İçindekiler 10 başlık · 7 dk
- Türkiye'de yüksek lisans kabulü neye göre yapılır?
- Başvurudan önce hocayla görüşmek ne kazandırır?
- Ne zaman gerçekten gerekli, ne zaman gereksiz?
- Sınırlar: Hocadan ne istenmez?
- Adım adım: Başvurudan önce hocaya nasıl ulaşılır?
- Görüşmede sorulabilecek uygun sorular
- İlk mesajda ne yazılmalı? Kısa bir iskelet
- Cevap gelmezse ya da olumsuzsa ne yapmalı?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Türkiye'de yüksek lisansa kabul için önceden bir öğretim üyesiyle görüşmek zorunlu değildir; kabul ALES, not ortalaması ve varsa yazılı sınav ya da mülakatla belirlenir, danışman da kayıttan sonra anabilim dalının önerisiyle atanır. Yine de kısa ve amaçlı bir iletişim; programın size uygun olup olmadığını, hangi hocanın hangi konuda öğrenci aldığını ve proje imkânlarını öğrenmenizi sağlar. Sınırı da bellidir: hoca kabul sözü veremez, siz de ayrıcalık isteyemezsiniz.
Bu madde, başvurudan önce bir öğretim üyesine ulaşmanın gerekip gerekmediğini, ne zaman işe yaradığını ve nerede durmanız gerektiğini anlatır. E-postanın konu satırı, hitap ve uzunluk gibi yazım tekniği için akademik e-posta nasıl yazılır maddesine bakın; burada “yazmalı mıyım, ne sormalıyım, ne istememeliyim?” sorularına odaklanıyoruz.
Türkiye'de yüksek lisans kabulü neye göre yapılır?
Önce kabulün nasıl işlediğini bilmek gerekir, çünkü hocayla görüşmenin değeri buna bağlıdır. YÖK'ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne göre tezli yüksek lisansa kabulde şu ölçütler kullanılır:
| Ölçüt | Yönetmelikteki kural |
|---|---|
| ALES | Başvurulan programın puan türünde, senatonun belirleyeceği ve 55'ten az olmayan puan; güzel sanatlar fakülteleri ve konservatuvar anasanat dallarında ALES aranmaz |
| ALES'in ağırlığı | Değerlendirmede ALES kullanılıyorsa ağırlığı, senatonun belirleyeceği oranda ve en az %50 |
| Diğer ölçütler | Lisans not ortalaması, yazılı bilimsel değerlendirme ve/veya mülakat da değerlendirmeye alınabilir |
Görüldüğü gibi “bir hocanın sizi önceden kabul etmesi” diye bir ölçüt yoktur. Programın kendi eşikleri için ALES taban puanları maddesine, puanınızı hesaplamak için ALES puan hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Danışman da başvuru sırasında değil, kayıttan sonra belirlenir. Yönetmeliğe göre tezli yüksek lisansta anabilim dalı başkanlığı her öğrenci için danışmanı en geç birinci yarıyılın sonuna kadar önerir; öğrencinin danışmanıyla birlikte belirleyeceği tez konusu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar önerilir ve ikisi de enstitü yönetim kurulunun onayıyla kesinleşir. Doktorada danışman atanması en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar yapılır.
Yönetmelik öğrenciye danışmanını seçme hakkı tanımaz, ama birçok anabilim dalı danışman önerirken öğrencinin tercihini sorar. Başvurudan önce bir hocayla tanışmış olmanız, bu tercih aşamasında konuşmayı kolaylaştırır; atamanın kendisini ise garanti etmez.
Başvurudan önce hocayla görüşmek ne kazandırır?
Zorunlu olmasa da doğru amaçla yapılan bir görüşme, özellikle tezli programlarda size zaman kazandırır:
- Programın size uygunluğunu görürsünüz: Anabilim dalındaki öğretim üyelerinin hangi konularda çalıştığını, ilgi alanınızda tez yöneten biri olup olmadığını öğrenirsiniz.
- Öğrenci alıp almadığını öğrenirsiniz: Bir öğretim üyesinin danışmanlığındaki öğrenci sayısı, emekliliği, uzun süreli yurt dışı görevi gibi durumlar sizin planınızı etkiler.
- Proje ve bursiyerlik imkânlarını duyarsınız: Yürüyen TÜBİTAK ya da BAP projelerinde bursiyer aranıyor olabilir; bu bilgiler çoğu zaman ilan sitelerine geç düşer.
- Mülakata daha bilinçli hazırlanırsınız: Programın hangi becerilere önem verdiğini öğrenip niyet mektubunuzu ve tez fikrinizi buna göre netleştirirsiniz.
- Tez konusunu erken düşünmeye başlarsınız: Hocanın önerdiği birkaç okuma, ilk yarıyıldaki konu seçimini hızlandırır. Konu seçimi için yüksek lisans tez konusu seçimi maddesi yol gösterir.
Ne zaman gerçekten gerekli, ne zaman gereksiz?
| Durum | İletişim ne kadar önemli? | Neden? |
|---|---|---|
| Başvuru ilanı özel bir belge ya da ön görüşme istiyor | Zorunlu | İlanda yazan şart başvurunun parçasıdır; ilanı harfiyen uygulayın |
| Laboratuvar ya da saha gerektiren bir alana başvuruyorsunuz | Yüksek | Tez, belirli bir ekipman, ekip ya da projeye bağlı olabilir |
| Bir projede bursiyer olarak çalışmak istiyorsunuz | Yüksek | Bursiyeri genellikle proje yürütücüsü belirler |
| Farklı bir lisans alanından geliyorsunuz | Orta-yüksek | Bilimsel hazırlık programı ya da ön koşul dersler gerekip gerekmediğini öğrenirsiniz |
| Yurt dışında lisansüstü başvurusu | Çoğu zaman yüksek | Birçok ülkede, özellikle doktorada, danışman bulmak başvurunun ilk adımıdır |
| Tezsiz yüksek lisans | Düşük | Tez danışmanlığı yoktur; bilgi için enstitü ya da program sekreterliği yeterlidir |
| Yalnız ALES ile öğrenci alan program | Düşük | Kabulü puan sıralaması belirler; görüşme sonucu değiştirmez |
Türkiye'de doktora başvurusunda da kural aynıdır: kabul için önceden bir hocanın onayı aranmaz, danışman kayıttan sonra atanır. Ancak doktora tezi yıllar sürecek ve çoğu zaman yüksek lisanstaki çalışmanızın devamı olacağı için, ilgi alanınızda tez yöneten bir öğretim üyesinin programda bulunup bulunmadığını başvurudan önce öğrenmek yüksek lisansa göre daha da önemlidir. Danışman seçerken nelere bakacağınızı mülakat hazırlığıyla birlikte düşünün.
Yurt dışına başvuruyorsanız süreç Türkiye'dekinden farklıdır; ayrıntılar için yurt dışında doktora başvuru rehberine bakın.
Sınırlar: Hocadan ne istenmez?
Başvuru öncesi iletişimin en hassas yanı, iyi niyetli bir sorunun yanlış anlaşılabilmesidir. Yazdığınız öğretim üyesi mülakat jürisinde de bulunabilir; bu nedenle onu tarafsızlığını zedeleyecek bir duruma sokmamak hem sizin hem onun yararınadır.
- Kabul garantisi istemeyin: Kabul kararı jürinin ve enstitünün değerlendirmesiyle verilir; tek bir öğretim üyesi bunu önceden taahhüt edemez.
- Sınav ya da mülakat sorusu sormayın: “Mülakatta ne sorulacak?” sorusu, değerlendirmeye haksız bir avantaj istemek gibi algılanır. Bunun yerine “Programa başlayan öğrencilerden hangi temel bilgileri bekliyorsunuz?” diye sorabilirsiniz.
- Puan ya da eşik pazarlığı yapmayın: ALES veya not ortalaması eşiği ilanla belirlenir; hoca bunu değiştiremez.
- Hediye ya da kişisel iyilik teklif etmeyin: Akademik ilişkiyi baştan zedeleyen ve etik sorun doğurabilen bir davranıştır.
- Israr etmeyin: Cevap gelmemesi ya da olumsuz cevap, programa başvurmanıza engel değildir.
Bir öğretim üyesi size kabul ya da danışmanlık “sözü” verse bile bunu kesin bilgi gibi değerlendirmeyin. Danışmanı anabilim dalı önerir, enstitü yönetim kurulu onaylar; hocanın kontenjanı, görev durumu ya da kurul kararı değişebilir. Başvuru belgelerinizi ve süreleri her durumda eksiksiz tamamlayın.
Adım adım: Başvurudan önce hocaya nasıl ulaşılır?
- Programı ve ilanı okuyun: Kontenjan, puan türü, mülakat ya da yazılı sınav olup olmadığı ve özel şartlar ilanda yazar. Belgeler için lisansüstü başvuru evrakları maddesine bakın.
- Öğretim üyelerini araştırın: Anabilim dalının sayfasından, YÖK Akademik profillerinden ve Ulusal Tez Merkezi'nde hocanın yönettiği tezlerden çalışma alanlarını çıkarın.
- İki üç çalışmasını okuyun: Yazdığınız kişinin işini bildiğinizi gösteren tek bir somut cümle, genel övgüden çok daha etkilidir.
- Kısa bir ilk mesaj yazın: Kim olduğunuzu, hangi programa başvurmayı düşündüğünüzü, ilgi alanınızı ve sorunuzu birkaç cümlede verin; özgeçmişinizi ekleyin.
- Zamanlamaya dikkat edin: İlandan birkaç hafta önce yazmak, hem hocaya cevap için zaman tanır hem de sizin hazırlığınızı yönlendirir. Mülakat haftasında yazmak yanlış anlaşılmaya daha açıktır.
- Görüşme olursa hazırlıklı gidin: Sorularınızı önceden yazın, süreyi kısa tutun, görüşmeden sonra kısa bir teşekkür mesajı gönderin.
Görüşmede sorulabilecek uygun sorular
- Önümüzdeki dönemde danışmanlığınızda yeni öğrenciye yer olacak mı?
- İlgilendiğim konu, sizin ya da anabilim dalındaki başka bir hocanın çalışma alanına uyuyor mu?
- Programa başlamadan önce okumamı önerdiğiniz temel kaynaklar var mı?
- Anabilim dalında öğrencilerin katılabileceği yürüyen projeler var mı?
- Bu programdan mezun olan öğrenciler genellikle hangi alanlarda tez yazıyor?
İlk mesajda ne yazılmalı? Kısa bir iskelet
Aşağıdaki iskelet yalnız içeriği gösterir; biçim ve üslup kuralları için yukarıda andığımız akademik e-posta maddesine bakın.
Sayın Prof. Dr. [Soyadı],
[Üniversite] [bölüm] mezunuyum ve bu dönem [program] tezli yüksek lisans programına başvurmayı düşünüyorum. [Çalışmanın adı] başlıklı çalışmanızı okudum; özellikle [tek cümlelik somut bağlantı] beni bu alana yöneltti. [Konu] üzerine bir tez yapmak istiyorum. Danışmanlığınızda önümüzdeki dönemde yeni öğrenciye yer olup olmayacağını ve bu konunun programın çalışma alanlarına uyup uymadığını öğrenmek isterim. Özgeçmişimi ekte sunuyorum.
Saygılarımla,
[Ad Soyad]
Mesajda ALES puanınızı ya da not ortalamanızı yazmak zorunlu değildir; özgeçmişte yer alması yeterlidir. Niyet mektubunuzu henüz yazmadıysanız bu mesaj onun özeti gibi düşünülebilir; ayrıntılı yazım için niyet mektubu nasıl yazılır maddesine bakın.
Cevap gelmezse ya da olumsuzsa ne yapmalı?
Öğretim üyelerinin cevap vermemesi çoğu zaman yoğunluktan kaynaklanır, sizinle ilgili bir yargı değildir. Bir hafta-on gün sonra bir, en çok iki kısa hatırlatma gönderebilirsiniz; yine cevap gelmezse başka bir öğretim üyesine ya da programın koordinatörüne yönelin. Hatırlatmanın nasıl yazılacağı ve örnek metin için akademik e-posta nasıl yazılır maddesine bakın. Olumsuz cevap aldığınızda nedenini nazikçe sormak, başka bir hoca ya da program önerisi almanızı sağlayabilir.
Unutmayın: başvuru ve kabul süreci hocanın cevabından bağımsız işler. Şartları sağlıyorsanız başvurunuzu yapın ve mülakata hazırlanın; sık sorulan sorular için yüksek lisans mülakat soruları maddesine bakabilirsiniz. Sonuçta yedek listede kalırsanız sürecin nasıl işlediğini lisansüstü yedek listeden kayıt maddesinde bulabilirsiniz. Kabulden sonra danışmanınızla sağlıklı bir ilişki kurmak için danışmanlık ilişkisi yönetimi maddesi yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Toplu ve kişiselleştirilmemiş mesaj göndermek: Aynı metni bölümdeki bütün hocalara göndermek kısa sürede fark edilir.
- Görüşmeyi kabul sanmak: Olumlu bir sohbet, başvuru şartlarının ya da mülakatın yerini tutmaz.
- Uzun mesaj yazmak: Bütün akademik geçmişinizi anlatmak yerine tek bir soruya odaklanın.
- Hocanın çalışmalarını bilmeden yazmak: “Alanınızda çalışmak istiyorum” cümlesi, alanın ne olduğunu bilmediğinizi düşündürebilir.
- İlanı okumadan sormak: Kontenjan, puan türü ve tarihler ilanda yazar; bunları sormak zaman kaybıdır.
- Mülakat günü yaklaşırken ilk kez yazmak: Bu zamanlama, değerlendirmeyi etkileme çabası gibi algılanabilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016, sayı 29690; Koç Üniversitesi'nin yayımladığı metin) — md. 5 başvuru ve kabul, md. 8 ve 18 danışman atanması
- Yükseköğretim Kurulu (YÖK)
- YÖK Ulusal Tez Merkezi — öğretim üyelerinin yönettiği tezleri inceleme
- Mevzuat Bilgi Sistemi — üniversitelerin lisansüstü yönetmeliklerinin güncel metni
Sık sorulanlar
Yüksek lisans başvurusu için hocadan onay almak gerekir mi?
Genel kural olarak hayır. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne göre tezli yüksek lisans kabulünde ALES, not ortalaması ve varsa yazılı değerlendirme ya da mülakat kullanılır; danışman ise kayıttan sonra anabilim dalının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayıyla atanır. Başvurduğunuz ilan özel bir belge ya da ön görüşme istiyorsa bu ilanda açıkça yazar ve o şartı yerine getirmeniz gerekir.
Yüksek lisansta danışmanımı kendim seçebilir miyim?
Yönetmelik öğrenciye doğrudan danışman seçme hakkı tanımaz; tezli yüksek lisansta danışmanı anabilim dalı başkanlığı en geç birinci yarıyılın sonuna kadar önerir ve enstitü yönetim kurulu onaylar. Bununla birlikte birçok anabilim dalı öneri yapmadan önce öğrencinin tercihini sorar. Tercih ettiğiniz hocayla önceden tanışmış olmanız bu aşamada yardımcı olabilir ama atamayı garanti etmez.
Hocaya başvurudan ne kadar önce yazmalıyım?
Kesin bir kural yoktur, ama ilan döneminden birkaç hafta önce yazmak en uygun zamanlamadır. Bu süre hocaya cevap verme imkânı tanır ve size niyet mektubunuzu ve tez fikrinizi netleştirmek için zaman kazandırır. Mülakat haftasında ilk kez yazmak, değerlendirmeyi etkileme çabası gibi algılanabileceği için kaçınılması gereken bir zamanlamadır.
Hoca e-postama cevap vermezse başvuru yapamaz mıyım?
Yapabilirsiniz. Başvuru ve kabul süreci öğretim üyesinin cevabından bağımsız işler; şartları sağlıyorsanız başvurunuzu ilanda belirtilen süre içinde tamamlayın. Cevap gelmemesi çoğu zaman yoğunluktan kaynaklanır. Bir hafta-on gün sonra bir, en çok iki kısa hatırlatma gönderebilir; yine cevap gelmezse programın başka bir öğretim üyesine ya da koordinatörüne yönelebilirsiniz.
Hocayla görüşürken mülakat soruları sorulabilir mi?
Sorulmamalıdır. Yazdığınız öğretim üyesi mülakat jürisinde bulunabilir; sınav ya da mülakat içeriğini sormak, değerlendirmede haksız bir avantaj istemek gibi algılanır ve hocayı zor durumda bırakır. Bunun yerine programa başlayan öğrencilerden hangi temel bilgilerin beklendiğini, hangi kaynakları okumanın faydalı olacağını ve yürüyen projeleri sorabilirsiniz.
Yüksek Lisans: sık sorulanlar
Yüksek lisans için YDS kaç puan gerekiyor?
Program ve üniversiteye göre değişmekle birlikte genellikle YDS 55+ puan istenmektedir. Bazı programlar 50 puanı da kabul edebilir.
Tezli ve tezsiz yüksek lisans farkı nedir?
Tezli YL araştırma odaklıdır, tez yazılır ve akademik kariyer için tercih edilir. Tezsiz YL ders ağırlıklıdır, daha kısa sürer ve proje ile tamamlanır.
