İçindekiler 9 başlık · 7 dk
- Lisansüstü derslere devam zorunlu mu?
- Devamsızlık sınırını kim belirler, nerede yazar?
- Devamsızlık sınırını aşarsanız ne olur?
- Tezli, tezsiz, doktora ve bilimsel hazırlıkta devam farkları
- Uzaktan ve karma (hibrit) derslerde devam nasıl sayılır?
- Çalışarak yüksek lisans yapanlar devamı nasıl yönetir?
- Mazeret, rapor ve izin devamsızlığı siler mi?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Ulusal Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği devam oranı belirlemez; devam, sınavlar ve başarı koşullarını her üniversitenin senatosu kendi lisansüstü yönetmeliğiyle düzenler. Çoğu üniversitede derslere devam zorunludur. Sınır ya yönetmelikte bir yüzde olarak yazılır ya da dersin öğretim üyesi tarafından dönem başında açıklanır. Devam şartını sağlamayan öğrenci genellikle dönem sonu sınavına alınmaz ve dersten başarısız sayılır.
Bu madde lisansüstü eğitimde derslere devam ve devamsızlık kurallarını anlatır: kuralı kimin koyduğunu, nerede yazdığını, sınırı aşmanın sonuçlarını ve işle okulu birlikte yürütenlerin neye dikkat etmesi gerektiğini. Lisansüstü öğrencinin danışman, itiraz ve izin gibi genel hakları için lisansüstü öğrenci hakları maddesine bakabilirsiniz.
Lisansüstü derslere devam zorunlu mu?
Kısa cevap: Büyük ihtimalle evet, ama kuralı sizin üniversiteniz koyar. YÖK'ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları ve derslerden başarılı sayılma koşullarının senato tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceğini söyler. Yani ulusal metinde "derslerin şu kadarına devam edilir" gibi bir oran yoktur.
Bu yüzden iki üniversitenin yüksek lisans programında devam kuralı birbirinden farklı olabilir. Bir arkadaşınızın "bizde devam alınmıyor" demesi sizin programınız için hiçbir şey ifade etmez. Bağlayıcı olan, kendi üniversitenizin lisansüstü yönetmeliği, enstitünüzün yönergeleri ve dersin izlencesidir.
Lisansüstü derslerin çoğu küçük gruplarla, tartışma ve sunum ağırlıklı yürür. Öğretim üyesinin kimin derse gelmediğini fark etmesi lisanstakinden çok daha kolaydır; resmî sınır gevşek olsa bile devamsızlık değerlendirmenize yansıyabilir.
Devamsızlık sınırını kim belirler, nerede yazar?
Üniversiteler devam kuralını genellikle iki yoldan biriyle düzenler. Bazıları yönetmeliğine doğrudan bir oran yazar (çoğu zaman teorik ve uygulamalı dersler için ayrı oranlar). Bazıları ise oranı yönetmelikte belirtmez, devam şartını ve sınava girme koşullarını dersi veren öğretim üyesine bırakır.
İkinci modele bir örnek Boğaziçi Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'dir. Bu yönetmelik öğrencilerin derslere, uygulamalara, seminerlere ve sınavlara katılmak zorunda olduğunu söyler; devam durumunu dersin öğretim elemanının değerlendireceğini ve dönem sonu sınavına girme koşullarının da öğretim elemanınca yarıyıl başında belirlenip açıklanacağını düzenler. Böyle bir sistemde kuralın asıl yeri dersin izlencesidir.
| Belge | Ne bulursunuz? | Nereden ulaşılır? |
|---|---|---|
| Üniversitenin lisansüstü eğitim ve öğretim yönetmeliği | Devam zorunluluğu, varsa oran, sınava girme şartı, not sistemi | Üniversitenin ya da enstitünün mevzuat sayfası |
| Enstitü yönergeleri ve kurul kararları | Uzaktan ders, seminer, bilimsel hazırlık gibi özel durumlar | Enstitü internet sayfası |
| Ders izlencesi (syllabus) | O dersin devam şartı, yoklama yöntemi, ödev ve sınav ağırlıkları | İlk ders, öğrenci bilgi sistemi ya da öğretim üyesinin sayfası |
| Program el kitabı ya da öğrenci rehberi | Uygulamaya dönük özet bilgiler | Anabilim dalı ya da enstitü sayfası |
Yönetmelik bir oran söylemiyorsa, her dersin ilk haftasında öğretim üyesine devamın nasıl izleneceğini sorun ve cevabı izlencede ya da yazılı bir duyuruda görün. Dönem sonunda "bunu bilmiyordum" itirazının karşılığı genellikle olmaz.
Devamsızlık sınırını aşarsanız ne olur?
Sonuçlar üniversiteye göre değişse de yaygın tablo şöyledir:
- Dönem sonu sınavına giremezsiniz. Devam şartı, çoğu yönetmelikte final sınavına girme koşullarından biridir.
- Dersten başarısız sayılırsınız. Örneğin Boğaziçi'nin yönetmeliğinde dönem sonu sınavına girme koşullarını sağlamayan öğrenciye öğretim elemanı F notu verir. Bazı üniversitelerde devamsızlık için ayrı bir not ya da işaret kullanılır.
- Dersi tekrar etmeniz gerekir. Zorunlu bir dersten kalırsanız ders genellikle ilk açıldığı dönemde yeniden alınır; seçmeli derste yerine başka bir seçmeli ders alma imkânı olabilir.
- Not ortalamanız ve süreniz etkilenir. Başarısız not ortalamanıza girer; tekrar edilen ders de ders döneminizi uzatabilir.
Süre etkisi özellikle doktorada önemlidir. Ulusal yönetmeliğe göre kredili dersleri başarıyla tamamlamanın azami süresi, yüksek lisansla doktoraya kabul edilenler için dört, lisansla kabul edilenler için altı yarıyıldır. Ders döneminde biriken başarısızlıklar yeterlik sınavına geç kalmanıza yol açabilir. Süre sınırlarını doktora kaç yıl sürer maddesinde, ders planlamasını ise lisansüstü ders seçimi stratejisi maddesinde bulabilirsiniz.
Burslu ya da kadrolu okuyorsanız (örneğin bir burs programının ya da araştırma görevliliğinin şartı olarak), dersten başarısızlık yalnız sizin takviminizi değil, burs ya da kadro koşullarınızı da etkileyebilir. Bağlı olduğunuz programın başarı şartlarını ayrıca kontrol edin.
Tezli, tezsiz, doktora ve bilimsel hazırlıkta devam farkları
Devam kuralı lisansüstü eğitimin her aşamasında aynı şekilde işlemez. En çok dikkat gerektiren dönem, ders döneminizdir.
| Aşama | Devamın ağırlığı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Tezli yüksek lisans ders dönemi | Yüksek; dersler ve seminer | Her dersin izlencesindeki devam şartı |
| Tezli yüksek lisans tez dönemi | Derse devam yerine danışmanla çalışma | Kayıt yenileme ve danışmanın istediği düzenli görüşmeler |
| Tezsiz yüksek lisans | Program biçimine göre değişir | Akşam, hafta sonu ya da uzaktan yürütülen programların kendi kuralları |
| Doktora ders dönemi | Yüksek; ders ve seminer | Kredili derslerin azami süresi |
| Doktora tez dönemi | Ders yok; tez izleme komitesi takibi | Yılda iki kez TİK raporu ve kayıt yenileme |
| Bilimsel hazırlık | Senato yönetmeliğine göre | Bilimsel hazırlık derslerinin devam ve başarı şartları |
Tez döneminde derse devam yükümlülüğü ortadan kalksa da öğrencilik ilişkisi sürer: her dönem kaydınızı yenilemeniz ve danışmanınızla düzenli çalışmanız beklenir. Doktorada tez aşamasının takibi tez izleme komitesi üzerinden yürür; ayrıntılar için tez izleme komitesi süreci maddesine bakın. Tezli ve tezsiz programların genel farkını ise tezli ve tezsiz yüksek lisans farkı maddesi anlatıyor.
Uzaktan ve karma (hibrit) derslerde devam nasıl sayılır?
Ulusal yönetmelik, YÖK kararıyla lisansüstü uzaktan öğretim programları açılabileceğini öngörür ve uzaktan öğretimi aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmayan bir öğretim biçimi olarak tanımlar; ancak bu programlar için bir devam oranı koymaz. Uzaktan ya da karma yürütülen bir derste devamın nasıl izleneceğini programın ve üniversitenin kuralları belirler.
- Senkron dersler: Belirli bir saatte çevrim içi yapılan derslerde katılım yoklamayla ya da sistem kayıtlarıyla izlenebilir.
- Asenkron içerikler: Kayıtlı ders ve materyallerde izleme ya da etkinlik tamamlama koşulu konabilir.
- Sınavlar: Ders uzaktan yürüse bile sınavın yüz yüze yapılması istenebilir; sınav yeri ve biçimini dönem başında öğrenin.
"Ders çevrim içi, nasılsa kayda bakarım" yaklaşımı her programda geçerli değildir. Programınızın uzaktan öğretim kurallarını kayıt öncesinde okuyun.
Çalışarak yüksek lisans yapanlar devamı nasıl yönetir?
Çalışan öğrenciler için devam, lisansüstü eğitimin en somut sorunudur. Aşağıdaki adımlar, sorunu dönem ortasında değil başında çözmenize yardım eder.
- Başvurudan önce ders saatlerini öğrenin. Programın derslerinin gündüz mü, akşam mı, hafta sonu mu yapıldığını enstitüye ya da anabilim dalına sorun. Tezsiz programların bir kısmı çalışanların takvimine göre planlanır; tezli programların dersleri ise çoğu zaman mesai saatlerine denk gelir.
- Ders programı kesinleşince işvereninizle yazılı bir düzen kurun. Hangi gün ve saatlerde derste olacağınızı önceden bildirin. Kamuda çalışıyorsanız kurumunuzun izin ve görevlendirme kurallarını personel biriminize sorun.
- Dönem yükünüzü gerçekçi tutun. Bir dönemde alabileceğiniz dersleri mesai yükünüze göre seçin; ama azami süreleri hesaba katmadan ders sayısını çok düşürmeyin.
- Her dersin devam şartını ilk hafta netleştirin. Devamsızlık hakkınızı "kötü gün" için saklayın; ilk haftalarda tüketmeyin.
- Danışmanınızı bilgilendirin. Çalıştığınızı ve hangi saatlerde müsait olduğunuzu açıkça söyleyin; danışmanlar sürpriz yerine öngörülebilir bir plan ister.
Zaman planlamasına dair daha geniş öneriler için doktora sürecinde zaman yönetimi maddesine, programa başvurmadan önceki genel yol haritası için yüksek lisans nasıl yapılır maddesine bakabilirsiniz.
Mazeret, rapor ve izin devamsızlığı siler mi?
Mazeret kuralları çoğu yönetmelikte sınavlar için ayrıntılı, devam için daha sınırlıdır. Belgeli bir mazeret sizi genellikle kaçırdığınız sınav için mazeret sınavına taşır; ama derse gelmediğiniz saatleri her zaman "var" saydırmaz. Birçok programda devamsızlık sınırı, öğrencinin zaman zaman yaşayacağı mazeretleri de karşılayacak biçimde düşünülür.
Uzun süreli bir sorun yaşıyorsanız (ağır hastalık, askerlik gibi) doğru araç devamsızlık hakkı değil, enstitü yönetim kurulundan alınacak izindir. Örneğin Boğaziçi'nin yönetmeliği kabul edilebilir bir mazeret varsa en fazla iki yarıyıl izin verilebileceğini, askerlik süresinin ise eğitim süresine sayılmadan izin verileceğini düzenler. Kendi üniversitenizdeki izin ve kayıt dondurma kurallarını yönetmeliğinizden kontrol edin; sürelerinizle ilgili seçenekler için doktora süre uzatma maddesine de göz atabilirsiniz.
Mazeret belgenizi derse dönmeden önce değil, mazeret ortaya çıkar çıkmaz ilgili birime ve dersin öğretim üyesine iletin. Belgenin teslim süresi çoğu yönetmelikte kısadır.
Sık yapılan hatalar
- Lisanstaki kuralları varsaymak: Lisans ve lisansüstü yönetmelikleri ayrı metinlerdir; oranlar ve sonuçlar farklı olabilir.
- İzlenceyi okumamak: Oranı öğretim üyesinin belirlediği sistemlerde asıl kural izlencededir.
- Seminer dersini hafife almak: Seminer ve uygulama derslerinde katılım çoğu zaman notun kendisidir.
- Uzaktan dersi "devamsız" sanmak: Senkron oturumlarda katılım izlenebilir.
- Uzun mazereti devamsızlık hakkıyla idare etmeye çalışmak: Uzun süreli durumlarda resmî izin yolu çok daha güvenlidir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- YÖK Mevzuat sayfası (Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği bağlantısı)
- Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği metni (Koç Üniversitesi enstitü sayfasında yayımlanan PDF)
- Boğaziçi Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (örnek senato yönetmeliği)
- Mevzuat Bilgi Sistemi (üniversite yönetmelikleri)
Sık sorulanlar
Yüksek lisansta devamsızlık hakkı var mı?
Devamsızlık hakkını ulusal yönetmelik değil, üniversitenizin senato yönetmeliği belirler. Bazı üniversiteler yönetmeliğe bir oran yazar, bazıları devam şartını dersi veren öğretim üyesine bırakır ve bu şart dönem başında izlencede açıklanır. Kendi hakkınızı öğrenmek için üniversitenizin lisansüstü yönetmeliğine ve her dersin izlencesine bakın.
Yüksek lisansta derse gitmezsem ne olur?
Devam şartını sağlamazsanız çoğu üniversitede dönem sonu sınavına alınmaz ve dersten başarısız sayılırsınız. Zorunlu bir dersten kalırsanız dersi genellikle ilk açıldığı dönemde tekrar almanız gerekir. Başarısız not ortalamanızı düşürür, tekrar edilen ders de ders döneminizi ve toplam sürenizi uzatabilir.
Çalışırken tezli yüksek lisans yapılır mı?
Yapılabilir, ancak tezli programların dersleri çoğu zaman mesai saatlerine denk gelir ve derslere devam genellikle zorunludur. Başvurmadan önce ders saatlerini öğrenin, ders programı kesinleşince işvereninizle yazılı bir düzen kurun ve her dersin devam şartını ilk hafta netleştirin. Kamuda çalışıyorsanız kurumunuzun izin kurallarını personel biriminize sorun.
Tez döneminde okula gitmek zorunlu mu?
Tez döneminde derslere devam yükümlülüğü genellikle sona erer, ama öğrencilik sürer. Her dönem kaydınızı yenilemeniz ve danışmanınızla düzenli çalışmanız beklenir. Doktorada tez aşaması tez izleme komitesi tarafından yılda iki kez değerlendirilir. Danışmanınızın görüşme sıklığı ve laboratuvar gibi beklentileri için onunla açık bir plan yapın.
Uzaktan yüksek lisansta devam zorunluluğu var mı?
Ulusal yönetmelik uzaktan lisansüstü programlar için bir devam oranı koymaz; kuralı program ve üniversite belirler. Senkron derslerde katılım yoklama ya da sistem kayıtlarıyla izlenebilir, asenkron içeriklerde etkinlik tamamlama koşulu konabilir. Ders uzaktan yürüse bile sınavlar yüz yüze yapılabilir; bunları kayıttan önce öğrenin.
Yüksek Lisans: sık sorulanlar
Yüksek lisans için YDS kaç puan gerekiyor?
Program ve üniversiteye göre değişmekle birlikte genellikle YDS 55+ puan istenmektedir. Bazı programlar 50 puanı da kabul edebilir.
Tezli ve tezsiz yüksek lisans farkı nedir?
Tezli YL araştırma odaklıdır, tez yazılır ve akademik kariyer için tercih edilir. Tezsiz YL ders ağırlıklıdır, daha kısa sürer ve proje ile tamamlanır.
