Aracılık (Mediation) Analizi ? X, Y'yi M Üzerinden Etkiliyor mu?

Aracılık (Mediation) Nedir?

X bağımsız değişkeni Y bağımlı değişkeni doğrudan değil, M aracı değişkeni ÜZERİNDEN etkiliyor mu? Örnek: "Liderlik stili (X) iş performansını (Y) doğrudan mı etkiliyor, yoksa motivasyon (M) aracılığıyla mı?" Aracılık analizi bu mekanizmayı test eder.

Baron ve Kenny'nin 4 Adımı (Klasik)

Adım 1 (c yolu): X ? Y anlamlı olmalı (toplam etki).

Adım 2 (a yolu): X ? M anlamlı olmalı.

Adım 3 (b yolu): M ? Y anlamlı olmalı (X kontrol edildiğinde).

Adım 4 (c' yolu): X ? Y ilişkisi M eklendiğinde azalmalı (kısmi aracılık) veya anlamsızlaşmalı (tam aracılık).

Modern Yöntem: Bootstrap (PROCESS Macro)

Baron-Kenny yöntemi artık eski kabul ediliyor ? modern yöntem Bootstrap'tır. Andrew Hayes'in PROCESS macro'su SPSS'te en kolay uygulama imkanı sunar.

Kurulum: processmacro.org ? Download ? SPSS'e yükleyin.

SPSS'te: Analyze ? Regression ? PROCESS by Andrew Hayes ? Model 4 (basit aracılık) ? Y = bağımlı, X = bağımsız, M = aracı ? Bootstrap samples: 5000 ? OK.

Çıktıyı Okuma

Dolaylı etki (indirect effect): a × b yolu. Bootstrap güven aralığı (BootLLCI ve BootULCI) SIFIRI İÇERMİYORSA ? aracılık etkisi anlamlı. Bu en kritik kriter.

Doğrudan etki (direct effect, c'): M kontrol edildikten sonra X ? Y. Anlamlıysa = kısmi aracılık. Anlamsızsa = tam aracılık.

Toplam etki (total effect, c): X ? Y (M olmadan).

APA Raporlama

"Liderlik stilinin iş performansı üzerindeki etkisinde motivasyonun aracı rolü Bootstrap yöntemiyle incelenmiştir (Model 4, 5000 bootstrap örneklemi). Dolaylı etki anlamlı bulunmuştur (B = .18, SE = .06, %95 GA [.08, .31]). Güven aralığı sıfırı içermediğinden motivasyonun aracılık etkisi doğrulanmıştır. Doğrudan etki de anlamlı olduğundan (B = .24, p = .003) kısmi aracılık söz konusudur."