İçindekiler 5 başlık · 1 dk
Aracılık (Mediation) Nedir?
X bağımsız değişkeni Y bağımlı değişkeni doğrudan değil, M aracı değişkeni ÜZERİNDEN etkiliyor mu? Örnek: "Liderlik stili (X) iş performansını (Y) doğrudan mı etkiliyor, yoksa motivasyon (M) aracılığıyla mı?" Aracılık analizi bu mekanizmayı test eder.
Baron ve Kenny'nin 4 Adımı (Klasik)
Adım 1 (c yolu): X → Y anlamlı olmalı (toplam etki).
Adım 2 (a yolu): X → M anlamlı olmalı.
Adım 3 (b yolu): M → Y anlamlı olmalı (X kontrol edildiğinde).
Adım 4 (c' yolu): X → Y ilişkisi M eklendiğinde azalmalı (kısmi aracılık) veya anlamsızlaşmalı (tam aracılık).
Modern Yöntem: Bootstrap (PROCESS Macro)
Baron-Kenny yöntemi artık eski kabul ediliyor — modern yöntem Bootstrap'tır. Andrew Hayes'in PROCESS macro'su SPSS'te en kolay uygulama imkanı sunar.
Kurulum: processmacro.org → Download → SPSS'e yükleyin.
SPSS'te: Analyze → Regression → PROCESS by Andrew Hayes → Model 4 (basit aracılık) → Y = bağımlı, X = bağımsız, M = aracı → Bootstrap samples: 5000 → OK.
Çıktıyı Okuma
Dolaylı etki (indirect effect): a × b yolu. Bootstrap güven aralığı (BootLLCI ve BootULCI) SIFIRI İÇERMİYORSA → aracılık etkisi anlamlı. Bu en kritik kriter.
Doğrudan etki (direct effect, c'): M kontrol edildikten sonra X → Y. Anlamlıysa = kısmi aracılık. Anlamsızsa = tam aracılık.
Toplam etki (total effect, c): X → Y (M olmadan).
APA Raporlama
"Liderlik stilinin iş performansı üzerindeki etkisinde motivasyonun aracı rolü Bootstrap yöntemiyle incelenmiştir (Model 4, 5000 bootstrap örneklemi). Dolaylı etki anlamlı bulunmuştur (B = .18, SE = .06, %95 GA [.08, .31]). Güven aralığı sıfırı içermediğinden motivasyonun aracılık etkisi doğrulanmıştır. Doğrudan etki de anlamlı olduğundan (B = .24, p = .003) kısmi aracılık söz konusudur."
