SPSS'te İki Yönlü (Faktöriyel) ANOVA ? Etkileşim Etkisi ve Yorumlama
Faktöriyel ANOVA Ne Zaman?
2 veya daha fazla bağımsız değişkenin (faktör) 1 bağımlı değişken üzerindeki etkisini EŞ ZAMANLI test eder. Örnek: "Öğretim yöntemi (geleneksel/proje tabanlı) VE cinsiyet (kadın/erkek) başarıyı etkiliyor mu?" Bu soruda hem yöntemin etkisi, hem cinsiyetin etkisi, hem de yöntem×cinsiyet ETKİLEŞİMİ test edilir.
3 Sonuç Türü
1. Ana etki A (Main effect): Faktör A'nın (öğretim yöntemi) bağımlı değişken üzerindeki etkisi ? B'yi göz ardı ederek.
2. Ana etki B: Faktör B'nin (cinsiyet) etkisi ? A'yı göz ardı ederek.
3. Etkileşim etkisi (A×B): A'nın etkisi B'nin düzeylerine göre DEĞİŞİYOR MU? Bu en ilginç sonuç. Örnek: proje tabanlı yöntem kadınlarda etkili ama erkeklerde değil ? etkileşim var.
SPSS Adımları
1. Analyze ? General Linear Model ? Univariate.
2. Dependent Variable: başarı puanı.
3. Fixed Factor(s): öğretim_yöntemi + cinsiyet (ikisini de ekleyin).
4. Plots ? Horizontal Axis: öğretim_yöntemi, Separate Lines: cinsiyet ? Add (etkileşim grafiği).
5. Options ? Descriptive statistics + Estimates of effect size + Homogeneity tests.
6. Post Hoc ? faktör 3+ düzeyse Tukey seçin.
Çıktıyı Okuma
Tests of Between-Subjects Effects tablosu:
Corrected Model: Genel model anlamlı mı?
ogretim_yontemi: Ana etki A. F ve p değeri.
cinsiyet: Ana etki B. F ve p değeri.
ogretim_yontemi * cinsiyet: ETKİLEŞİM. F ve p değeri. p < .05 ? etkileşim anlamlı.
Etkileşim Yorumlama
Etkileşim ANLAMLIysa: Ana etkileri yorumlamayın ? yanıltıcı olur. Etkileşim grafiğini inceleyin. Basit ana etkiler (simple main effects) analizi yapın.
Etkileşim anlamsızsa: Ana etkileri bağımsız yorumlayın.
Grafik ipucu: Çizgiler paralelse ? etkileşim yok. Çizgiler kesişiyorsa veya farklı eğimliyse ? etkileşim var.
APA Raporlama
"Öğretim yöntemi ve cinsiyetin başarı üzerindeki etkisi iki yönlü ANOVA ile incelenmiştir. Öğretim yönteminin ana etkisi anlamlı bulunmuştur, F(1, 196) = 12.34, p < .001, ?² = .06. Cinsiyetin ana etkisi anlamsızdır, F(1, 196) = 1.23, p = .27. Öğretim yöntemi × cinsiyet etkileşimi anlamlı bulunmuştur, F(1, 196) = 5.67, p = .018, ?² = .03. Etkileşim grafiği incelendiğinde proje tabanlı öğretimin kadınlarda başarıyı artırdığı ancak erkeklerde anlamlı fark yaratmadığı görülmüştür."
