İçindekiler 9 başlık · 7 dk
- Kendi kendini intihal (self-plagiarism) nedir?
- Yükseköğretim mevzuatı öz intihal hakkında ne diyor?
- Kendi tezimden alıntı yapmak intihal mi?
- Yöntem bölümünü önceki makalemden aynen alabilir miyim?
- Benzerlik raporunda kendi tezim çıktı, ne yapmalıyım?
- Atama, yükseltme ve doçentlikte neden ayrıca önemlidir?
- Öz intihal ile karıştırılan durumlar
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Kendi tezinizden alıntı yapmak tek başına intihal değildir. Sorun, daha önce yayımladığınız ya da teslim ettiğiniz metni, veriyi veya bulguyu kaynak göstermeden yeni ve özgün bir çalışma gibi sunmaktır; buna kendi kendini intihal (öz intihal, self-plagiarism) denir. Tezden makale üretirken tezi beyan edin, gerekiyorsa kaynak gösterin, metni yeniden yazın ve derginin önceki yayın politikasına uyun.
Kendi kendini intihal (self-plagiarism) nedir?
Kendi kendini intihal, yazarın kendi önceki çalışmasını açıkça belirtmeden yeniden kullanmasıdır. Metin sizin olsa bile okur, editör ve değerlendirme jürisi önündeki çalışmanın yeni bir emek olduğunu varsayar; bu varsayımı yanıltan her yeniden kullanım sorun yaratır. Uluslararası yayın dünyasında bu konu "text recycling" (metin geri dönüşümü), "duplicate" ya da "redundant publication" (tekrar yayım) ve "salami slicing" (dilimleme) gibi adlarla da tartışılır.
İntihal nedir, nasıl önlenir maddesi intihalin bütün türlerini ve yaptırımlarını genel olarak anlatır. Bu madde ise yalnız yazarın kendi önceki metinlerini, tezini ve verisini kullanmasının kurallarına odaklanır: hangi yeniden kullanım meşrudur, hangisi ihlale dönüşür ve benzerlik raporunda kendi tezinizle eşleşme çıkarsa ne yapmalısınız.
| Biçim | Ne demek? | Ne zaman sorun olur? |
|---|---|---|
| Metin geri dönüşümü | Önceki yayından paragrafları yeni metne taşımak | Kaynak gösterilmeden ve uzun pasajlar hâlinde yapılırsa |
| Tekrar yayım | Aynı ya da büyük ölçüde aynı çalışmayı ikinci kez yayımlamak | Önceki yayın bildirilmeden ve ayrı bir eser gibi sunulursa |
| Dilimleme | Tek bir araştırmayı yapay olarak parçalara bölüp ayrı yayınlar çıkarmak | Araştırmanın bütünlüğü bozulur ve parçalar ayrı katkı gibi sunulursa |
| Verinin yeniden kullanımı | Aynı veri setinden yeni bir makale yazmak | Önceki yayın belirtilmez ya da aynı soru aynı bulgularla yeniden cevaplanırsa |
Yükseköğretim mevzuatı öz intihal hakkında ne diyor?
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, lisansüstü eğitim sırasında yapılan tez ve bilimsel yayınları da kapsamına alır. Yönergede "öz intihal" adıyla ayrı bir bent yoktur. İntihal tanımı başkalarının özgün fikirlerini, yöntemlerini, verilerini ya da eserlerini bilimsel kurallara uygun atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseri gibi göstermek üzerine kuruludur.
Bu, kendi metninizi dilediğiniz gibi yeniden kullanabileceğiniz anlamına gelmez. Yönerge şu eylemleri ayrıca etiğe aykırı sayar:
- Tekrar yayım: Mükerrer yayınları akademik atama ve yükseltmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
- Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğünü bozacak ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden çok yayın yapmak ve bunları atama ve yükseltmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
- Yanlış ya da yanıltıcı beyan: Akademik atama ve yükseltmelerde bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak.
Yani mevzuattaki risk özellikle kendi yayınlarınızı atama, yükseltme ve unvan başvurularında birden çok kez saydırdığınızda ortaya çıkar. Bunun dışında asıl belirleyici olan, makaleyi gönderdiğiniz derginin ve tezinizi teslim ettiğiniz enstitünün kurallarıdır. Dergilerin büyük bölümü yayın etiği politikalarında önceki yayının bildirilmesini ister; bildirilmemiş tekrar yayım ret ya da geri çekme gerekçesi olabilir. Etik ihlal türlerinin bütün listesi için akademik etik ihlal türleri maddesine bakabilirsiniz.
Yönergeye göre ihlal tespit edilirse ilgili mevzuata göre disiplin ve öteki işlemler kurum tarafından yapılır; ihlale konu eserle daha önce akademik unvan alınmışsa unvanın geri alınıp alınmayacağı da değerlendirilir. "Kendi metnim" savunması, önceki yayını gizlediyseniz sizi korumaz.
Kendi tezimden alıntı yapmak intihal mi?
Tezden makale üretmek akademik dünyada olağan ve beklenen bir iştir; tek başına öz intihal sayılmaz. Belirleyici olan, makalenin tezden üretildiğini açıkça söylemeniz ve metni dergiye uygun biçimde yeniden yazmanızdır. Tezi bölümlere ayırma stratejileri tezden makale çıkarma maddesinde anlatılıyor; burada durumları etik açıdan ele alalım.
| Durum | Meşru olması için ne gerekir? |
|---|---|
| Yüksek lisans ya da doktora tezinden makale | Kapak mektubunda ve başlık sayfasında tezden üretildiğini beyan edin; metni makale biçimine göre yeniden yazın; dergi istiyorsa tezi kaynak gösterin |
| Yüksek lisans tezinden doktora tezine bilgi taşımak | Önceki tezi kaynak gösterin; eski bulguları yeni bulgu gibi sunmayın; enstitünüzün kuralını ve danışmanınızın görüşünü alın |
| Yayımlanmış kendi makalenizi teze koymak | Makaleyi kaynak gösterin, yayınevinin telif sözleşmesini kontrol edin, enstitünün bu konudaki kuralına uyun |
| Tam metni yayımlanmış bildiriden makale | Bildiriyi kaynak gösterin, metni genişletin ve derginin bildiriden makale politikasına bakın |
| Aynı veri setinden ikinci makale | Farklı bir araştırma sorusu ve analiz sunun; önceki makaleye atıf yapın ve aynı örneklemin kullanıldığını belirtin |
| Türkçe makalenin İngilizce sürümü | Çeviri ya da ikincil yayın olarak iki derginin bilgisiyle ve açık atıfla yapılabilir |
Türkçe yayımlanmış bir makaleyi İngilizce olarak yeniden yayımlamanın koşulları Türkçe makalenin İngilizce tekrar yayımı, aynı makaleyi aynı anda iki dergiye göndermenin neden yasak olduğu da çift gönderim maddesinde anlatılıyor.
Yöntem bölümünü önceki makalemden aynen alabilir miyim?
Yöntem bölümü, kendi metnini yeniden kullanmanın en çok tartışılan alanıdır. Aynı laboratuvar protokolünü, aynı ölçeği ya da aynı örneklem sürecini anlatan cümlelerin bir ölçüde benzemesi olağandır ve birçok editör bunu anlayışla karşılar. Yine de şu ilkeleri izlemek güvenlidir:
- Uzun pasajları aynen taşımak yerine yöntemi özetleyin ve ayrıntı için önceki yayınınıza atıf yapın: "Veri toplama süreci Kaya (2023) çalışmasında ayrıntılı olarak açıklanmıştır."
- Standart ifadeleri kullanıyorsanız kaynağını belirtin; yeni çalışmadaki farkları (örneklem, süre, uygulama koşulu) açıkça yazın.
- Giriş, kuramsal çerçeve ve tartışma bölümlerini mutlaka yeniden yazın; bu bölümlerdeki tekrarlar editörler tarafından daha ciddi bir sorun olarak görülür.
- Bulguları ve tabloları, önceki yayında verilmişse yeniden verilen sonuç olduğu açıkça belirtilmeden kullanmayın.
Ortak yazarlı önceki bir makaleden metin kullanıyorsanız, o metnin hakkı yalnız size ait değildir. Ortak yazarlarınızı bilgilendirin ve yayıncının telif koşullarını kontrol edin.
Benzerlik raporunda kendi tezim çıktı, ne yapmalıyım?
Tezler, gizlilik kararı alınmadıkça YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde erişime açılır. Bu yüzden tezinizden ürettiğiniz makaleyi dergiye gönderdiğinizde benzerlik taramasında tezinizle yüksek eşleşme çıkabilir. Bu eşleşme tek başına ihlal anlamına gelmez; editör eşleşmenin nereden geldiğini görür ve beyanınıza bakarak yorumlar.
- Göndermeden önce beyan edin: Kapak mektubunda makalenin hangi tezden üretildiğini, tezin adını, üniversiteyi ve yılı yazın.
- Raporu önceden görün: Kurumunuz benzerlik programına erişim sağlıyorsa makaleyi göndermeden önce taratın ve eşleşmelerin hangi kısımlarda yoğunlaştığına bakın.
- Yoğun eşleşen bölümleri yeniden yazın: Özellikle giriş ve tartışmada tez cümlelerini makalenin sorusuna göre yeniden kurun.
- Editör sorarsa açıklayın: Eşleşmenin kendi tezinizden geldiğini, tezin kaynak gösterildiğini ve metnin yeniden yazıldığını kısa bir yanıtla belirtin.
Benzerlik oranının nasıl okunacağı ve renklerin ne anlattığı Turnitin benzerlik oranı yorumlama maddesinde, oranı etik yollarla düşürme adımları Turnitin benzerlik oranı düşürme maddesinde anlatılıyor. Dergiler ve enstitüler için kabul edilebilir oran farklıdır; tek bir genel eşik yoktur, sizin için geçerli olan hedef kurumun kuralıdır.
Benzerlik oranını düşürmek için kendi tezinizi kaynakçadan çıkarmayın ya da gizlemeyin. Eşleşmeyi açıklamak, eşleşmeyi saklamaktan her zaman daha güvenlidir; saklanan bir eşleşme sonradan fark edilirse tam da kaçınmak istediğiniz tekrar yayım şüphesini doğurur.
Atama, yükseltme ve doçentlikte neden ayrıca önemlidir?
Yönergedeki tekrar yayım ve dilimleme tanımları özellikle akademik atama ve yükseltme bağlamında yapılmıştır. Bu yüzden bir çalışmanın Türkçe ve İngilizce sürümlerini, bildiri ve makale hâlini ya da aynı veriden üretilmiş örtüşen yayınları başvuru dosyanızda ayrı eserler gibi listelemek en riskli davranıştır. Yönerge ayrıca, doçentlik başvurusu süren biri hakkında etik ihlal iddiası gelirse ve başvurunun sürdüğü belirtilmişse kurumun durumu Üniversitelerarası Kurul'a sormasını ve başvuru sürüyorsa belgeleri ÜAK'a göndermesini öngörür.
Başvuru dosyasında örtüşen yayınlarınız varsa aralarındaki ilişkiyi açıkça yazın ve hangisinin puanlanmasını istediğinizi başvurduğunuz ölçütlere göre belirleyin. Bir yayının iki kez sayılıp sayılmayacağı ölçütlerin kendisine bağlıdır; emin değilseniz başvurduğunuz birime sorun.
Öz intihal ile kendine atıf karıştırılmamalıdır. Kendi önceki çalışmanıza atıf yapmak, onu kaynak göstermek demektir ve kendi başına etik ihlal değildir; öz intihalde ise sorun tam da kaynak göstermemektir. Kendine atıfların doçentlik puanında nasıl sayıldığı ayrı bir konudur ve doçentlikte atıf puanı ve kendine atıf maddesinde anlatılıyor.
Öz intihal ile karıştırılan durumlar
- Kendine atıf: Kaynak göstererek yapılır; öz intihal değildir.
- Ön baskı (preprint): Makalenizi bir ön baskı sunucusunda paylaşmanız çoğu dergide önceki yayın sayılmaz; ama dergilerin ön baskı politikaları farklıdır, göndermeden önce kontrol edin ve ön baskıyı beyan edin.
- Kongre özeti: Yalnız özeti yayımlanmış bir bildirinin tam makaleye dönüştürülmesi genellikle sorun sayılmaz; tam metin yayımlanmışsa beyan ve genişletme gerekir.
- Kurumsal depo: Yayımlanmış makalenizin izin verilen sürümünü açık erişim deposuna yüklemek tekrar yayım değildir.
- Alanın temel bilgisi: Yönergeye göre başkasının özgün üslubu ve ifadesi aynen kullanılmamak şartıyla anonim bilgiler, bilim alanlarının temel bilgileri ve matematik teoremleri gibi önermeler etik ihlal sayılmaz.
Sık yapılan hatalar
- Tezden üretilen makalede tezden hiç söz etmemek.
- Tez bölümlerini makaleye kelimesi kelimesine taşımak ve yalnız kısaltmak.
- Aynı bulguları iki makalede, birbirine atıf yapmadan farklı başlıklarla sunmak.
- Ortak yazarlı bir makaleden ortak yazarlara sormadan uzun pasaj almak.
- Bir dersin ödevini başka bir derste izinsiz yeniden teslim etmek; birçok üniversitenin öğrenci kuralları bunu ayrıca düzenler.
- Başvuru dosyasında bir çalışmanın sürümlerini ayrı yayınlar gibi listelemek.
- Benzerlik raporundaki kendi tez eşleşmesini açıklamak yerine gizlemeye çalışmak.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (YÖK, 28/8/2025 tarihli değişikliklerle): md. 2/b, 4, 5, 9/4, 10
- YÖK Ulusal Tez Merkezi, Sık Sorulan Sorular: lisansüstü tezlerin erişime açılması (2547 Ek Madde 40)
- Yükseköğretim Kurulu
- COPE (Committee on Publication Ethics): dergi yayın etiği rehberleri
Sık sorulanlar
Kendi tezimden alıntı yapmak intihal mi?
Tek başına intihal değildir. Tezden makale üretmek olağan bir akademik iştir. Makalenin tezden üretildiğini kapak mektubunda ve başlık sayfasında beyan eder, dergi istiyorsa tezi kaynak gösterir ve metni makale biçimine göre yeniden yazarsanız meşrudur. Sorun, tezi gizleyip aynı metni yeni ve özgün bir çalışma gibi sunduğunuzda ortaya çıkar.
Öz intihal YÖK yönergesinde var mı?
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nde öz intihal adıyla ayrı bir bent yoktur; intihal tanımı başkalarının eserlerine dayanır. Ancak yönerge, mükerrer yayınları ve dilimlenmiş yayınları akademik atama ve yükseltmelerde ayrı yayın gibi sunmayı ve yayınlarla ilgili yanlış beyanı etiğe aykırı sayar. Dergilerin etik politikaları da bildirilmemiş tekrar yayımı yasaklar.
Benzerlik raporunda kendi tezim çıkarsa sorun olur mu?
Kendi tezinizle eşleşme tek başına ihlal anlamına gelmez; tezler Ulusal Tez Merkezi'nde erişime açık olduğu için bu eşleşme sık görülür. Editörün eşleşmeyi doğru yorumlaması için makalenin tezden üretildiğini göndermeden önce beyan edin, yoğun eşleşen bölümleri yeniden yazın ve editör sorarsa eşleşmenin kaynağını kısa bir yanıtla açıklayın. Tezi gizlemeye çalışmayın.
Önceki makalemin yöntem bölümünü yeniden kullanabilir miyim?
Aynı protokolü ya da ölçeği anlatan cümlelerin bir ölçüde benzemesi olağandır, ama uzun pasajları aynen taşımak yerine yöntemi özetleyip önceki yayınınıza atıf yapmanız daha güvenlidir. Yeni çalışmadaki farkları açıkça yazın. Giriş, kuramsal çerçeve ve tartışma bölümlerini ise mutlaka yeniden yazın. Ortak yazarlı bir metinse ortak yazarlarınızı bilgilendirin.
Kendine atıf yapmak öz intihal mi?
Hayır. Kendine atıf, önceki çalışmanızı kaynak göstermektir ve kendi başına etik ihlal değildir. Öz intihalde sorun tam tersidir: önceki çalışmanın kaynak gösterilmemesi. Kendine atıfların doçentlik ya da teşvik puanında nasıl sayıldığı ise ayrı bir konudur ve ilgili ölçütlere göre değerlendirilir. Gereksiz kendine atıflardan kaçınmak yine de iyi bir uygulamadır.
