Doçentlikte Eğitim-Öğretim Faaliyeti ve Ders Verme Şartı: Nasıl Okunur, Nasıl Belgelenir?

Bu madde doçentlik dosyasındaki tek bir kaleme odaklanır: ders verme. Bütün kalemlerin nasıl toplandığını, yazar paylarını ve 100/90 hesabını arıyorsanız doçentlik puanı nasıl hesaplanır maddesine bakın; burada yalnız eğitim-öğretim kaleminin nasıl okunacağını, hangi derslerin sayılabileceğini, nasıl belgeleneceğini ve ders verme imkânı sınırlı adayların ne yapabileceğini ele alıyoruz.

Doçentlikte eğitim-öğretim faaliyeti nedir?

Doçentlik dosyası yalnız yayınlardan oluşmaz. ÜAK'ın temel alan tablolarında makale, kitap, bildiri, atıf ve proje kalemlerinin yanında, adayın öğretim deneyimini gösteren bir eğitim-öğretim başlığı da yer alır. Bu başlık genellikle ön lisans, lisans ya da lisansüstü düzeyde verdiğiniz dersleri kapsar.

Kalemin arkasındaki düşünce açıktır: doçent, araştırmacı olduğu kadar öğretim üyesidir. Yayın listesi güçlü ama hiç ders vermemiş bir adayın dosyası bu açıdan eksik görülebilir. Bu yüzden bazı alanlarda bu kalem yalnız puan getiren bir satır değil, sağlanmadan başvurunun tamamlanamayacağı bir koşul olarak düzenlenebilir.

Eğitim-öğretim kalemi nerede tanımlanır?

Doçentlik Yönetmeliği, başvuru için aranacak eserlerin asgari sayısını ve niteliğini her disiplinin özelliğini dikkate alarak Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine YÖK'ün belirleyeceğini söyler. Yönetmeliğin başvuru şartlarını düzenleyen maddelerinde ders verme ya da eğitim-öğretim faaliyetine ilişkin ayrı bir hüküm görünmez. Kalemin içeriği, puanı ve zorunlu olup olmadığı temel alan tablolarında ve onların dipnotlarında yer alır.

Yönetmeliğe göre doçentlik kriterlerindeki bir güncelleme, kabul edildiği tarihten sonraki ikinci başvuru döneminde uygulanır. Yani bir değişiklik duyurulduğunda hemen geçerli olmaz; başvuracağınız dönem için hangi tablonun geçerli olduğunu bu kurala göre belirleyin. Tablonun genel yapısı için doçentlik alan bazlı kriterler maddesine bakabilirsiniz.

Hangi dersler eğitim-öğretim faaliyeti sayılır?

Dersin sayılıp sayılmayacağını tablonun ifadesi ve dipnotu belirler. Tabloyu okurken şu soruların cevabını tek tek bulun; cevabı tabloda yoksa başvurudan önce ÜAK'ın duyurularına ve sık sorulan sorularına bakın.

• Zaman: Yalnız doktora (ya da uzmanlık) sonrasında verilen dersler mi sayılıyor?
• Düzey: Ön lisans, lisans ve lisansüstü dersler aynı mı değerlendiriliyor?
• Sorumluluk: Dersin sorumlu öğretim elemanı olmanız mı gerekiyor, yoksa ortak yürütülen bir dersteki payınız da sayılıyor mu?
• Kurum: Başka bir üniversitede, vakıf yükseköğretim kurumunda ya da yurt dışında verdiğiniz dersler kabul ediliyor mu?
• Biçim: Uzaktan verilen dersler ve yaz okulu dersleri sayılıyor mu?
• Birim: Dönem ya da yarıyıl başına kaç dersin sayılacağına dair bir sınır var mı?

Bu soruların cevabı alandan alana farklı olabilir. Kesin olmayan bir durumda (örneğin yalnız birkaç haftasını üstlendiğiniz ortak bir ders) güvenli yol, o dersi tek başına kaleme dayanak yapmamak ve kalemi tartışmasız belgelenebilen derslerle karşılamaktır.

Ders verme şartı zorunlu mu?

Bu sorunun cevabı da temel alan tablosundadır. Tablolarda faaliyet kalemleri iki şekilde karşınıza çıkar: toplam puana katkı veren kalemler ve toplamdan bağımsız olarak sağlanması gereken zorunlu (asgari) koşullar. Eğitim-öğretim faaliyeti bazı tablolarda bu ikinci gruba girebilir.

Kalem zorunluysa, eksikliği başka bir kalemdeki fazla puanla telafi edemezsiniz. Yayınlardan topladığınız puan yeterli olsa bile tablonun istediği eğitim-öğretim koşulu sağlanmamışsa başvuru asgari şartları karşılamamış sayılabilir. Zorunlu koşulların genel mantığı doçentlik başvuru şartları maddesinde anlatılıyor.

Ders verdiğinizi nasıl belgelersiniz?

ÜAK'ın başvuru sisteminde eğitim-öğretim faaliyetleri ayrı bir başlık altında girilir ve dayanak belge yüklenir. Belgenin biçimini dönemin başvuru kılavuzu belirler; aşağıdaki adımlar, belgeyi eksiksiz hazırlamanız için genel bir yol haritasıdır.

1. Ders listenizi çıkarın. Doktora sonrasında verdiğiniz her dersi yarıyıl, ders adı, ders kodu, düzey ve haftalık saatiyle bir tabloya yazın.
2. Resmî belge isteyin. Dersi verdiğiniz birimden (fakülte dekanlığı, yüksekokul ya da meslek yüksekokulu müdürlüğü, enstitü müdürlüğü) bu dersleri sizin verdiğinizi gösteren onaylı bir yazı isteyin. Yazıda dersin adı, kodu, düzeyi, yarıyılı ve sorumlu öğretim elemanı olarak adınız açıkça yer almalıdır.
3. Başka kurumdaki dersler için görevlendirmeyi ekleyin. Kendi biriminiz dışında verdiğiniz derslerde görevlendirme yazısını ve dersi verdiğiniz kurumdan alacağınız belgeyi birlikte saklayın.
4. Kayıtları tutarlı hâle getirin. YÖKSİS'teki akademik özgeçmişinizde yer alan ders bilgilerinin belgelerle aynı olduğundan emin olun; güncelleme için YÖKSİS akademik özgeçmiş güncelleme maddesine bakabilirsiniz.
5. Belgeyi doğru başlığa yükleyin. Başvuru sisteminde dersleri eğitim-öğretim başlığına girin ve her satırın belgesini ekleyin. Sistem adımları ÜAK sisteminde doçentlik başvurusu maddesinde anlatılıyor.

Belgenizi başvuru döneminin son günlerine bırakmayın. Birimlerin onaylı yazı hazırlaması zaman alabilir; eski dönemlere ait derslerde arşiv taraması gerekebilir. Başvuruda istenen diğer belgelerin listesi doçentlik başvuru belgeleri maddesindedir.

Ders verme imkânınız sınırlıysa ne yapabilirsiniz?

Bazı adaylar doktoradan sonra ders vermeye fırsat bulamaz: kadrolu olarak ders yükü almayan araştırmacılar, doktora sonrası araştırma bursuyla çalışanlar ya da üniversite dışında çalışanlar gibi. Bu durumdaysanız hazırlığı başvurudan en az birkaç yarıyıl önce başlatın.

• Tabloyu erken okuyun. Kalemin kaç ders ya da kaç yarıyıl gerektirdiğini öğrenince başvuru tarihinizi buna göre planlayın.
• Bölüm başkanlığınızla konuşun. Bölümünüzde açılabilecek seçmeli bir ders önerin ya da ihtiyaç olan bir derse görevlendirilme talebinizi iletin. Görevlendirme ilgili kurul kararıyla yapılır; bu karar belgenizin dayanağıdır.
• Başka bir birimde ya da kurumda ders verin. Aynı şehirdeki başka bir birimde ya da yükseköğretim kurumunda ders vermek için kullanılan görevlendirme yollarını 40/a, 40/b ve 40/d görevlendirme farkı maddesinde bulabilirsiniz.
• Dersin size ait olduğunu belgelemeyi baştan planlayın. Bir öğretim üyesinin dersine yalnız yardım etmek, tablonun "ders vermiş olmak" ifadesini karşılamayabilir. Görevlendirmenin sizin adınıza yapılmasına özen gösterin.
• Kurum dışında çalışıyorsanız izin ve sözleşmeyi netleştirin. Kamu kurumunda çalışıyorsanız ders vermek için kurumunuzun iznine, üniversitenin ise sizi derse görevlendiren bir karara ihtiyacı olabilir; ikisini de yazılı olarak alın.

ÜAK unvanı ile üniversite kadro kriterleri arasındaki fark

Doçentlik unvanı için ÜAK'ın tablosu, doçent kadrosuna atanmak için ise üniversitenin kendi atama ve yükseltme kriterleri uygulanır. İkisi de eğitim-öğretim faaliyetini değerlendirebilir, ama kuralları farklıdır.

Örneğin YÖK'ün sitesinde yayımlanan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönergesi, puanlama tablosunda son üç yılda ön lisans, lisans ya da lisansüstü düzeyde verilen dersleri puanlar; yarıyıl başına en çok üç ders sayılır ve ders başına lisansüstünde 4, lisansta 3, ön lisansta 2 puan verilir. Bu, yalnız o üniversitenin kadro kriteridir; ÜAK'ın doçentlik tablosuyla ve başka üniversitelerin kriterleriyle karıştırılmamalıdır.

Unvanı aldıktan sonra kadro başvurusu yapacaksanız ders kayıtlarınızı iki farklı kurala göre hazırlamanız gerekebilir. Üniversite kriterlerinin genel yapısı için üniversite atama ve yükseltme kriterleri maddesine bakabilirsiniz.

Eğitim-öğretim kaleminde sık yapılan hatalar

• Kalemi son ana bırakmak: Dersler yarıyıllara bağlıdır; eksikliği başvurudan birkaç hafta önce kapatamazsınız.
• Doktora öncesi dersleri saymak: Tablo doktora sonrası şartı koyuyorsa önceki dersler bu kalemi karşılamaz.
• Belgesiz beyan: Ders programında adınızın görünmesi tek başına yeterli olmayabilir; birim onaylı yazı hazırlayın.
• Başka alanın tablosuna güvenmek: Puan, tavan ve zorunluluk temel alana göre değişebilir.
• Kriter değişikliğinin yürürlüğünü atlamak: Güncellemeler kabulden sonraki ikinci başvuru döneminde uygulanır; başvurunuzun hangi tabloya tabi olduğunu kontrol edin.
• Tavanı aşan dersleri puan sanmak: Kalemin üst sınırına ulaştıktan sonra eklediğiniz dersler toplamınızı artırmaz; eksik kalan başka bir kaleme odaklanın.

Başvuru öncesinde toplamınızı görmek için doçentlik puan hesaplama aracını kullanabilir, eksik kalan kalemleri nasıl tamamlayacağınızı doçentlik puan stratejisi maddesinde planlayabilirsiniz. Aracın sonucunu mutlaka güncel tabloyla karşılaştırın.

Kaynaklar ve resmî bağlantılar

• Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) — doçentlik başvuru şartları tabloları ve dönem duyuruları
• Doçentlik Yönetmeliği, 14.10.2025 tarihli sürüm (Lexpera)
• Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönergesi (YÖK sitesinde)
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK) — üniversitelerin atama kriterleri