İçindekiler 5 başlık · 1 dk
Sistematik Derleme Nedir?
Belirli bir araştırma sorusuyla ilgili TÜM mevcut çalışmaları sistematik olarak toplama, değerlendirme ve sentezleme. Geleneksel literatür taramasından farkı: protokolü var, tekrarlanabilir, yanlılığı minimize eder. İyi yürütüldüğünde nitelikli dergilerde yayımlanma ve atıf alma potansiyeli yüksektir.
PRISMA 2020 Nedir?
Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses. Sistematik derleme raporlamanın uluslararası standardı. 27 maddelik kontrol listesi + akış diyagramı. Dergiler PRISMA uyumunu zorunlu kılmaktadır.
Adım Adım Süreç
1. Araştırma sorusu (PICO/SPIDER): Population, Intervention, Comparison, Outcome. Net ve dar soru.
2. Protokol kaydı: PROSPERO (crd.york.ac.uk/prospero) veya OSF'ye protokolünüzü kaydedin. Şeffaflık ve yanlılık önleme.
3. Arama stratejisi: En az 3 veritabanı (WoS + Scopus + alan-spesifik). Arama terimlerini Boolean operatörlerle birleştirin. Arama stratejisini tam olarak raporlayın — başkası aynı aramayı tekrarlayabilmeli.
4. Dahil/hariç kriterleri: Yıl aralığı, dil, çalışma deseni, katılımcı özellikleri. Önceden belirleyin, sonradan değiştirmeyin.
5. Tarama süreci: Başlık-abstract taraması → tam metin taraması. 2 bağımsız araştırmacı. Uyuşmazlık → 3. araştırmacı.
6. Veri çıkarma: Standart form ile her çalışmadan: yazar, yıl, ülke, örneklem, yöntem, ana bulgular.
7. Kalite değerlendirme: Risk of bias araçları: Cochrane RoB 2 (RCT), ROBINS-I (non-RCT), JBI (nitel).
8. Sentez: Narratif sentez (sözel) veya meta-analiz (istatistiksel birleştirme).
PRISMA Akış Diyagramı
PRISMA 2020 akışı: Identification → Screening → Included. 2009 sürümündeki ayrı "Eligibility" aşaması 2020'de Screening içine alınmıştır ("Reports assessed for eligibility"). Her aşamada kaç çalışma elendi ve neden — şeffaf raporlama. prisma-statement.org adresinden şablon indirin.
Doçentlik Değeri
Derlemelerin doçentlik puanlamasında nasıl sayıldığı temel alana göre değişir; başvurmadan önce ÜAK'ın güncel alan kriterlerini kontrol edin. Tarama 2 bağımsız araştırmacı gerektirdiğinden tek yazarlı sistematik derleme önerilmez; çok yazarlı eserlerde puanın yazarlar arasında paylaştırıldığını hesaba katın. İyi yürütülmüş bir sistematik derleme, yüksek atıf potansiyeliyle doçentlik portföyünde güçlü bir kart olabilir.
Yayın Rehberi: sık sorulanlar
Predatör dergi nedir?
Predatör dergiler, bilimsel standartları karşılamadan yüksek ücret karşılığında hızlı yayın kabul vaat eden güvenilmez dergilerdir. Bu dergilerde yayın yapmak akademik kariyere zarar verebilir.
