İçindekiler 12 başlık · 7 dk
- Q1 dergi nedir? Q1, Q2, Q3, Q4 ne anlama gelir?
- JCR ve SCImago çeyreği arasındaki fark nedir?
- JCR'de çeyreklik nasıl hesaplanır?
- Adım adım: JCR'de bir derginin çeyreğine nasıl bakılır?
- Adım adım: SCImago'da Q değerine nasıl bakılır?
- Teşvikte ve doçentlikte hangi çeyrek, hangi yıl esas alınır?
- Akademik teşvik
- Doçentlik ve atama ölçütleri
- Çeyreklik neden yıldan yıla değişir?
- Q1 dergi her zaman doğru hedef mi?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Q1 dergi, kendi konu kategorisindeki dergiler bir atıf ölçütüne göre sıralandığında ilk çeyrekte, yani en üst %25'lik dilimde yer alan dergidir; Q2, Q3 ve Q4 sonraki dilimlerdir. Türkiye'de doçentlik ve teşvikte esas alınan çeyrek, Clarivate'in Journal Citation Reports (JCR) verisindeki JIF çeyreğidir ve kurum aboneliğiyle görülür. Ücretsiz SCImago sitesi ise Scopus verisine dayanan ayrı bir çeyrek verir; ikisi aynı dergi için farklı olabilir.
Bu madde çeyrekliği adım adım bulmayı ve doğru okumayı anlatır. Dergi indekslerinin (SCIE, SSCI, AHCI, ESCI) ne olduğunu ve Clarivate'in son yıllarda yaptığı değişiklikleri SCI, SSCI, AHCI, ESCI nedir maddesinde, etki faktörünün hesabını Impact Factor nedir maddesinde bulabilirsiniz.
Q1 dergi nedir? Q1, Q2, Q3, Q4 ne anlama gelir?
Çeyreklik (quartile), bir derginin mutlak değerini değil, kendi alanındaki dergiler arasındaki göreli yerini gösterir. Bir konu kategorisindeki dergiler bir ölçüte göre büyükten küçüğe sıralanır ve sıralama dört dilime ayrılır. En üst dilim Q1, en alt dilim Q4'tür.
Bu göreli yapı önemli bir sonuç doğurur: Farklı alanlardaki iki Q1 dergiyi etki faktörü üzerinden karşılaştıramazsınız. Atıf alışkanlıkları alana göre çok farklı olduğu için bir alanda Q1 sınırı yüksek bir değerde, başka bir alanda çok daha düşük bir değerde olabilir. Çeyreklik, tam da bu farkı ortadan kaldırmak için kullanılan bir sıralama aracıdır.
"Q1 dergi" ifadesi tek başına eksiktir. Doğru soru şudur: Hangi kaynağa göre (JCR mi, SCImago mu), hangi kategoride ve hangi yılın verisinde Q1?
JCR ve SCImago çeyreği arasındaki fark nedir?
| Özellik | JCR (Clarivate) | SCImago (SJR) |
|---|---|---|
| Veri kaynağı | Web of Science Core Collection | Scopus |
| Sıralama ölçütü | Journal Impact Factor (JIF) | SCImago Journal Rank (SJR) |
| Kategoriler | Web of Science konu kategorileri | Scopus konu sınıflaması |
| Erişim | Kurum aboneliğiyle | Ücretsiz, herkese açık |
| Sanat ve beşeri bilimler | Yalnız sanat ve beşeri bilimlere ait kategorilerde JIF sıralaması yapılmaz | Bu alanlarda da çeyrek verir |
| Türkiye'de kullanım | Teşvik ve doçentlik tablolarındaki çeyrek satırları | Dergi seçerken ön fikir; resmî beyanda JCR'nin yerine geçmez |
İki kaynak farklı veritabanlarına, farklı ölçütlere ve farklı kategori yapılarına dayandığı için aynı dergi JCR'de Q2, SCImago'da Q1 görünebilir. Bunun tersi de olur. Bir derginin sitesinde "Q1 dergi" yazıyorsa çoğu zaman SCImago'daki en iyi çeyreği kastedilir. İki sistemin neden farklı çeyrek ürettiğini örnek bir hesapla JCR çeyreği ile Scimago (SJR) çeyreği farkı maddesinde anlattık.
Teşvik ya da doçentlik başvurusunda SCImago çeyreğiyle beyan yapmak, dosyanızdaki puanın düzeltilmesine yol açabilir. Resmî beyanda hangi kaynağın esas alındığını başvurduğunuz kurumun kurallarından okuyun.
JCR'de çeyreklik nasıl hesaplanır?
Clarivate'in JCR başvuru kılavuzuna göre çeyreklik, derginin kategorideki sıra numarasının o kategorideki dergi sayısına bölünmesiyle bulunan değere (Z) göre belirlenir. Dört eşit gruba bölmek yerine bu oran kullanılır:
- Q1: Z, 0,25'in altında
- Q2: Z, 0,25 ile 0,50 arasında
- Q3: Z, 0,50 ile 0,75 arasında
- Q4: Z, 0,75'in üzerinde
Aynı JIF değerine sahip dergiler aynı sırayı paylaşır ve bir sonraki sıra atlanır. Bu dergilerin Z değeri de aynı olduğu için hep aynı çeyreğe düşerler; eşit dergiler iki çeyreğe bölünmez.
| Derginin sırası | Z = sıra ÷ 120 | Çeyrek |
|---|---|---|
| 18 | 0,150 | Q1 |
| 45 | 0,375 | Q2 |
| 61 | 0,508 | Q3 |
| 100 | 0,833 | Q4 |
Tablodaki sayılar yalnız hesabın mantığını göstermek için seçilmiştir. Gerçek bir dergide sıra numarasını ve kategorideki dergi sayısını JCR'deki dergi profilinden okursunuz.
Adım adım: JCR'de bir derginin çeyreğine nasıl bakılır?
JCR abonelikle çalışan bir veritabanıdır. Üniversitenizin kütüphanesi abone ise kampüs ağından ya da kütüphanenin uzaktan erişim hizmetiyle girebilirsiniz.
- JCR'ye girin: Kütüphanenizin veritabanları sayfasından ya da Web of Science'ın ürün menüsünden Journal Citation Reports'u açın.
- Dergiyi arayın: Dergi adını ya da ISSN numarasını yazın. Benzer adlı dergiler olabileceği için ISSN ile aramak daha güvenlidir.
- Yılı seçin: Dergi profilinde JCR yılını kurumunuzun istediği yıla göre ayarlayın. Her yeni sürüm bir önceki yılın verisini içerir; örneğin 2025 sürümü 2024 verisine dayanır.
- Kategori sıralamasını bulun: Profilde JIF'e göre sıralama bölümünde derginin her kategorideki sırası (örneğin 18/120), JIF çeyreği ve yüzdelik dilimi görünür.
- Bütün kategorileri not edin: Dergi birden fazla kategorideyse her biri için ayrı çeyrek vardır. Hepsini kaydedin; hangisinin esas alınacağı kurumun kuralına bağlıdır.
- Kanıtı saklayın: İlgili sayfanın tarihli ekran görüntüsünü ya da çıktısını alın. Başvuru ve itiraz aşamasında işinize yarar.
JCR profilinde Journal Citation Indicator'a (JCI) göre yapılan ayrı bir sıralama da görebilirsiniz. Türkiye'deki teşvik ve doçentlik tablolarında belirleyici olan JCI değil, JIF temelli çeyrekliktir; ikisini karıştırmayın.
Kurumunuzun JCR aboneliği yoksa önce Clarivate'in ücretsiz Master Journal List aracında derginin hangi Web of Science indeksinde olduğunu kontrol edin, ardından çeyrek bilgisi için kütüphanenizden ya da abone bir kurumdaki meslektaşınızdan yardım isteyin. Derginin kendi sitesindeki çeyrek iddiasını tek başına kanıt saymayın.
Adım adım: SCImago'da Q değerine nasıl bakılır?
SCImago Journal & Country Rank, Scopus kapsamındaki dergileri SJR ölçütüne göre sıralayan ücretsiz bir sitedir. Sitenin yardım sayfasına göre bir kategorideki dergiler dört eşit gruba ayrılır ve en yüksek değerler Q1'i oluşturur.
- SCImago sitesinde dergi arama bölümünü açın.
- Dergiyi adıyla, ISSN numarasıyla ya da yayıncısıyla arayın.
- Dergi adına tıklayarak profil sayfasını açın.
- Profildeki çeyreklik göstergesinde derginin yer aldığı her kategori için yıllara göre çeyreği görün.
- Derginin sitesinde gördüğünüz SCImago rozetinin genellikle derginin en iyi çeyreğini ve o çeyreği aldığı kategoriyi gösterdiğini unutmayın; diğer kategorilerde daha düşük olabilir.
SCImago, Scopus verisine dayandığı için Scopus'un kendi metrikleriyle (CiteScore, SNIP) birlikte okunur. Bu metriklerin ne anlattığını Scopus nedir, nasıl kullanılır maddesinde bulabilirsiniz.
Teşvikte ve doçentlikte hangi çeyrek, hangi yıl esas alınır?
Akademik teşvik
Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği, SCI, SCI-Expanded, SSCI ve AHCI dergilerindeki makaleye çeyrekliğe göre katsayı uygular ve çeyreklik için Web of Science sınıflamasını esas alır. Çeyreklik, makalenin yayımlandığı yıl için en son yayımlanmış sınıflamaya göre belirlenir. Katsayıların ve örnek hesabın ayrıntısı akademik teşvik puanı nasıl hesaplanır maddesindedir.
Doçentlik ve atama ölçütleri
ÜAK'ın temel alan tablolarında puan çeyrekliğe göre kademeleniyorsa bu Web of Science (JCR) çeyreğidir; SCImago çeyreği bu satırların yerine geçmez. Bazı temel alanlarda ise çeyreklik puanı hiç etkilemez. Hangi JCR yılının esas alınacağı ve birden fazla kategoride yer alan dergide nasıl işlem yapılacağı, ilgili tablonun açıklamalarında ve ÜAK duyurularında yazar. Hesabın genel mantığı için doçentlik puanı nasıl hesaplanır maddesine bakabilirsiniz.
Önce indeks, sonra çeyrek. Bir ESCI dergisinin JCR'de çeyrek alması onu SCIE ya da SSCI dergisi yapmaz; teşvik ve doçentlik tablolarında satır, derginin gerçek indeksine göre seçilir.
Çeyreklik neden yıldan yıla değişir?
Çeyrek bir derginin kalıcı özelliği değildir. Aynı dergi bir yıl Q1, ertesi yıl Q2 olabilir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Atıf değerinin değişmesi: JIF ve SJR her yıl yeni verilerle hesaplanır; derginin değeri düşerse ya da rakipleri yükselirse sırası değişir.
- Kategorinin büyümesi: Kategoriye yeni dergiler girdiğinde toplam sayı artar ve sınırlar kayar. Clarivate'in ESCI dergilerini de birleşik sıralamaya almasıyla bazı kategoriler kalabalıklaştı.
- Kategori değişikliği: Dergi yeni bir kategoriye eklenebilir ya da bir kategoriden çıkarılabilir.
- İndeks durumunun değişmesi: Ölçütleri karşılamayan dergiler kapsamdan çıkarılabilir; bu durumda çeyrek bilgisinin anlamı kalmaz.
Bu yüzden makaleyi gönderirken gördüğünüz çeyrekle, makaleniz yayımlandığında esas alınacak çeyrek aynı olmayabilir. Dergi seçerken tek bir yıla değil, son birkaç yılın eğilimine bakmak daha sağlıklıdır. Dergi seçiminin diğer ölçütleri için akademik dergi seçim kriterleri maddesine bakabilirsiniz.
Q1 dergi her zaman doğru hedef mi?
Çeyreklik dergi hakkında tek bir şey söyler: alanındaki dergiler arasında atıf ölçütüne göre nerede durduğunu. Makalenizin o dergiye uyup uymadığını, hakem sürecinin ne kadar süreceğini ya da derginin okurlarının sizin çalışmanızla ilgilenip ilgilenmeyeceğini söylemez.
Bu yüzden dergi seçimini yalnız çeyreğe göre yapmak yerine birkaç soruyu birlikte sorun:
- Derginin yayımladığı makaleler konu ve yöntem bakımından sizinkine benziyor mu?
- Kurumunuzun ya da başvuracağınız kadronun tablosunda bu dergi hangi satıra giriyor?
- Değerlendirme süresi takviminize, örneğin doçentlik başvurusu ya da kadro ilanı tarihinize uyuyor mu?
- Yayın ücreti varsa bütçeniz ya da proje desteğiniz bunu karşılıyor mu?
Kapsamına uymayan bir Q1 dergiye gönderilen makale çoğu zaman editör aşamasında geri döner ve aylar kaybettirir. Kapsamına tam uyan bir Q2 dergi, hem daha hızlı hem de daha doğru okur kitlesine ulaşan bir seçim olabilir.
Sık yapılan hatalar
- Kaynağı belirtmemek: "Q1" yazıp JCR mi SCImago mu olduğunu söylememek, dosyayı inceleyen kişiyi yanıltır.
- En iyi kategoriyi tek gerçek sanmak: Dergi rozetlerindeki çeyrek genellikle en iyi kategoridir; kurumun esas aldığı kategori farklı olabilir.
- Yanlış yılın verisine bakmak: Bugünkü çeyrek, makalenizin yayımlandığı yıl için geçerli değer olmayabilir.
- Çeyreği indeksin önüne koymak: ESCI ya da Scopus dergisinin Q1 olması onu SCIE veya SSCI dergisi yapmaz.
- Derginin iddiasına güvenmek: Clarivate dışındaki kuruluşların verdiği "etki faktörü" benzeri değerler JIF değildir. Şüpheli dergiler için predatör dergi nasıl tespit edilir maddesine bakın.
- Alanlar arası kıyaslama: Bir alandaki Q1 dergiyi başka bir alandaki dergiyle JIF üzerinden karşılaştırmak yanıltıcıdır.
Alanınıza ve indeks tercihinize uygun dergileri listelemek için Dergi Bulucu aracını kullanabilirsiniz.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Clarivate, Journal Citation Reports Reference Guide 2025 (çeyrek hesabı ve eşit sıra kuralı)
- SCImago Journal & Country Rank — yardım sayfası (çeyreklik tanımı ve dergi arama)
- Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) — doçentlik başvuru şartları ve temel alan tabloları
- Mevzuat Bilgi Sistemi — Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği
Sık sorulanlar
Q1 dergi ne demek?
Q1 dergi, kendi konu kategorisindeki dergiler bir atıf ölçütüne göre sıralandığında en üst çeyrekte, yani yaklaşık ilk yüzde 25'lik dilimde yer alan dergidir. JCR'de sıralama Journal Impact Factor'a, SCImago'da SJR değerine göre yapılır. Çeyrek, derginin alanındaki göreli yerini gösterir; farklı alanlardaki dergileri karşılaştırmak için kullanılmaz.
Derginin Q değerine ücretsiz nasıl bakılır?
SCImago Journal and Country Rank sitesi ücretsizdir: dergiyi adı, ISSN numarası ya da yayıncısıyla arayıp profilindeki çeyreklik göstergesine bakabilirsiniz. Ancak bu değer Scopus verisine dayanır ve Türkiye'de teşvik ile doçentlikte esas alınan JCR çeyreğinin yerine geçmez. JCR çeyreği için kurumunuzun kütüphane aboneliğini kullanmanız gerekir.
Scimago Q1 ile JCR Q1 aynı mı?
Hayır. SCImago Scopus verisini ve SJR ölçütünü, JCR ise Web of Science verisini ve Journal Impact Factor'ı kullanır; kategori yapıları da farklıdır. Bu yüzden aynı dergi iki kaynakta farklı çeyrekte görünebilir. Teşvik ve doçentlik beyanında çeyrek sorulduğunda Web of Science ve JCR çeyreği esas alınır.
Bir dergi birden fazla kategorideyse hangi çeyrek geçerli?
JCR ve SCImago'da dergi her kategoride ayrı sıralanır, bu yüzden her kategori için ayrı bir çeyreği olabilir. Hangi kategorinin esas alınacağı başvurduğunuz kurumun kuralına bağlıdır. Bütün kategorilerdeki çeyrekleri tarihli ekran görüntüsüyle kaydedin ve doçentlik ya da teşvik başvurusunda ilgili tablonun açıklamasını okuyun.
Q1 dergi her yıl Q1 kalır mı?
Kalmayabilir. Çeyrek her yıl yeni atıf verileriyle yeniden hesaplanır. Derginin değeri düşer, rakip dergiler yükselir ya da kategoriye yeni dergiler eklenirse sıralama değişir. Bu yüzden dergi seçerken son birkaç yılın eğilimine bakın; başvurularda ise kurumun esas aldığı yılın verisini kullanın.
Atıf & Bibliyometri: sık sorulanlar
H-indeks nedir?
H-indeks, bir araştırmacının yayın ve atıf etkisini ölçen göstergedir. H-indeksiniz h ise, en az h makaleniz var ve her biri en az h kez atıf almıştır.
