SPSS'te Ölçek Puanı Hesaplama ? Toplam, Ortalama, Ters Kodlama ve Alt Boyut
Ölçek Puanı Hesaplama Sırası
Anket verisi topladınız, SPSS'e girdiniz ? şimdi ne yapacaksınız? Bu 5 adım sırayla takip edilmelidir. Sırayı atlarsanız hatalı puan hesaplarsınız.
Adım 1: Veri Kontrolü
Analyze ? Descriptives ? Frequencies. Her maddenin min-max değerini kontrol edin. 5'li Likert'te 0, 6 veya 99 gibi değerler varsa ? hatalı veri. Düzeltin veya kayıp veri olarak işaretleyin (SPSS'te: 99 ? Transform ? Recode ? System Missing).
Adım 2: Ters Kodlama
Ölçeğin orijinal makalesinden hangi maddeler olumsuz (ters kodlu) kontrol edin. Örnek: madde 3, 7, 12 ters kodlu.
SPSS: Transform ? Compute Variable ? m3_ters = 6 - m3 (5'li Likert için). Yeni değişken oluşturun, orijinali koruyun. Her ters kodlu madde için aynı işlem.
Kontrol: Ters kodlanmış maddelerin diğer maddelerle korelasyonu POZİTİF olmalı. Negatifse ? ters kodlama yapılmamış veya yanlış yapılmış.
Adım 3: Güvenilirlik Kontrolü
Analyze ? Scale ? Reliability Analysis. Tüm maddeleri (ters kodlanmışları!) ekleyin. Cronbach ? > .70 kabul. "Scale if Item Deleted" sütununda ?'yı ciddi artıran madde varsa ? çıkarmayı düşünün.
Adım 4: Toplam veya Ortalama Puan
Toplam puan: Transform ? Compute ? toplam = m1 + m2 + m3_ters + m4 + ... Kayıp veri varsa toplam hatalı çıkar!
Ortalama puan (ÖNERİLEN): Transform ? Compute ? ortalama = MEAN(m1, m2, m3_ters, m4...). MEAN fonksiyonu kayıp veriyi otomatik hariç tutar.
Hangisini kullanmalı: Ortalama puan tercih edin ? yorumlaması kolay (1-5 aralığında kalır) ve kayıp veriye dayanıklı.
Adım 5: Alt Boyut Puanları
Ölçek 3 alt boyuttan oluşuyorsa her alt boyutun ortalamasını AYRI hesaplayın.
Örnek: İçsel motivasyon (m1, m2, m3, m4): ic_mot = MEAN(m1, m2, m3, m4). Dışsal motivasyon (m5, m6, m7_ters, m8): dis_mot = MEAN(m5, m6, m7_ters, m8). Genel motivasyon: gen_mot = MEAN(m1, m2, ..., m8).
Sık Hatalar
1. Ters kodlamayı UNUTMAK ? en sık hata, güvenilirliği düşürür, bulguları bozar.
2. SUM yerine MEAN kullanmamak ? kayıp veri olan kişilerin toplam puanı yapay düşük çıkar.
3. Orijinal madde yerine ters kodlanmış maddeyi toplama dahil etmemek.
4. Güvenilirlik kontrolü yapmadan puan hesaplamak.
