İçindekiler 10 başlık · 7 dk
- Genişletilmiş özet nedir, neden istenir?
- Abstract ile genişletilmiş özet arasındaki fark nedir?
- Genişletilmiş özet kaç kelime olmalı?
- Genişletilmiş özetin bölümleri
- Adım adım genişletilmiş özet yazma
- Dil, zaman ve üslup nasıl olmalı?
- Örnek iskelet (varsayımsal)
- İngilizce makalede Türkçe genişletilmiş özet
- Genişletilmiş özet yazarken sık yapılan hatalar
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar
Kısaca: Genişletilmiş özet (extended abstract), makalenin yazıldığı dilden başka bir dilde, çoğunlukla Türkçe makale için İngilizce hazırlanan uzun özettir. Kısa özetten birkaç kat uzundur ve amaç, yöntem, bulgular ile tartışmayı tek başına okunabilecek biçimde anlatır. Uzunluğu dergiye göre değişir; örneğin Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 500–750 kelime ister. Önce derginin yazım kurallarını okuyun, sonra makaleyi bitirdikten sonra yazın.
Bu madde dergilerin Türkçe makaleler için istediği uzun özeti anlatır: neden istendiğini, kısa özetten farkını, uzunluğunu nasıl öğreneceğinizi, bölüm bölüm nasıl yazılacağını ve sık yapılan hataları. 150–250 kelimelik standart özet (abstract) başka bir iştir; onun kelime sınırı, yapısı ve örnekleri makale abstract'ı nasıl yazılır maddesinde anlatılıyor. Tezin özet sayfaları için de tez özeti nasıl yazılır maddesine bakabilirsiniz.
Genişletilmiş özet nedir, neden istenir?
Türkçe yazılmış bir makaleyi Türkçe bilmeyen bir araştırmacı ancak özetinden tanıyabilir. 200 kelimelik bir abstract çalışmanın ne hakkında olduğunu söyler ama yöntemi ya da bulguları değerlendirmeye yetmez. Genişletilmiş özet bu boşluğu kapatır: okur, tam metni okumadan çalışmanın neyi, nasıl ve hangi sonuçla yaptığını anlayabilir.
Bu nedenle birçok Türkçe dergi, Türkçe makalelerde Türkçe öz ve İngilizce abstract'a ek olarak bir İngilizce genişletilmiş özet ister. Bazı dergiler bunun tersini de uygular ve İngilizce makalelerde Türkçe genişletilmiş özet bekler. Genişletilmiş özet ayrı bir yayın değil, makalenin bir parçasıdır; makaleyle birlikte yayımlanır.
Her dergi genişletilmiş özet istemez ve isteyenlerin kuralları birbirini tutmaz. Kelime sınırı, bölümler, makaledeki yeri ve hangi aşamada yükleneceği derginin yazım kurallarında yazar. Başka bir derginin kuralını varsaymayın.
Abstract ile genişletilmiş özet arasındaki fark nedir?
| Özellik | Kısa özet (abstract) | Genişletilmiş özet |
|---|---|---|
| Amaç | Okura çalışmayı tanıtmak, aramada bulunmak | Makalenin dilini bilmeyen okura içeriği aktarmak |
| Uzunluk | Genellikle tek paragraf | Birkaç sayfaya kadar uzanabilen, birçok paragraflı metin |
| Yapı | Amaç, yöntem, bulgu ve sonuç birer iki cümleyle | Her bölüm ayrı paragraf ya da alt başlıkla |
| Kuramsal çerçeve | Çoğunlukla yer almaz | Kısa bir giriş ve gerekçe içerir |
| Tartışma | Tek cümle ya da hiç | Bulguların alanyazınla kısa bir karşılaştırması |
| Yeri | Başlığın hemen altında | Dergiye göre başta, sonda ya da kaynakçadan sonra |
En önemli fark işlevdedir. Abstract bir vitrin gibidir; genişletilmiş özet ise makalenin küçültülmüş bir sürümüdür. Abstract'ı uzatıp genişletilmiş özet diye göndermek, bu yüzden en sık yapılan hatadır.
Genişletilmiş özet kaç kelime olmalı?
Bütün dergiler için geçerli tek bir sayı yoktur. Sınır kelime, sayfa ya da ikisi birden olarak verilebilir. Bir örnek vermek gerekirse, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi'nin (GEFAD) DergiPark'taki yazım kurallarına göre genişletilmiş özet en az 500, en çok 750 kelime ve en çok 2 sayfa olmalıdır. Aynı kurallar, genişletilmiş özetin başvuruda değil makale kabul edildikten sonra yüklendiğini ve makalede Kaynaklar bölümünden sonra yer aldığını söyler.
Kendi derginizin sınırını öğrenmek için şunlara bakın:
- Yazım kuralları sayfası: DergiPark'taki dergilerde "Yazım Kuralları" sekmesinde genişletilmiş özetin dili, uzunluğu ve bölümleri yazar.
- Makale şablonu: Birçok dergi Word şablonunda genişletilmiş özet için ayrı bir alan bırakır; şablondaki alt başlıklar derginin beklediği yapıyı gösterir.
- Derginin son sayısı: Yayımlanmış birkaç makalenin genişletilmiş özetine bakmak, kuralın uygulamada nasıl yorumlandığını gösterir.
- Toplam kelime sınırı: Bazı dergiler genişletilmiş özeti makalenin toplam kelime sınırının dışında tutar, bazıları tutmaz. Sınırı aşıp aşmadığınızı hesaplamadan önce bu ayrıntıyı kontrol edin.
Hedef dergi henüz belli değilse, kapsamı uygun dergileri önce dergi bulucu ile listeleyip yazım kurallarını karşılaştırabilirsiniz.
Genişletilmiş özetin bölümleri
Dergiler genellikle genişletilmiş özetin makalenin ana bölümlerini izlemesini ister; GEFAD'ın kuralları da amaç, yöntem, bulgular, sonuçlar ve tartışmanın kapsanmasını şart koşar. Alt başlık kullanılıp kullanılmayacağını şablon belirler. Belirtilmemişse aşağıdaki sırayı kullanmak güvenlidir.
| Bölüm | Ne yazılır? | Dikkat |
|---|---|---|
| Introduction / Purpose | Problem, konunun önemi, alanyazındaki boşluk ve çalışmanın amacı ya da araştırma soruları | Kuramsal çerçeveyi uzatmayın; iki üç paragraf yeterlidir |
| Method | Desen, çalışma grubu ya da örneklem, veri toplama araçları, işlem ve analiz | Örneklem büyüklüğü ve analiz yöntemi mutlaka yer almalı |
| Results / Findings | Araştırma sorularına göre sıralanmış ana bulgular | Temel istatistikleri verin; tablo yerine cümle kullanın |
| Discussion and Conclusion | Bulguların alanyazınla karşılaştırması, sonuç, sınırlılıklar ve öneriler | Makalede olmayan yeni bir yorum eklemeyin |
Uzunluğu bölümlere dağıtırken en geniş yeri bulgulara ve tartışmaya ayırın. Türkçe bilmeyen okurun asıl merak ettiği, ne bulduğunuz ve bunun alana ne kattığıdır. Giriş bölümü uzadıkça bulgulara yer kalmaz.
Adım adım genişletilmiş özet yazma
- Kuralı okuyun: Dil, kelime ya da sayfa sınırı, alt başlıklar, kaynak gösterimi ve yükleme aşaması için derginin yazım kurallarını açın; şablonu indirin.
- Makaleyi bitirin: Genişletilmiş özeti makale son hâlini aldıktan sonra yazın. Hakem sürecinde metin değişirse özeti de güncellemeniz gerektiğini unutmayın.
- Her bölümün özünü çıkarın: Türkçe metinden her bölüm için iki üç anahtar cümle seçin: araştırma problemi, desen ve örneklem, her araştırma sorusunun cevabı, ana sonuç.
- İngilizcede yeniden kurun: Cümleleri sözcük sözcük çevirmek yerine İngilizce akademik metin kalıplarıyla yeniden yazın. Uzun Türkçe cümleleri ikiye bölmek çoğu zaman daha anlaşılır olur.
- Terimleri sabitleyin: Ölçek ve kavram adlarını İngilizce alanyazındaki özgün adlarıyla verin ve aynı terimi metin boyunca değiştirmeyin.
- Sayıları karşılaştırın: Örneklem, ortalama, test istatistiği ve anlamlılık değerlerinin makaledekiyle birebir aynı olduğunu kontrol edin.
- Atıfları azaltın: Girişte ve tartışmada yalnız gerekli birkaç kaynağa atıf yapın; atıf yaptığınız her kaynağın makalenin kaynakçasında bulunduğundan emin olun.
- Dili denetletin: Metni alanınızı bilen ve İngilizcesi güçlü birine okutun ya da profesyonel dil düzeltmesi alın; ardından kelime sayısını son kez kontrol edin.
Genişletilmiş özeti yazmadan önce kısa abstract'ınızı bir iskelet olarak kullanın. Abstract'taki her cümle, genişletilmiş özette bir paragrafın konu cümlesi olabilir; paragrafın geri kalanını makalenin ilgili bölümünden beslersiniz.
Dil, zaman ve üslup nasıl olmalı?
Genişletilmiş özet İngilizce akademik metnin kurallarına uyar. Araştırmanın amacını anlatırken geçmiş zaman ("This study aimed to...") ya da geniş zaman ("This study examines...") kullanılabilir; yöntem ve bulgular genellikle geçmiş zamanla, genel geçer sonuçlar ve öneriler geniş zamanla yazılır. Zaman seçiminin bölümlere göre nasıl değiştiğini akademik makalede tense kullanımı maddesinde, edilgen yapının ne zaman uygun olduğunu akademik yazımda passive voice maddesinde bulabilirsiniz.
Türkçeye özgü kavramları (örneğin bir eğitim programının ya da kurumun adı) ilk geçtiği yerde İngilizce açıklamasıyla verin; özgün Türkçe adı gerekiyorsa parantez içinde ekleyin. Kısaltmaları ilk kullanımda açın. Çeviri ya da dil düzeltme için yapay zekâ araçlarından yararlandıysanız, derginin bu konudaki politikasını okuyun ve gerekiyorsa beyan edin; ayrıntılar yapay zekâ kullanım beyanı maddesinde.
Örnek iskelet (varsayımsal)
Aşağıdaki açılış cümleleri yalnız yapıyı göstermek için yazılmıştır; gerçek bir çalışmaya dayanmaz.
- Introduction: "Academic procrastination is a common problem among university students and has been linked to lower achievement. However, few studies in Türkiye have examined..."
- Method: "The study employed a correlational survey design. The sample consisted of [n] undergraduate students selected through..."
- Results: "The analysis showed a moderate negative relationship between... In addition, [değişken] significantly predicted..."
- Discussion and Conclusion: "These findings are consistent with previous research suggesting that... The study was limited to... Future research could..."
İngilizce makalede Türkçe genişletilmiş özet
Bazı dergiler İngilizce yazılmış makalelerden Türkçe genişletilmiş özet ister; GEFAD'ın kuralları da Türkçe makalelerde İngilizce, İngilizce makalelerde Türkçe genişletilmiş özet öngörür. Bu durumda aynı yapı geçerlidir, ama dikkat edilecek noktalar değişir: Türkçe akademik terimlerin yerleşik karşılıklarını kullanın, gerekirse ilk geçtiği yerde İngilizce terimi parantez içinde verin ve Türkçe yazım kurallarına uyun. İngilizce kalıpları Türkçeye birebir taşımak, örneğin her cümleyi edilgen ve uzun kurmak, metni ağırlaştırır.
Genişletilmiş özet yazarken sık yapılan hatalar
- Abstract'ı uzatmak: Kısa özete birkaç cümle ekleyip genişletilmiş özet diye göndermek. Genişletilmiş özetin bölümleri ayrı ayrı ve yeterli ayrıntıyla yazılmalıdır.
- Girişe boğulmak: Kelime sınırının büyük kısmını kuramsal çerçeveye harcayıp bulguları iki cümleyle geçmek.
- Makalede olmayan bilgi: Tam metinde bulunmayan bir bulgu, yorum ya da kaynak eklemek. İki metin içerikçe birbirini tutmalıdır.
- Tutmayan sayılar: Revizyondan sonra makaledeki değerler değişir, genişletilmiş özet eski hâliyle kalır. Her revizyonda özeti de kontrol edin.
- Makine çevirisini olduğu gibi kullanmak: Terimler tutarsız, cümleler Türkçe sözdizimiyle kalır; yabancı okur metni anlamakta zorlanır.
- Tablo ve şekil eklemek: Dergi açıkça izin vermiyorsa genişletilmiş özette tablo ve şekil kullanmayın; temel değerleri cümle içinde verin.
- Ayrı bir yayın gibi kullanmak: Genişletilmiş özeti başka bir yerde bağımsız bir yayın olarak sunmak örtüşen yayın sorunu doğurur. Bu konuda Türkçe makaleyi İngilizce yeniden yayımlama maddesine bakın.
- Yükleme aşamasını kaçırmak: Kimi dergi genişletilmiş özeti ilk başvuruda, kimi kabulden sonra ister. Sistemdeki dosya türlerini ve son tarihleri takip edin; gönderimin bütün adımları için makale gönderim süreci maddesine göz atabilirsiniz.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, yazım kuralları (genişletilmiş özetin dili, uzunluğu, bölümleri ve yeri): https://dergipark.org.tr/tr/pub/gefad/writing-rules
- Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, yazım kuralları (kelime sınırında genişletilmiş özetin durumu): https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/writing-rules
- DergiPark: https://dergipark.org.tr (hedef derginizin yazım kuralları ve şablonu)
- TR Dizin: https://trdizin.gov.tr
Sık sorulanlar
Genişletilmiş özet kaç kelime olmalı?
Bütün dergiler için tek bir sınır yoktur; sınır derginin yazım kurallarında kelime ya da sayfa olarak verilir. Örneğin Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi genişletilmiş özetin en az 500, en çok 750 kelime ve en çok 2 sayfa olmasını ister. Kendi derginizin yazım kurallarına ve şablonuna bakın; bazı dergilerin bu özeti toplam kelime sınırına saymadığını da kontrol edin.
Extended abstract ile abstract aynı şey mi?
Hayır. Abstract genellikle tek paragraflık kısa bir özettir ve çalışmayı tanıtır. Genişletilmiş özet ise makalenin dilini bilmeyen okur için yazılan, birkaç kat uzun ve bölümlere ayrılmış bir metindir; amaç, yöntem, bulgular ve tartışmayı ayrıntılı anlatır. Dergi ikisini birden isteyebilir; biri öbürünün yerine geçmez.
Genişletilmiş özete kaynak yazılır mı?
Girişte ve tartışmada birkaç temel kaynağa atıf yapılabilir; ayrı bir kaynakça genellikle açılmaz, atıf yapılan kaynaklar makalenin kaynakçasında yer alır. Derginin bu konuda özel bir kuralı olabileceği için yazım kurallarını ve şablonu kontrol edin. Atıfları az tutmak, kelime sınırını bulgulara ve tartışmaya ayırmanızı kolaylaştırır.
Genişletilmiş özet makalenin neresine konur?
Yeri dergiye göre değişir. Bazı dergiler genişletilmiş özeti öz ve abstract'tan sonra, bazıları makalenin sonunda ister. Örneğin Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi'nin yazım kurallarına göre genişletilmiş özet Kaynaklar bölümünden sonra yer alır ve makale kabul edildikten sonra sisteme yüklenir. Derginin şablonundaki yeri izleyin.
Genişletilmiş özet çeviri programıyla yazılabilir mi?
Çeviri araçları ilk taslakta yardımcı olabilir, ama çıktıyı olduğu gibi göndermek risklidir: terimler tutarsızlaşır ve cümleler Türkçe sözdizimini taşır. Metni İngilizce akademik kalıplarla yeniden kurun, alanınızı bilen birine okutun ve yapay zekâ ya da çeviri aracı kullandıysanız derginin politikasına göre beyan edin.
Yayın Rehberi: sık sorulanlar
Predatör dergi nedir?
Predatör dergiler, bilimsel standartları karşılamadan yüksek ücret karşılığında hızlı yayın kabul vaat eden güvenilmez dergilerdir. Bu dergilerde yayın yapmak akademik kariyere zarar verebilir.
