İçindekiler 10 başlık · 7 dk
- Üniversitede okutman kadrosu nedir?
- Üniversitede uzman kadrosu nedir?
- Okutman ve uzman kadroları kaldırıldı mı? 2018 düzenlemesi
- "Okutman" sözcüğü neden hâlâ geçiyor?
- Bugün okutmanlık için hangi şartlar aranır?
- Eski uzman işleri bugün nasıl yürütülüyor?
- Okutman ya da öğretim görevlisi olarak ders yükü ve ek ders
- Okutmandan öğretim üyeliğine: kariyer yolu
- Okutman ve uzman kadrosu hakkında sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Okutman, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun önceki metninde yabancı dil gibi ortak zorunlu dersleri okutan ya da uygulatan öğretim elemanıydı. Uzman ise laboratuvar, kütüphane ve atölye gibi birimlerde görevlendirilen bir öğretim yardımcısıydı. 22 Şubat 2018 tarihli 7100 sayılı Kanun'la bu unvanlara ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı ve görevler öğretim görevlisi kadrosu altında toplandı. Bugün devlet üniversitelerinde yabancı dil okutmanlığı gibi işler "öğretim görevlisi" kadrosuyla ilan edilir; "okutman" sözcüğü ise günlük dilde ve bazı mevzuat metinlerinde yaşamaya devam eder.
Yabancı diller yüksekokulunda ders vermek ya da bir üniversitenin laboratuvarında çalışmak isteyen adaylar ilanlarda "okutman" ya da "uzman" kadrosu arayıp bulamayınca şaşırır. Bu madde iki kadronun ne olduğunu, bugün hangi kadroya karşılık geldiğini ve bu işler için hangi şartlarla başvurulduğunu anlatır. Bütün öğretim elemanı kadrolarının karşılaştırması için akademik kadro türleri ve farkları maddesine, öğretim görevlisi başvurusunun bütün adımları için öğretim görevlisi nasıl olunur maddesine bakın.
Üniversitede okutman kadrosu nedir?
2547 sayılı Kanun'un 2016'ya kadar yapılan değişiklikleri içeren metninde öğretim elemanları dört grupta sayılıyordu: öğretim üyeleri, öğretim görevlileri, okutmanlar ve öğretim yardımcıları. Okutman, bu metinde programlardaki ortak zorunlu dersleri okutan ya da uygulatan öğretim elemanı olarak tanımlanıyordu.
Uygulamada okutmanlık en çok yabancı dil öğretimiyle özdeşleşti. Üniversitelerin hazırlık sınıflarında ve zorunlu yabancı dil derslerinde ders veren eğitmenler yıllarca "okutman" ya da kısaltmasıyla "Okt." unvanıyla anıldı. Ortak zorunlu derslerin okutulması da aynı kadroyla yürütülebiliyordu.
Kanun metnine göre okutmanlar, dekan ya da müdürün önerisi ve rektörün onayıyla atanıyordu; atama süreli yapıldığında süre bitince görev kendiliğinden sona eriyordu. Okutman, öğretim üyesi değildi; araştırma ve tez danışmanlığı yerine ders verme odaklı bir kadroydu.
Üniversitede uzman kadrosu nedir?
Aynı kanun metninde öğretim yardımcıları dört unvandan oluşuyordu: araştırma görevlileri, uzmanlar, çeviriciler ve eğitim-öğretim planlamacıları. Uzmanlar, yükseköğretim kurumlarında laboratuvar, kütüphane ve atölye gibi birimlerde, belirli bir uzmanlık gerektiren işlerde görevlendirilen öğretim yardımcılarıydı.
- Uzman: Laboratuvar, kütüphane, atölye ve benzeri birimlerde uzmanlık gerektiren işleri yürütür.
- Çevirici: Çeviri işlerini yürüten öğretim yardımcısıdır; kanun metnine göre en çok iki yıl için atanabiliyordu.
- Eğitim-öğretim planlamacısı: Eğitim-öğretimin planlanmasına ilişkin işlerde görevlendirilir; o da en çok iki yıl için atanabiliyordu.
"Uzman" sözcüğü üniversitede üç farklı anlamda kullanılır ve karıştırılır: (1) burada anlatılan, öğretim yardımcısı sayılan uzman kadrosu; (2) "uzman" unvanlı idari personel kadroları; (3) tıpta uzmanlık eğitimini tamamlamış hekimleri anlatan "uzman doktor". İlanda geçen "uzman" sözcüğünün hangi anlamda kullanıldığına ve kadronun akademik mi idari mi olduğuna dikkat edin.
Okutman ve uzman kadroları kaldırıldı mı? 2018 düzenlemesi
22 Şubat 2018 tarihli 7100 sayılı Kanun'la (Resmî Gazete: 6 Mart 2018) 2547 sayılı Kanun'da okutmanı tanımlayan 3. maddenin (o) bendi, araştırma görevlileri, uzmanlar, çeviriciler ve eğitim-öğretim planlamacılarını "öğretim yardımcıları" olarak tanımlayan (p) bendi, okutmanları düzenleyen 32. madde ve 33. maddenin uzman, çevirici ve eğitim-öğretim planlamacılarına ilişkin (b), (c), (d) ve (e) fıkraları mülga edildi. Böylece okutman ve uzman unvanları kaldırıldı ve bu kadrolar öğretim görevlisi kadrosu altında birleştirildi. Böylece devlet üniversitelerinde öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadroları iki ana başlıkta toplandı: araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi. Aynı yıl yayımlanan yönetmelik de bu iki kadroya yapılacak atamalarda uygulanacak merkezi sınav ve giriş sınavı kurallarını düzenler.
| Eski unvan | Eski grubu | Bugün hangi kadroyla ilan edilir? |
|---|---|---|
| Okutman | Öğretim elemanı (ayrı grup) | Öğretim görevlisi (yabancı dil ya da ortak zorunlu ders kadroları) |
| Uzman | Öğretim yardımcısı | Öğretim görevlisi (uygulamalı birim kadroları) ya da idari kadrolar |
| Çevirici | Öğretim yardımcısı | Öğretim görevlisi kadrosu altında |
| Eğitim-öğretim planlamacısı | Öğretim yardımcısı | Öğretim görevlisi kadrosu altında |
| Araştırma görevlisi | Öğretim yardımcısı | Araştırma görevlisi (değişmedi) |
Bu değişiklik, o tarihte okutman ve uzman kadrosunda çalışanları da öğretim görevlisi unvanına taşıdı. Bu yüzden bugün yabancı diller yüksekokulunda İngilizce dersi veren eğitmen ile bir meslek yüksekokulunda uygulamalı ders yürüten eğitmen aynı unvanı taşır; aralarındaki fark kadro ilanındaki şartlarda ortaya çıkar.
"Okutman" sözcüğü neden hâlâ geçiyor?
Kanunun ders yükünü düzenleyen 36. maddesinde öğretim görevlisi ve okutmanların haftada en az on iki saat ders vermekle yükümlü olduğu yazar; ek ders ücretini düzenleyen hükümlerde de öğretim görevlisi ile okutman birlikte anılır. Eski unvanı taşıyan kişiler ve günlük dil de sözcüğü yaşatır. Vakıf üniversitelerinde ise iş sözleşmesine dayanan "okutman" ya da İngilizce "instructor" unvanları görülebilir; bu kadroların koşulları sözleşmeyle belirlenir. Ayrıntı için vakıf üniversitesinde akademisyen olmak maddesine bakabilirsiniz.
Bugün okutmanlık için hangi şartlar aranır?
Yabancı dil okutmanlığı bugün öğretim görevlisi kadrosunun yabancı dil birimleri için açılan türüdür. Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik bu kadrolar için genel öğretim görevlisi kadrolarından farklı bir dil eşiği ve farklı ağırlıklar öngörür.
| Şart | Genel öğretim görevlisi | Yabancı dil birimleri ve yabancı dille eğitim kadroları |
|---|---|---|
| Öğrenim | En az tezli yüksek lisans | En az tezli yüksek lisans |
| ALES | İlan edilen puan türünde en az 70 | En az 70 |
| Yabancı dil | En az 50 | İlgili dilde en az 85 |
| Ön değerlendirme | ALES %60 + dil %40 | ALES %40 + dil %60 |
| Nihai değerlendirme | ALES %30 + lisans notu %30 + dil %10 + giriş sınavı %30 | ALES %30 + lisans notu %10 + dil %30 + giriş sınavı %30 |
| Giriş sınavı | Esas olarak yazılı | Sözlü |
Yabancı dil kadrolarında dil puanının hem eşiği hem ağırlığı yüksektir; bu yüzden 85'in az üzerinde bir puanla başvuran aday, ön değerlendirmede daha yüksek puanlı adayların gerisinde kalabilir. Uluslararası bir sınav puanınızın karşılığını YDS eşdeğerlik aracıyla, ALES'te hedef puanınızı ALES taban puanları maddesiyle kontrol edebilirsiniz. Lisans notunun nihai puana etkisini akademisyen olmak için ortalama kaç olmalı maddesinde hesap örneğiyle gösterdik.
Yönetmelikteki puanlar alt sınırdır. Üniversiteler senato kararıyla daha yüksek dil puanı, belirli lisans bölümlerinden mezun olma ya da öğretmenlik deneyimi gibi ek şartlar koyabilir. İlandaki "özel şartlar" satırını mutlaka okuyun. Başvuruyu hazırlarken akademik kadro başvuru dilekçesi maddesindeki şablondan yararlanabilirsiniz.
Eski uzman işleri bugün nasıl yürütülüyor?
Laboratuvar, atölye ve uygulama birimlerindeki işler bugün farklı kadrolarla yürütülür. Hangi kadroya başvurduğunuz, haklarınızı ve kariyer yolunuzu belirler.
- Öğretim görevlisi (uygulamalı birimler): Meslek yüksekokullarında ve uygulama ağırlıklı programlarda öğretim görevlisi kadroları açılır. Bu kadrolarda bazı uygulamalı alanlarda belgelenmiş iş deneyimi aranabilir; meslek yüksekokulu kadrolarında, yabancı dil kadroları dışında dil şartı aranmaz.
- İdari kadrolar: Kütüphane, bilgi işlem ya da laboratuvar teknik işleri çoğu üniversitede akademik değil idari personel kadrolarıyla yürütülür. Bu kadrolar öğretim elemanı sayılmaz; atama ve ilerleme kuralları farklıdır.
- Proje ve sözleşmeli pozisyonlar: Araştırma merkezlerinde ve projelerde çalışan "uzman" ya da "araştırmacı" unvanlı kişiler çoğu zaman proje bütçesinden ya da sözleşmeyle istihdam edilir; görev süresi projeye bağlıdır.
Okutman ya da öğretim görevlisi olarak ders yükü ve ek ders
2547 sayılı Kanun'un 36. maddesine göre öğretim görevlisi ve okutmanlar haftada en az on iki saat ders verir; öğretim üyeleri için bu alt sınır on saattir. Zorunlu yükü aşan dersler ek ders olarak ücretlendirilir. Ek ders hesabında öğretim görevlisi ve okutman aynı göstergeye tabidir; güncel saat ücretlerini akademisyen ek ders ücreti 2026 maddesinde bulabilirsiniz.
Ders yükünün yüksek olması, bu kadrolarda araştırmaya ayrılan zamanı daraltır. Yabancı diller yüksekokullarında hazırlık programının yoğun dönemlerinde ders saati daha da artabilir. Doktora yapmayı planlıyorsanız haftalık programınızda yazma ve araştırma için sabit saatler ayırın.
Okutmandan öğretim üyeliğine: kariyer yolu
- Öğretim görevlisi kadrosuna atanma: Tezli yüksek lisans, ALES ve dil şartlarıyla ilan edilen kadroya başvurulur; ön değerlendirme, giriş sınavı ve nihai değerlendirmeden geçilir.
- Doktora: Görevi sürdürürken doktora programına kayıt olunur. Öğretim görevlisi kadrosu doktorayı zorunlu kılmaz, ama akademik ilerleme için gereklidir.
- Doktor öğretim üyesi kadrosu: Doktorayı tamamlayan öğretim görevlisi, doktor öğretim üyesi kadro ilanlarına başvurabilir. Süreç için doktor öğretim üyesi nasıl olunur maddesine bakın.
- Doçentlik ve profesörlük: Sonraki basamaklar yayın, eğitim-öğretim faaliyeti ve ÜAK kriterlerine bağlıdır.
Araştırma odaklı bir başlangıç tercih ediyorsanız öğretim görevliliği yerine araştırma görevliliği daha uygun olabilir; iki kadronun farkı için araştırma görevlisi nasıl olunur maddesine bakın. Açık kadroları akademik ilanlar sayfasından izleyebilirsiniz.
Okutman ve uzman kadrosu hakkında sık yapılan hatalar
- İlanlarda "okutman" kadrosu aramak: Devlet üniversitelerinde bu işler öğretim görevlisi kadrosuyla ilan edilir; ilan başlığında birimi (yabancı diller yüksekokulu, yabancı diller bölümü) ve dil şartını okuyun.
- Genel kadronun dil eşiğiyle başvurmak: Yabancı dil birimlerinde ve yabancı dille eğitim kadrolarında eşik 50 değil 85'tir.
- İdari "uzman" kadrosunu akademik kadro sanmak: İdari kadrolar öğretim elemanı sayılmaz; ders yükü, ek ders ve akademik ilerleme kuralları farklıdır.
- Tezsiz yüksek lisansla başvurmak: Öğretim görevlisi kadroları için tezli yüksek lisans aranır.
- Vakıf üniversitesi unvanını devlet kadrosuyla eşitlemek: Vakıf üniversitelerindeki "okutman" ya da "instructor" unvanı iş sözleşmesine dayanır; haklar sözleşmeye göre değişir.
İlan metnini okurken dikkat edilecek ayrıntılar için akademik kadro ilanları rehberi maddesine bakabilirsiniz.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- YÖK mevzuat sayfası: 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına ilişkin yönetmelik bağlantıları
- Mevzuat Bilgi Sistemi: kanun ve yönetmeliklerin güncel metinleri
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu (Lexpera konsolide metin): md. 3/o-p, 32 ve 33'teki mülga hükümler ve değişiklik notları
- Resmî Gazete: devlet üniversitelerinin öğretim elemanı ilanları ve mevzuat değişiklikleri
- ÖSYM: ALES, YDS ve YÖKDİL sonuçları ve yabancı dil eşdeğerlikleri
Sık sorulanlar
Okutman kadrosu kaldırıldı mı?
Evet. 2547 sayılı Kanun'un okutmanı tanımlayan 3/o bendi ve okutmanları düzenleyen 32. maddesi 22 Şubat 2018 tarihli 7100 sayılı Kanun'la mülga edildi; bu kadro öğretim görevlisi kadrosu altında birleştirildi. Bugün yabancı dil ya da ortak zorunlu ders okutmanlığı için açılan kadrolar öğretim görevlisi kadrosu olarak ilan edilir. Okutman sözcüğü ise ders yükü ve ek ders hükümlerinde, günlük dilde ve vakıf üniversitelerindeki sözleşmeli unvanlarda hâlâ geçer.
Üniversitede İngilizce okutmanı olmak için kaç YDS gerekir?
Yabancı dil birimleri, zorunlu yabancı dil dersleri ve yabancı dille eğitim yapılan programlar için açılan öğretim görevlisi kadrolarında, ilgili yönetmeliğe göre ilgili dilde merkezi yabancı dil sınavından en az 85 puan ya da eşdeğeri aranır. Ayrıca tezli yüksek lisans ve ALES'ten en az 70 gerekir. Üniversiteler senato kararıyla daha yüksek puan ya da ek şart koyabilir.
Okutman ile öğretim görevlisi arasındaki fark nedir?
Kanunun önceki metninde okutman, ortak zorunlu dersleri okutan ayrı bir öğretim elemanı grubuydu; öğretim görevlisi ise ders verme ve uygulama yaptırmakla görevli başka bir unvandı. 7100 sayılı Kanun'la (22.02.2018) yapılan değişiklikten sonra iki unvan öğretim görevlisi kadrosunda birleşti. Bugün aradaki fark unvanda değil, kadro ilanındaki birim, dil eşiği ve değerlendirme ağırlıklarında ortaya çıkar.
Üniversitede uzman kadrosu ne iş yapar?
Kanunun önceki metninde uzmanlar, laboratuvar, kütüphane ve atölye gibi birimlerde uzmanlık gerektiren işlerde görevlendirilen öğretim yardımcılarıydı. Bu unvan da öğretim görevlisi kadrosu altında toplandı. Bugün aynı işler uygulamalı birimlerdeki öğretim görevlisi kadroları, idari personel kadroları ya da proje ve sözleşmeli pozisyonlarla yürütülür; ilandaki kadronun akademik mi idari mi olduğuna dikkat edin.
Okutmanın haftalık ders yükü kaç saat?
2547 sayılı Kanun'un 36. maddesine göre öğretim görevlisi ve okutmanlar haftada en az on iki saat ders vermekle yükümlüdür; öğretim üyelerinde bu alt sınır on saattir. Zorunlu yükü aşan saatler ek ders olarak ücretlendirilir ve ek ders hesabında öğretim görevlisi ile okutman aynı göstergeye tabidir. Güncel saat ücretleri her dönem memur aylık katsayısına göre değişir.
