SPSS'te Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA/EFA) ? Ölçek Yapı Geçerliliği
AFA Ne Zaman Kullanılır?
Ölçeğinizdeki maddelerin kaç faktöre (alt boyuta) ayrıldığını KEŞFETMEk için. "Bu 30 madde kaç grupta toplanıyor?" sorusuna cevap verir. Ölçek geliştirme/uyarlama çalışmalarının vazgeçilmezi. DFA'dan farkı: AFA keşfeder, DFA doğrular.
SPSS Adımları
1. Analyze ? Dimension Reduction ? Factor.
2. Ölçek maddelerini "Variables" kutusuna sürükleyin (demografik DEĞİL, sadece ölçek maddeleri).
3. Descriptives ? KMO and Bartlett's test of sphericity işaretleyin.
4. Extraction ? Method: Principal Component Analysis (PCA) veya Principal Axis Factoring. Eigenvalue > 1 kuralı varsayılan. Scree plot işaretleyin.
5. Rotation ? Varimax (faktörler ilişkisiz varsayılırsa) veya Direct Oblimin (faktörler arası ilişki varsa ? sosyal bilimlerde daha gerçekçi).
6. Options ? Suppress small coefficients: .40 (düşük yükleri gizler, tabloyu temizler).
Çıktıyı Okuma
KMO değeri: Örneklem yeterliliği. > .50 kabul, > .60 orta, > .70 iyi, > .80 çok iyi, > .90 mükemmel. < .50 ? AFA yapmayın, örneklemi büyütün.
Bartlett testi: p < .05 olmalı ? değişkenler arası yeterli korelasyon var, AFA yapılabilir.
Açıklanan toplam varyans: Faktörlerin birlikte açıkladığı varyans. Sosyal bilimlerde %40-60 kabul edilir.
Scree plot: Dirsek noktasından sonraki faktörler anlamsız ? dirsek noktasındaki faktör sayısı ideal.
Rotated Component Matrix: Her maddenin her faktöre yüklenme katsayısı. > .40 anlamlı yük. Bir madde 2 faktöre benzer düzeyde yükleniyorsa (cross-loading, fark < .10) ? o maddeyi atın.
Madde Atma Kriterleri
1. Hiçbir faktöre .40+ yüklenmeyen madde ? at.
2. İki faktöre benzer yüklenen (binişik) madde ? at.
3. Tek başına bir faktör oluşturan madde ? at (bir faktörde en az 3 madde olmalı).
4. Kuramsal olarak mantıksız faktöre yüklenen madde ? at veya yeniden değerlendir.
APA Raporlama
"Ölçeğin yapı geçerliliği AFA ile incelenmiştir. KMO değeri .87, Bartlett küresellik testi anlamlı bulunmuştur (?²(253) = 2456.78, p < .001). Temel bileşenler analizi ve Varimax döndürme sonucunda öz değeri 1'den büyük 3 faktör belirlenmiştir. Üç faktörlü yapı toplam varyansın %58.4'ünü açıklamaktadır. Faktör yükleri .44 ile .86 arasında değişmektedir."
