SPSS'te ANCOVA ? Ön Testi Kontrol Ederek Grup Karşılaştırması
ANCOVA Nedir?
ANCOVA (Analysis of Covariance), ANOVA'nın kovaryat (kontrol değişkeni) eklenmiş halidir. "Gruplar arası fark var mı?" sorusuna "ön test puanını kontrol ettikten sonra" koşulunu ekler. Yarı deneysel desenlerde deney-kontrol grubu karşılaştırmasının STANDART yöntemidir çünkü gruplar rastgele atanmadığında ön test puanları farklı olabilir.
ANOVA vs ANCOVA
ANOVA: Son test puanlarını doğrudan karşılaştırır. Ön test farkını göz ardı eder.
ANCOVA: Son test puanlarını karşılaştırır AMA ön test puanının etkisini istatistiksel olarak çıkarır. Daha adil karşılaştırma.
Örnek: Deney grubunun ön testi 60, kontrol grubunun 50. Son test: deney 80, kontrol 72. ANOVA: "deney daha yüksek" der. ANCOVA: "ön testi eşitledikten sonra hala fark var mı?" sorar. Belki fark sadece başlangıç avantajından kaynaklanıyordur.
Varsayımlar
1. Normal dağılım: Her gruptaki bağımlı değişken normal dağılmalı.
2. Varyans homojenliği: Levene testi p > .05.
3. Doğrusallık: Kovaryat ile bağımlı değişken arasında doğrusal ilişki olmalı. Scatter plot ile kontrol.
4. Regresyon eğimlerinin homojenliği: Kovaryat-bağımlı ilişkisinin eğimi her grupta aynı olmalı. Grup × kovaryat etkileşimi anlamsız olmalı.
SPSS Adımları
1. Analyze ? General Linear Model ? Univariate.
2. Dependent Variable: son test puanı.
3. Fixed Factor(s): grup (deney/kontrol).
4. Covariate(s): ön test puanı.
5. Options ? Descriptive statistics + Estimates of effect size + Homogeneity tests.
6. EM Means ? grup ? Compare main effects ? Bonferroni.
Çıktıyı Okuma
Tests of Between-Subjects Effects:
on_test (kovaryat): p < .05 olmalı ? kovaryat gerçekten etkili mi?
grup: p değeri ? ön test kontrol edildikten sonra gruplar arası fark anlamlı mı?
Estimated Marginal Means: Düzeltilmiş (adjusted) ortalamalar ? ön test eşitlendiğinde grupların tahmini ortalamaları.
APA Raporlama
"Ön test puanları kovaryat olarak alınarak deney ve kontrol gruplarının son test puanları tek yönlü ANCOVA ile karşılaştırılmıştır. Regresyon eğimlerinin homojenliği varsayımı sağlanmıştır (F(1, 96) = 0.82, p = .37). Ön test kontrol edildikten sonra gruplar arası fark anlamlı bulunmuştur, F(1, 97) = 14.56, p < .001, ?² = .13. Düzeltilmiş ortalamalar deney grubunda (M = 78.3) kontrol grubundan (M = 71.5) anlamlı düzeyde yüksektir."
