Doktorada Kaç Ders, Kaç Kredi Alınır? Ders Aşaması Nasıl Tamamlanır?

Bu madde doktoranın yalnız ders aşamasını anlatır: kaç ders ve kaç kredi gerektiği, hangi derslerin sayıldığı, not ortalaması ve ders aşamasının nasıl kapatılacağı. Doktoranın toplam süresi, azami süre ve aşamaların takvimi için doktora kaç yıl sürer maddesine bakın. Aşağıdaki kurallar Yükseköğretim Kurulunun Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne dayanır; üniversiteler kendi senato yönetmelikleriyle bu alt sınırların üstünde kural koyabilir.

Doktorada kaç ders, kaç kredi alınır?

Ulusal yönetmelik ders yükünü, öğrencinin doktoraya hangi dereceyle kabul edildiğine göre iki ayrı biçimde tanımlar. Aşağıdaki tablo yönetmeliğin 15. ve 17. maddelerindeki alt sınırları özetler.

Yedi ders ve 21 kredi şartı birlikte aranır. Biri sağlanıp öbürü sağlanmazsa ders aşaması tamamlanmış sayılmaz. Uygulamada lisansüstü dersler çoğunlukla üçer kredilidir; programınızda daha düşük kredili dersler varsa 21 krediye ulaşmak için yedi dersten fazlasını almanız gerekebilir. Lisans derecesiyle başlayan öğrencinin programı hakkında ayrıntı için bütünleşik doktora programı maddesine bakabilirsiniz.

Kredi ile AKTS arasındaki fark nedir?

Doktora transkriptinizde her dersin yanında genellikle iki sayı görürsünüz: ulusal (yerel) kredi ve AKTS. Yönetmelikteki "21 kredi" şartı ulusal krediye, "240 AKTS" şartı ise öğrenci iş yüküne dayanan Avrupa Kredi Transfer Sistemi'ne aittir. İkisi farklı şeyi ölçtüğü için birinden öbürü hesaplanamaz.

• Ulusal kredi: Çoğunlukla dersin haftalık teorik ve uygulama saatine dayanır. "En az 21 kredi" şartı bu sayının toplamıyla kontrol edilir.
• AKTS: Dersin yanı sıra okuma, ödev, proje ve sınav hazırlığı dâhil bütün iş yükünü ölçer. Tam zamanlı bir öğretim yılı 60 AKTS'ye karşılık gelir. Yönetmelik doktora derslerinin "bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS'den az olmamak koşuluyla" alınmasını ister.
• Programın toplam AKTS'si: 240 ya da 300 AKTS'nin önemli bir bölümünü dersler değil, seminer, yeterlik, tez önerisi ve tez çalışması oluşturur. Bu yüzden dersleri bitirmek, programın AKTS toplamını doldurduğunuz anlamına gelmez.

AKTS'nin mantığını ve Bologna Süreci'yle ilişkisini Bologna Süreci nedir maddesi ayrıntılı anlatıyor.

Hangi dersler doktora kredisine sayılır?

Ders aşamasında en çok sorun çıkaran konu, aldığınız her dersin ders yüküne sayılmamasıdır. Yönetmeliğin belirlediği çerçeve şöyledir:

Lisans dersleri sayılmaz

Yönetmelik açıkça "lisans dersleri ders yüküne ve doktora kredisine sayılmaz" der. Danışmanınız eksik bir temeli tamamlamanız için lisans dersi almanızı isteyebilir; bu dersi geçmeniz gerekebilir ama yedi ders ve 21 kredi hesabına girmez.

Başka üniversiteden ders alma

Enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayıyla başka yükseköğretim kurumlarındaki lisansüstü derslerden seçim yapılabilir. Yüksek lisans derecesiyle kabul edilenler en çok iki, lisans derecesiyle kabul edilenler en çok dört ders alabilir. Örneğin Boğaziçi Üniversitesi'nin lisansüstü yönetmeliği, aynı sınırlar içinde daha önce alınmış ve bir diploma için kullanılmamış lisansüstü derslerin de sayılabileceğini düzenler. Hangi derslerin saydırılabileceği her üniversitenin kendi kuralına bağlıdır.

Özel öğrenci olarak alınan dersler

Bazı üniversiteler, başka bir üniversitede kayıtlı lisansüstü öğrencilerin sınırlı sayıda dersi özel öğrenci olarak almasına izin verir; Boğaziçi yönetmeliği bunu ayrı bir yönergeye bağlar. Özel öğrenci olarak aldığınız dersin kendi programınızda sayılması, yukarıdaki dışarıdan ders sınırlarına ve kendi enstitünüzün onayına tabidir. Kaydınızı yaptırmadan önce dersin hangi kodla ve kaç krediyle transkriptinize işleneceğini enstitünüze sorun.

Seminer, bilimsel hazırlık ve kredisiz dersler

Seminer, doktora programının zorunlu bir parçasıdır ama çoğu üniversitede kredisizdir ve başarılı/başarısız olarak değerlendirilir. Boğaziçi yönetmeliğinde doktora semineri haftada bir saat, sıfır kredili ve başarılı/başarısız notlu bir derstir. Seminer sunumunu nasıl hazırlayacağınız için lisansüstü seminer dersi hazırlığı maddesine bakabilirsiniz.

Farklı bir alandan geliyorsanız bilimsel hazırlık programına alınabilirsiniz. Ulusal yönetmeliğe göre bu program en çok iki yarıyıl sürer, bu süre lisansüstü program süresine sayılmaz ve bilimsel hazırlık dersleri programın zorunlu derslerinin yerine geçmez. Yani bilimsel hazırlıkta aldığınız dersler yedi dersten düşülmez.

Doktora ders aşaması ne kadar sürer?

Ulusal yönetmeliğin 17. maddesine göre kredili dersleri başarıyla tamamlamak için azami süre, yüksek lisans derecesiyle kabul edilenlerde dört yarıyıl, lisans derecesiyle kabul edilenlerde altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili derslerini tamamlayamayan ya da üniversitenin öngördüğü en az genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencinin programla ilişiği kesilir.

Dört yarıyıl bir üst sınırdır, hedef değildir. Pek çok öğrenci dersleri daha erken bitirir; çünkü ders aşaması uzadıkça yeterlik sınavına hazırlık ve tez önerisi için kalan zaman daralır. Danışmanınızın da yönetmeliğe göre en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar atanması gerekir; ders planınızı onunla birlikte yapmak bu yüzden erken başlamalıdır.

Doktorada geçme notu ve not ortalaması kaç olmalı?

Ulusal yönetmelik bir derste geçme notunu ya da genel not ortalamasının alt sınırını sayı olarak vermez; bunu "yükseköğretim kurumunun öngördüğü en az genel not ortalaması" diyerek üniversitelere bırakır. Bu nedenle kendi üniversitenizin senato yönetmeliğini okumanız gerekir.

Bir örnek olarak Boğaziçi Üniversitesi yönetmeliğinde lisansüstü derslerde geçme notu en az CC'dir; doktora derslerinin en az 3,00 genel not ortalamasıyla tamamlanması ve yeterlik sınavına girebilmek için de aynı ortalamanın sağlanması gerekir. Aynı yönetmelik, CC ya da CB alınan derslerin danışman onayıyla tekrarlanabileceğini ve son notun geçerli olduğunu düzenler. Başka üniversitelerde harf notları, geçme sınırı ve tekrar kuralları farklı olabilir.

Adım adım doktora ders aşamasını tamamlama

1. Programın ders planını indirin: Enstitünün web sitesindeki ders bilgi paketinden zorunlu dersleri, seçmeli ders havuzunu ve her dersin kredisiyle AKTS'sini çıkarın.
2. Kendi senato yönetmeliğinizi okuyun: Geçme notu, genel not ortalaması, ders tekrarı, devam ve dışarıdan ders kurallarını not edin. Devam şartı için lisansüstü devam zorunluluğu maddesine bakabilirsiniz.
3. Danışmanınızla dönem dönem plan yapın: Tez konunuzu besleyecek yöntem ve alan derslerini öne alın. Hangi dersi neden seçeceğinize dair öneriler lisansüstü ders seçimi stratejisi maddesinde.
4. Dışarıdan ders ve saydırma başvurularını erken yapın: Anabilim dalı önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı zaman alır; başvuruyu ders dönemi başlamadan tamamlayın.
5. Kredi tablosu tutun: Her dönem sonunda ders sayınızı, toplam kredinizi ve ortalamanızı ayrı ayrı yazın. Sayılmayan dersleri (lisans dersleri, bilimsel hazırlık dersleri) ayrı bir satırda gösterin.
6. Semineri planlayın: Seminer kredisiz olsa da zorunludur; çoğu programda ders aşamasıyla birlikte tamamlanır.
7. Ders aşamasının bittiğini resmîleştirin: Öğrenci bilgi sisteminde ders yükünün tamamlandığını kontrol edin ve yeterlik sınavı başvurusunun şartlarına geçin.

Ders aşamasından sonra ne olur?

Kredili dersler ve seminer tamamlandıktan sonra sıra doktora yeterlik sınavına gelir. Yeterlik sınavının biçimi, jürisi ve hazırlığı için doktora yeterlik sınavı nasıl yapılır maddesine bakabilirsiniz. Boğaziçi örneğinde yüksek lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci yeterliğe en geç beşinci, lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonunda girer.

Ders aşamasını bitirmiş olmanız yeni ders almayacağınız anlamına gelmeyebilir. Ulusal yönetmeliğe göre yeterlik jürisi, sınavı geçen öğrencinin ders yükünü tamamlamış olsa bile toplam kredi miktarının üçte birini geçmemek şartıyla fazladan ders almasını isteyebilir. Bu dersleri başarmak zorunludur. Ardından tez önerisi aşamasına geçilir; zamanlaması için tez önerisi ne zaman savunulur maddesine bakın.

Doktora derslerinde sık yapılan hatalar

1. Lisans dersini sayılacak sanmak: Danışmanın önerdiği lisans dersi zorunlu olabilir ama ders yüküne ve krediye girmez.
2. Yalnız ders sayısına bakmak: Yedi dersi tamamlayıp 21 krediye ulaşmamak, ders aşamasını açık bırakır.
3. Dışarıdan ders için sonradan onay istemek: Onaysız alınan dersin sayılacağının bir güvencesi yoktur.
4. Dersleri son yarıyıla bırakmak: Son dönemde bir dersten kalmak ya da ortalamanın düşmesi, telafi imkânı olmadan ilişik kesilmesine yol açabilir.
5. Ulusal yönetmelikle yetinmek: Geçme notu, ortalama ve devam gibi kurallar üniversite yönetmeliğinde yazar; ulusal metin yalnız alt sınırları verir.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• Yükseköğretim Kurulu: www.yok.gov.tr
• Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin güncel metni: www.mevzuat.gov.tr
• Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690), Koç Üniversitesi'nin yayımladığı kopya: gshs.ku.edu.tr
• Boğaziçi Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği: bogazici.edu.tr