- Scopus Author ID'nizi ORCID kaydınızla eşleştirin; yayınlarınız iki sistem arasında aktarılabilir. Ayrıntılar için ORCID nedir ve nasıl oluşturulur maddesine bakın.
- Scopus'taki h-indeksiniz Web of Science ya da Google Scholar'dakinden farklı çıkabilir; her veritabanı yalnız kendi taradığı kaynakları sayar. Hesabın mantığı için h-indeks nedir, nasıl hesaplanır ve artırılır maddesini okuyun.
- Adınızı ve kurum adınızı tutarlı yazın. Aynı kişinin iki ayrı profil almasının en sık nedeni ad farklılıklarıdır: Türkçe karakterli ve karaktersiz yazım (Şahin / Sahin), ikinci adın bazen yazılıp bazen yazılmaması ya da evlilik sonrası soyadı değişikliği.
Bir dergi Scopus'ta mı, nasıl kontrol edilir?
- Scopus'taki Sources sayfasını açın ve derginin adını ya da ISSN'ini yazın.
- Dergi sayfasında kapsam yıllarını (coverage) kontrol edin; son yıl bugüne uzanmıyorsa tarama durmuş olabilir.
- CiteScore, yüzdelik dilim, SJR ve SNIP değerlerine bakın; derginin hangi konu kategorilerinde yer aldığını not edin.
- ISSN'in dergi sitesindekiyle aynı olduğunu doğrulayın; adı benzeyen sahte dergiler bulunabilir.
Sources sayfası yalnız tek dergi sorgulamak için değil, karşılaştırmak için de kullanılır. Dergileri konu alanına göre listeleyip CiteScore, SJR ve SNIP değerlerine, belge sayısına ve açık erişim durumuna göre sıralayabilir; Compare sources seçeneğiyle birkaç derginin metriklerini yıllara göre yan yana görebilirsiniz.
Dergi seçiminde Scopus kaydının yanında yayın süresi, ücret ve hakem süreci gibi ölçütleri de tartmanız gerekir; bunlar akademik dergi seçim kriterleri maddesinde ele alınıyor. Alanınıza uygun dergileri taramak için Dergi Bulucu aracını da kullanabilirsiniz.
Akademisyenler için ipuçları ve sık yapılan hatalar
- Çift indeksli dergileri değerlendirin: Dergi seçerken hem WoS hem Scopus'ta taranan dergiler hem uluslararası görünürlük hem de kurum içi değerlendirmeler açısından avantaj sağlar.
- Metrikleri karıştırmayın: CiteScore ile Impact Factor'ü karşılaştırırken dikkatli olun; farklı formüller farklı sonuçlar verir.
- Profilinizi yılda bir kontrol edin: Eksik ya da yanlış atanmış makaleler teşvik ve kadro başvurularında sorun çıkarabilir.
- Ekran görüntüsü saklayın: Başvuru dosyası hazırlarken derginin Scopus sayfasının o tarihteki görüntüsünü kaydedin; dergi sonradan taramadan çıkarılabilir.
- Literatür taramasında iki veritabanını da kullanın: Scopus ile Web of Science'ın kapsamı örtüşse de aynı değildir; birinde olup öbüründe olmayan önemli kayıtlar bulunabilir. Kapsamlı bir taramada ikisinde de arama yapıp sonuçları birleştirin.
- Yalnız Scopus'a güvenmeyin: Bazı alanlarda, özellikle Türkçe yayın yapılan sosyal ve beşeri bilimlerde, önemli dergiler Scopus'ta değil TR Dizin'dedir; bkz. TR Dizin nedir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Sık sorulanlar
Scopus ücretsiz mi?
Scopus abonelikle kullanılan bir veritabanıdır; tam arama, atıf analizi ve dışa aktarma için genellikle üniversitenizin aboneliği gerekir. Kurum ağından ya da kütüphanenin uzaktan erişim hizmetiyle girebilirsiniz. Erişiminiz olup olmadığını öğrenmek için üniversite kütüphanenize başvurun.
Bir derginin Scopus'ta olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Scopus'taki Sources sayfasında derginin adını ya da ISSN'ini aratın. Dergi sayfasında kapsam yıllarının bugüne kadar uzandığını, ISSN'in dergi sitesindekiyle aynı olduğunu ve CiteScore değerini kontrol edin. Kapsam yılları geçmişte bitiyorsa derginin taraması durdurulmuş olabilir.
CiteScore nasıl hesaplanır?
CiteScore, son dört yılda yayımlanan makale, derleme, konferans bildirisi, kitap bölümü ve veri makalelerinin aynı dört yıl içinde aldığı atıfların, bu dönemde yayımlanan belge sayısına bölünmesiyle bulunur. Impact Factor'den farkı, iki yerine dört yıllık pencere kullanması ve daha fazla belge türünü hesaba katmasıdır.
Scopus ile Web of Science arasındaki fark nedir?
Scopus'u Elsevier, Web of Science'ı Clarivate yönetir. Scopus daha fazla dergi tarar ve CiteScore kullanır; Web of Science daha seçicidir ve Journal Impact Factor kullanır. Web of Science, SCI-Expanded, SSCI, AHCI ve ESCI gibi alt indekslerden oluşur. Bir derginin iki veritabanındaki metrikleri doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
Scopus yazar profilimdeki hatalar nasıl düzeltilir?
Scopus yazar profilleri bir algoritma tarafından kendiliğinden oluşturulur; bu yüzden profiliniz bölünmüş olabilir ya da başkasının makalesi karışabilir. Profil sayfasındaki Author Feedback Wizard aracıyla profilleri birleştirme, makale ekleme veya çıkarma talebinde bulunabilirsiniz. Elsevier değişikliklerin beş iş günü içinde uygulandığını belirtiyor.
Scopus'ta arama sonuçları nasıl analiz edilir?
Arama yaptıktan sonra sonuç listesinin üstündeki Analyze search results bağlantısına tıklayın. Bulduğunuz kayıtlar yıllara, dergilere, yazarlara, kurumlara, ülkelere, belge türlerine ve konu alanlarına göre grafiklerle gösterilir. Böylece konunun ne zaman yükseldiğini, en çok hangi dergilerde yayımlandığını ve öncü araştırmacıları görürsünüz. Bu ekran sistematik derleme ve bibliyometrik çalışmalarda ön tarama için kullanışlıdır.
Atıf & Bibliyometri: sık sorulanlar
H-indeks nedir?
H-indeks, bir araştırmacının yayın ve atıf etkisini ölçen göstergedir. H-indeksiniz h ise, en az h makaleniz var ve her biri en az h kez atıf almıştır.
