SPSS'te Normallik Testi ? Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov ve Görsel Kontrol
Neden Normallik Testi Yapılır?
Parametrik testlerin (t-test, ANOVA, Pearson korelasyon, regresyon) temel varsayımı normal dağılımdır. Bu varsayım karşılanmazsa non-parametrik alternatiflere geçilir. Her nicel analizden ÖNCE normallik kontrolü yapılmalı ? hakem bunu mutlaka sorar.
Yöntem 1: İstatistiksel Testler
Shapiro-Wilk: n < 50 için en güçlü test. SPSS'te: Analyze ? Descriptive Statistics ? Explore ? Plots ? "Normality plots with tests" işaretle. p > .05 ? normal dağılım varsayılır. p < .05 ? normal dağılmıyor.
Kolmogorov-Smirnov: n > 50 için. Aynı SPSS menüsünde otomatik gelir. Yorum aynı: p > .05 ? normal.
Dikkat: Büyük örneklemlerde (n > 200) bu testler çok hassastır ? küçük sapmalar bile "anlamlı" çıkar. Bu durumda görsel yöntemlere ve çarpıklık/basıklık değerlerine ağırlık verin.
Yöntem 2: Çarpıklık ve Basıklık
SPSS: Analyze ? Descriptive Statistics ? Descriptives ? Options ? Kurtosis + Skewness işaretle.
Çarpıklık (Skewness): 0 = simetrik. Pozitif = sağa çarpık. Negatif = sola çarpık.
Basıklık (Kurtosis): 0 = normal sivrilik. Pozitif = sivri. Negatif = basık.
Kabul aralığı: ±1.5 (bazı kaynaklar ±2) arası normal kabul edilir. George ve Mallery (2019): ±2 arası kabul edilebilir.
Yöntem 3: Görsel Kontrol
Histogram: Çan eğrisine benziyorsa normal. Analyze ? Descriptive Statistics ? Explore ? Plots ? Histogram.
Q-Q Plot (Normal Probability Plot): Noktalar çizgiye yakınsa normal. Aynı menüde "Normality plots" ile gelir.
Box Plot: Simetrikse ve aşırı uç değer yoksa normal. Uç değerler daire (?) ve yıldız (*) ile gösterilir.
Karar Verme Stratejisi
Küçük örneklem (n < 50): Shapiro-Wilk sonucu belirleyici.
Orta örneklem (50-200): Shapiro-Wilk + çarpıklık/basıklık + histogram birlikte değerlendirin.
Büyük örneklem (n > 200): Çarpıklık/basıklık ±2 arası + histogram yeterli. Merkezi Limit Teoremine göre n > 30 ise parametrik testler genellikle sağlamdır.
APA Raporlama
"Verilerin normal dağılımı Shapiro-Wilk testi, çarpıklık-basıklık değerleri ve Q-Q plot ile incelenmiştir. Shapiro-Wilk testi sonucunda motivasyon puanlarının normal dağıldığı belirlenmiştir (W = .98, p = .12). Çarpıklık (.34) ve basıklık (-.21) değerleri ±1.5 aralığındadır."
