Korelasyon Analizi ? Pearson, Spearman ve Doğru Yorumlama

Korelasyon Nedir?

Korelasyon, iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü ve gücünü ölçen istatistiksel bir yöntemdir. -1 ile +1 arasında değer alır. +1 = mükemmel pozitif ilişki (biri artınca diğeri de artar), -1 = mükemmel negatif ilişki, 0 = ilişki yok. Akademik araştırmalarda en sık kullanılan temel analizdir.

Pearson vs Spearman

Pearson (r): Her iki değişken sürekli (interval/ratio) ve normal dağılıyor. Doğrusal ilişki varsayar. En güçlü ve yaygın.

Spearman (?): Veriler normal dağılmıyorsa veya sıralama (ordinal) düzeyindeyse. Non-parametrik alternatif. Likert ölçek verileriyle sık kullanılır.

Karar: Shapiro-Wilk normallik testi ? normal ise Pearson, değilse Spearman.

Korelasyon Katsayısını Yorumlama (Cohen)

|r| = .10 - .29: Zayıf (küçük) ilişki.

|r| = .30 - .49: Orta düzey ilişki.

|r| = .50 - 1.00: Güçlü (büyük) ilişki.

r²: Belirtme katsayısı. r = .50 ise r² = .25 ? bir değişken diğerinin varyansının %25'ini açıklar.

SPSS'te Uygulama

Analyze ? Correlate ? Bivariate. Değişkenleri seçin. Pearson ve/veya Spearman işaretleyin. Two-tailed (çift yönlü) standart. Flag significant correlations: * p < .05, ** p < .01.

Korelasyon Tablosunu Okuma

Matris formatında sunulur: her değişkenin birbirleriyle korelasyonu. Köşegen = 1.00 (kendisiyle korelasyon). Üst ve alt üçgen simetrik. Anlamlı korelasyonlar yıldızla işaretlenir.

En Önemli Kural: Korelasyon ? Nedensellik

Korelasyon sadece ilişki gösterir, neden-sonuç göstermez. Örnek: dondurma satışları ile boğulma vakaları pozitif korelasyon gösterir ? ama dondurma boğulmaya neden olmaz (üçüncü değişken: sıcak hava). Tezde ve makalede asla "X, Y'ye neden olur" demeyin ? "X ile Y arasında anlamlı ilişki bulunmuştur" deyin.

APA Raporlama

"Motivasyon ile akademik başarı arasında orta düzey pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur, r(198) = .42, p < .001. Belirtme katsayısına göre (r² = .18) motivasyon, akademik başarıdaki varyansın %18'ini açıklamaktadır."