ÜAK Doçentlik Temel Alanları ve Bilim Alanları Listesi (2026)

Doçentlik temel alanı ve bilim alanı nedir?

Doçentlik başvurusu, adayın akademik çalışmalarının belirli bir alana göre incelenmesiyle yapılır. Bu alan sınıflaması tek katmanlı değildir. En üstte geniş disiplin gruplarını kapsayan temel alanlar, onların altında daha dar bilim alanları (sanat dallarında sanat alanları), en altta da her bilim alanının alt konularını gösteren anahtar kelimeler bulunur.

Bu madde, alanlara göre puan ölçütlerini değil, alan yapısının kendisini anlatır: hangi temel alanlar var, bilim alanı ve anahtar kelime ne işe yarar, doğru alanı nasıl seçersiniz. Fen, sosyal, sağlık gibi alan gruplarında hangi yayının ne kadar ağırlık taşıdığını doçentlik alan bazlı kriterler ve puan farkları maddesinde bulabilirsiniz.

Doçentlik Yönetmeliği'nin 3. maddesine göre bilim ve sanat alanları, Üniversitelerarası Kurulun (ÜAK) görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Uygulamada alan listesine, başvuru şartları tablolarına ve dönem duyurularına ÜAK'ın internet sitesinden ulaşılır.

Doçentlik temel alanları listesi

Her temel alanın kendine ait bir doçentlik başvuru şartları tablosu vardır. Sitedeki doçentlik maddelerinde de geçen temel alanlar şunlardır (alfabetik):

• Eğitim Bilimleri
• Fen Bilimleri ve Matematik
• Filoloji
• Güzel Sanatlar
• Hukuk
• İlahiyat
• Mimarlık, Planlama ve Tasarım
• Mühendislik
• Sağlık Bilimleri
• Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler
• Spor Bilimleri
• Ziraat, Orman ve Su Ürünleri

Listede dikkat çeken nokta, “sosyal” ve “fen” gibi geniş grupların kendi içinde ayrışmasıdır. Eğitim bilimleri, filoloji, ilahiyat ve spor bilimleri sosyal bilimler tablosuna göre değil, kendi temel alanlarının tablosuna göre değerlendirilir. Aynı biçimde mimarlık ve tasarım alanları mühendislikten, ziraat ve orman alanları da fen bilimlerinden ayrı bir tabloya sahiptir.

Temel alan, bilim alanı ve anahtar kelime ne işe yarar?

Üç katmanın her biri başvurunuzda farklı bir sonucu belirler. Aşağıdaki tablo bu işlevleri özetler; sağ sütundaki örnekler yalnız yapıyı göstermek içindir, adları güncel listeden kontrol edin.

Kısacası temel alan “hangi kurallarla puanlanacağınızı”, bilim alanı ve anahtar kelimeler “kimin tarafından değerlendirileceğinizi” belirler. Jüri üyeleri YÖK'ün veri tabanındaki profesörler arasından seçilir. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmada (Baltacı, 2022) jüri seçiminin YÖK akademik profil sistemi ve anahtar kelimeler üzerinden yürüdüğü, anahtar kelimelerin ÜAK tarafından zaman zaman güncellendiği ve disiplinlerarası çalışan adaylar için bu listelerin bazen yetersiz kaldığı anlatılır. Jürinin nasıl oluşturulduğu ve raporların nasıl yazıldığı için doçentlik jüri süreci maddesine bakın.

Hangi temel alana başvuracağınızı nasıl belirlersiniz?

Temel alanı bölümünüzün adına ya da çalıştığınız fakülteye göre değil, eserlerinizin ağırlıklı olarak ait olduğu alana göre seçin. Jüri, eserlerin başvurulan bilim alanıyla ilgisini de değerlendirir; alanla zayıf bağı olan bir dosya içerik olarak güçlü olsa bile olumsuz rapor alabilir.

1. Yayın listenizi çıkarın. Makalelerinizi, kitaplarınızı ve bildirilerinizi tek listede toplayın; her birinin yayımlandığı derginin ya da yayınevinin alanını not edin.
2. Ağırlık merkezini bulun. Eserlerin çoğu hangi disiplinin dergilerinde yayımlanmış, hangi alanın literatürüne atıf yapıyor? Bu sorunun cevabı genellikle temel alanınızı gösterir.
3. Aday temel alanların tablolarını karşılaştırın. İki temel alan arasında kalıyorsanız her ikisinin başvuru şartları tablosunu indirip asgari koşulları tek tek kontrol edin. Bir tabloda sağladığınız koşulu öbüründe sağlamıyor olabilirsiniz.
4. Bilim alanını seçin. Temel alanın altındaki bilim alanlarından, doktora ve doktora sonrası çalışmalarınızın en çok örtüştüğü alanı seçin.
5. Anahtar kelimeleri dikkatle işaretleyin. Yalnız gerçekten çalıştığınız konuları seçin. Konunuzdan uzak bir anahtar kelime, eserlerinizi o konuda uzman olmayan bir jüri üyesinin önüne getirebilir.
6. Danışın. Aynı bilim alanında yakın zamanda doçent olmuş meslektaşlarınıza ve kurumunuzdaki profesörlere seçiminizi gösterin; ama son kararı güncel listeye bakarak siz verin.

Puanınızı seçtiğiniz temel alanın tablosuna göre hesaplamak için doçentlik puanı nasıl hesaplanır maddesine ve sitedeki doçentlik puan hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Disiplinlerarası çalışanlar için sınır durumlar

Alan seçimi en çok, iki disiplinin kesiştiği yerde çalışan adaylar için zorlaşır. Sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Alan eğitimi çalışanlar: Matematik, fen ya da dil eğitimi üzerine yayın yapan bir aday, çoğu zaman ilgili fen ya da filoloji alanına değil Eğitim Bilimleri temel alanına yakındır. Yayınlarınızın eğitim dergilerinde mi yoksa saf disiplin dergilerinde mi çıktığına bakın.
• Spor ve sağlık kesişimi: Egzersiz fizyolojisi ya da spor sağlığı gibi konularda Spor Bilimleri ile Sağlık Bilimleri arasında kalınabilir.
• Tasarım, mimarlık ve mühendislik: Yapı, kent ve tasarım çalışmaları Mimarlık, Planlama ve Tasarım; malzeme ya da yapı mühendisliği ağırlıklı çalışmalar Mühendislik temel alanına yakın olabilir. Sanat üretimi ağırlıklı dosyalar ise Güzel Sanatlar tablosuna göre değerlendirilir.
• Dil, edebiyat ve tarih: Dil ve edebiyat çalışmaları Filoloji, tarih ve toplum çalışmaları ise çoğunlukla Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler kapsamında yer alır; ama bazı bilim alanlarının yeri beklediğiniz yerde olmayabilir.

Alan seçimi başvurunuzu ve sonrasını nasıl etkiler?

Alan seçimi yalnız jüriyi belirlemez; dosyanızın birçok ayrıntısına dokunur:

• Puan ve asgari koşullar: Aynı eser, iki farklı temel alanın tablosunda farklı puan getirebilir ya da birinde zorunlu koşulu karşılarken öbüründe karşılamayabilir.
• Yabancı dil şartı: Doçentlik Yönetmeliği'ne göre bilim alanı belli bir yabancı dille ilgiliyse aday dil sınavını başka bir yabancı dilde vermek zorundadır. Örneğin İngiliz dili alanında başvuran biri dil puanını İngilizce dışındaki bir dilden getirir.
• Unvanın alanı: Doçentlik unvanı seçtiğiniz bilim alanında verilir. Doçent ve profesör kadro ilanlarının birçoğunda doçentlik bilim alanı da şart olarak yazılır; bu yüzden seçim ileriki başvurularınızı da etkiler. İlanı bu gözle okumak için kadro ilanı nasıl okunur maddesine bakın.
• İkinci bir alanda doçentlik: Yönetmelik, daha önce başka bir bilim ya da sanat alanından doçentlik almış adayların, ilk unvanlarının dayandığı çalışmaları yeni başvurularında puanlayamayacağını söyler. Yani başka bir alanda yeniden doçent olmak mümkündür, ama dosyayı yeni eserlerle kurmanız gerekir.

Alan listesi ne zaman güncellenir?

Doçentlik Yönetmeliği'nin 3. maddesine göre bilim ve sanat alanlarındaki güncellemeler izleyen başvuru döneminde, doçentlik kriterlerindeki güncellemeler ise kabul edildikleri tarihten sonraki ikinci başvuru döneminde uygulanır. Bir bilim alanı birleştirildiğinde, bölündüğünde ya da anahtar kelime listesi değiştiğinde bunun bir sonraki dönemde karşınıza çıkabileceğini bu kural yüzünden hesaba katmalısınız.

Okuduğunuz yönetmelik metninin güncel olduğundan emin olun: Doçentlik Yönetmeliği 15 Nisan 2018'de Resmî Gazete'de yayımlanmış, son olarak 14 Ekim 2025'te değiştirilmiştir. Dönem takvimini doçentlik takvimi sayfasından, son dönemlerdeki değişiklikleri ise ÜAK 2026 doçentlik değişiklikleri maddesinden izleyebilirsiniz.

Alan seçiminde sık yapılan hatalar

• Bölüm adına göre seçmek: Kadronuzun bulunduğu bölümün adı, eserlerinizin alanıyla aynı olmak zorunda değildir. Jüri eserlere bakar, kadronuza değil.
• Yanlış tablonun puanını hesaplamak: Sosyal bilimler tablosuyla puan hesaplayıp Eğitim Bilimleri ya da Filoloji temel alanına başvurmak, asgari koşul eksikliğine yol açabilir.
• Anahtar kelimeleri gelişigüzel işaretlemek: Çok sayıda ve geniş anahtar kelime seçmek, konunuza uzak jüri üyelerinin atanma ihtimalini artırır.
• Eski listeyle çalışmak: Bilim alanının adı ya da anahtar kelime listesi değişmiş olabilir. Her başvurudan önce listeyi yeniden açın.
• Belgeleri alana göre düzenlememek: Eserleri temel alan tablosundaki başlıklara göre yerleştirmezseniz ön incelemede sorun çıkabilir. Kontrol için doçentlik başvuru belgeleri listesini kullanın; genel şartlar için doçentlik başvuru şartları 2026 maddesine bakın.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı: doçentlik bilim alanları, temel alan başvuru şartları tabloları ve dönem duyuruları
• Yükseköğretim Kurulu, Mevzuat sayfası: Doçentlik Yönetmeliği bağlantısı
• Mevzuat Bilgi Sistemi: Doçentlik Yönetmeliği (RG 15.04.2018, 30392; md. 3 ve 4)
• Baltacı, A. (2022). Doçentlik başvuru ve değerlendirme sürecinde yaşanan sorunlar: Fenomenolojik bir araştırma. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 12(2), 313–323