Sistematik Derleme (Systematic Review) Nasıl Yapılır?
Sistematik Derleme Nedir?
Sistematik derleme, belirli bir araştırma sorusuna yanıt bulmak için mevcut çalışmaları önceden belirlenmiş, tekrarlanabilir ve şeffaf bir yöntemle tarayan, değerlendiren ve sentezleyen araştırma türüdür. Geleneksel literatür taramasından farklı olarak sübjektif seçim yoktur ? tüm süreç belgelenmiştir. Q1 dergilere kabul şansı çok yüksektir ve ortalama 30-50 atıf alır.
Meta-Analiz Farkı
Sistematik derleme nitel sentez yapar (çalışmaları tematik olarak değerlendirir). Meta-analiz ise istatistiksel sentez yapar (çalışmaların etki büyüklüklerini birleştirerek ortak bir sonuç üretir). Meta-analiz her zaman sistematik derleme içerir ama her sistematik derleme meta-analiz değildir.
PRISMA Protokolü
Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) 2020, sistematik derlemelerin raporlanma standardıdır. 27 maddelik kontrol listesi ve 4 aşamalı akış diyagramı içerir: Tanımlama (Identification) ? Tarama (Screening) ? Uygunluk (Eligibility) ? Dahil Etme (Included). Çoğu dergi PRISMA uyumu zorunlu kılar.
Adım Adım Süreç
1. Araştırma sorusu: PICO formatında (Population, Intervention, Comparison, Outcome). Net ve dar kapsamlı olmalı.
2. Protokol kaydı: PROSPERO'ya (sistematik derleme protokol veritabanı) çalışmanızı kaydedin ? şeffaflık sağlar ve yayın yanlılığını azaltır.
3. Arama stratejisi: En az 3 veritabanında (WoS, Scopus, PubMed/ERIC/PsycINFO) Boolean operatörlerle sistematik arama. Arama stratejisini kaydedin.
4. Dahil/hariç kriterleri: Yayın yılı, dil, çalışma deseni, örneklem türü gibi önceden belirlenmiş kriterler.
5. Tarama: Başlık-abstract taraması ? tam metin taraması. En az 2 bağımsız araştırmacı taramalı (inter-rater reliability).
6. Veri çıkarımı: Her çalışmadan standart bilgiler çekilir: yazar, yıl, örneklem, yöntem, bulgular, etki büyüklüğü.
7. Kalite değerlendirmesi: Risk of Bias (Cochrane), Newcastle-Ottawa, JBI gibi araçlarla çalışma kalitesi değerlendirilir.
8. Sentez: Nitel (tematik) veya nicel (meta-analiz) sentez.
9. Raporlama: PRISMA kontrol listesi ve akış diyagramı ile.
Doçentlik İçin Değeri
Sistematik derleme Q1 dergiye kabul şansı yüksek, atıf potansiyeli çok yüksek ve tek yazarlı yapılabilir ? doçentlik puanı açısından ideal formattır. 1 sistematik derleme = 2-3 orijinal makale etkisi yaratabilir.
