Akademisyen Olmak İçin KPSS Gerekir mi? Akademik Kadrolarda İstenen Sınavlar

Bu madde akademik kariyerin bütün basamaklarını değil, tek bir soruyu ele alır: akademik kadrolarda hangi sınavlar isteniyor ve KPSS'nin bu tabloda yeri var mı? Araştırma görevliliğinden profesörlüğe uzanan yolun tamamı, her basamaktaki süre ve yayın şartlarıyla birlikte akademik kariyer basamakları maddesinde anlatılıyor.

KPSS neden akademik kadrolarda aranmaz?

KPSS, kamu kurumlarına memur ya da sözleşmeli personel olarak ilk kez atanacakların seçiminde kullanılan merkezi sınavdır. Üniversitelerdeki öğretim elemanları ise atama şartları bakımından 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na ve bu kanuna dayanan YÖK yönetmeliklerine tabidir. Akademik kadrolarda hangi sınavın, hangi puanla isteneceğini bu düzenlemeler belirler.

Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadroları için ilgili düzenleme, "Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"tir. Adındaki "merkezi sınav" KPSS değil, ALES'tir. Yönetmeliğin aradığı puanlar da ALES ve yabancı dil puanıdır. Başka bir deyişle akademik kadrolarda KPSS'nin gördüğü işi ALES ve yabancı dil sınavı görür.

Akademik kadrolarda hangi sınavlar istenir?

Aşağıdaki tablo, devlet üniversitelerinde kadro kadro istenen sınavları ve temel şartı özetler. Puanlar yönetmeliklerdeki asgari değerlerdir; üniversiteler ilanlarında daha yüksek puan ya da ek koşul isteyebilir.

Doktora, tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ya da veterinerlikte uzmanlık veya sanatta yeterlik eğitimini tamamlamış olanlar ve yönetmelikte sayılan bazı başka gruplar, öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarında ALES şartından muaftır. Yani doktorasını bitirmiş biri öğretim görevlisi ilanına ALES puanı olmadan başvurabilir; muafiyetin ayrıntısı ilan metninde ve yönetmelikte yazar.

Araştırma görevlisi olmak için hangi sınavlar gerekir?

Araştırma görevliliği akademik kariyerin en yaygın giriş kapısıdır ve KPSS'nin en çok sorulduğu kadrodur. Burada üç şey belirleyicidir: ALES puanınız, yabancı dil puanınız ve üniversitenin yaptığı giriş sınavı. Değerlendirmede lisans mezuniyet notunuz da hesaba katılır; notun puana nasıl yansıdığını akademisyen olmak için ortalama kaç olmalı maddesinde hesap örneğiyle anlattık.

• ALES: İlanda yazan puan türünde (sayısal, sözel ya da eşit ağırlık) en az 70. Sonuç belgenizdeki en yüksek puan değil, ilanda istenen puan türü sayılır.
• Yabancı dil: YDS, e-YDS, YÖKDİL ya da YÖK'ün eşdeğer saydığı bir sınavdan en az 50.
• Giriş sınavı: Ön değerlendirmeyi geçen adaylar üniversitenin yaptığı giriş sınavına çağrılır.
• Yaş: Giriş sınavının yapıldığı yılın 1 Ocak günü 35 yaşını doldurmamış olmak gerekir.

Başvuru adımları, kadro türleri ve belge listesi için araştırma görevlisi nasıl olunur maddesine bakın. Hedeflediğiniz bölümlerin ilanlarda istediği ALES düzeyini görmek için ALES taban puanları maddesi yol gösterir.

Öğretim görevlisi ve doktor öğretim üyesi için durum ne?

Öğretim görevlisi

Öğretim görevlisi kadrosunda da KPSS yoktur; şartlar araştırma görevlisine benzer: tezli yüksek lisans, ALES'te en az 70 ve çoğu kadroda yabancı dilde en az 50. Meslek yüksekokullarındaki kadroların çoğunda yabancı dil şartı aranmaz; buna karşılık bazı uygulamalı alanlarda sektörde belgelenmiş iş deneyimi istenir. Yabancı diller yüksekokulu gibi birimlerde ise dil puanı en az 85 olmalıdır. Ayrıntılar öğretim görevlisi nasıl olunur maddesinde. Eski okutman ve uzman kadrolarının bugünkü karşılığı için okutman ve uzman kadrosu nedir maddesine bakabilirsiniz.

Doktor öğretim üyesi

Doktor öğretim üyeliğinde merkezi bir sınav yoktur. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği'nin aradığı temel şart doktora (ya da sayılan alanlarda uzmanlık veya sanatta yeterlik) derecesidir. Yabancı dil puanı ve yayın şartlarını her üniversite kendi atama ölçütleriyle belirler; bu yüzden ilanda "YDS en az 55" gibi bir koşul görmeniz olağandır, ama bu KPSS değil, dil puanıdır. Süreç için doktor öğretim üyesi nasıl olunur maddesine bakın.

Doçentlik ve profesörlükte sınav var mı?

Doçentlik unvanını Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) verir. Başvuru için YÖK'ün kabul ettiği merkezi yabancı dil sınavından en az 55 puan (ya da eşdeğeri) ve başvurulan temel alanın asgari koşullarını sağlamanız gerekir. Eserleriniz ÜAK'ın oluşturduğu jüri tarafından incelenir. Burada da KPSS yoktur; asıl belirleyici olan yayınlarınız ve jüri değerlendirmesidir. Güncel koşullar için doçentlik başvuru şartları maddesine bakın.

Profesörlük de merkezi bir sınavla değil, üniversitenin ilan ettiği profesör kadrosuna başvurup jüri raporlarıyla atanarak kazanılır. Yönetmelik, doçentlik unvanından sonra en az beş yıl geçmesini ve uluslararası düzeyde özgün eserleri arar; üniversiteler buna ek ölçüt koyabilir.

Üniversitede KPSS hangi kadrolarda istenir?

Üniversiteler yalnız akademisyen değil, idari ve teknik personel de istihdam eder. Bu kadrolar genel kamu personel kurallarına tabidir ve çoğunda KPSS puanı aranır.

• İdari memur kadroları: Personel, öğrenci işleri, mali işler gibi birimlerdeki memur kadroları.
• Sözleşmeli personel: Üniversitelerin ilanla aldığı sözleşmeli büro, teknik ya da sağlık personeli.
• Teknik ve sağlık kadroları: Laboratuvar teknisyeni, mühendis, hemşire gibi akademik olmayan meslek kadroları.

Bu kadrolarda çalışmak sizi akademisyen yapmaz; ders vermek ya da akademik unvan almak için yine öğretim elemanı kadrosuna ilanla başvurmanız gerekir. Bu ayrım, "üniversitede KPSS ile işe girdim, akademisyen olabilir miyim?" sorusunun da cevabıdır: olabilirsiniz, ama bunun yolu ayrı bir akademik ilana ALES ve yabancı dil puanıyla başvurmaktır.

Sık karışan durumlar

Hangi kadronun size uygun olduğunu, güvence ve görev süresi farklarıyla birlikte görmek için akademik kadro türleri ve farkları maddesine bakın. Farklı seçeneklerin sizi kaç yılda nereye götüreceğini denemek isterseniz kariyer simülatörü aracından yararlanabilirsiniz.

Adım adım: KPSS yerine neye hazırlanmalısınız?

1. Hedef kadroyu belirleyin: Araştırma görevliliği mi, öğretim görevliliği mi? Lisansüstü eğitiminiz hangi aşamada?
2. ALES puan türünü öğrenin: Bölümünüzün ilanlarda istediği puan türünü (sayısal, sözel, eşit ağırlık) birkaç ilandan kontrol edin.
3. Yabancı dil sınavını planlayın: Asgari 50 puan çoğu ilanda yeterli olsa da rekabetçi ilanlar daha yükseğini ister; doçentlikte 55 gerekeceğini de baştan hesaba katın.
4. Lisansüstü programa başvurun: Araştırma görevliliği ilanlarının çoğu lisansüstü kayıt ya da kabul ister; tezli program seçin.
5. Giriş sınavına hazırlanın: Ön değerlendirmeyi geçtikten sonra alan bilgisi ve sözlü sınav belirleyici olur.
6. İlanları düzenli izleyin: Resmî Gazete'nin ilan bölümünü ve hedef üniversitelerin duyurularını takip edin; ilan metnini nasıl okuyacağınızı kadro ilanı okuma rehberinde bulabilirsiniz. Başvuru belgelerini hazırlarken akademik kadro başvuru dilekçesi maddesindeki şablon işinize yarar.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• Yükseköğretim Kurulu (YÖK) — öğretim elemanı atamalarına ilişkin yönetmelikler ve yabancı dil eşdeğerlikleri.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve öğretim elemanı atama yönetmeliklerinin güncel metinleri.
• ÖSYM — ALES, YDS, YÖKDİL ve KPSS kılavuzları ile sınav takvimi.
• Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) — doçentlik başvuru şartları ve temel alan koşulları.
• Resmî Gazete — üniversitelerin akademik kadro ilanları.