Sistematik Derleme Nasıl Yapılır? ? PRISMA 2020 Adım Adım Rehber
Sistematik Derleme Nedir?
Belirli bir araştırma sorusuyla ilgili TÜM mevcut çalışmaları sistematik olarak toplama, değerlendirme ve sentezleme. Geleneksel literatür taramasından farkı: protokolü var, tekrarlanabilir, yanlılığı minimize eder. Q1 dergilere kabul şansı çok yüksek, atıf potansiyeli orijinal araştırmadan 2-3 kat fazla.
PRISMA 2020 Nedir?
Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses. Sistematik derleme raporlamanın uluslararası standardı. 27 maddelik kontrol listesi + akış diyagramı. Dergiler PRISMA uyumunu zorunlu kılmaktadır.
Adım Adım Süreç
1. Araştırma sorusu (PICO/SPIDER): Population, Intervention, Comparison, Outcome. Net ve dar soru.
2. Protokol kaydı: PROSPERO (crd.york.ac.uk/prospero) veya OSF'ye protokolünüzü kaydedin. Şeffaflık ve yanlılık önleme.
3. Arama stratejisi: En az 3 veritabanı (WoS + Scopus + alan-spesifik). Arama terimlerini Boolean operatörlerle birleştirin. Arama stratejisini tam olarak raporlayın ? başkası aynı aramayı tekrarlayabilmeli.
4. Dahil/hariç kriterleri: Yıl aralığı, dil, çalışma deseni, katılımcı özellikleri. Önceden belirleyin, sonradan değiştirmeyin.
5. Tarama süreci: Başlık-abstract taraması ? tam metin taraması. 2 bağımsız araştırmacı. Uyuşmazlık ? 3. araştırmacı.
6. Veri çıkarma: Standart form ile her çalışmadan: yazar, yıl, ülke, örneklem, yöntem, ana bulgular.
7. Kalite değerlendirme: Risk of bias araçları: Cochrane RoB 2 (RCT), ROBINS-I (non-RCT), JBI (nitel).
8. Sentez: Narratif sentez (sözel) veya meta-analiz (istatistiksel birleştirme).
PRISMA Akış Diyagramı
Identification ? Screening ? Eligibility ? Included. Her aşamada kaç çalışma elendi ve neden ? şeffaf raporlama. prisma-statement.org adresinden şablon indirin.
Doçentlik Değeri
Sistematik derleme "review" kategorisinde puanlanır. Tek yazarlı yapılabilir. Q1 dergilere kabul şansı yüksek. Ortalama 50-200 atıf. Doçentlik portföyünde güçlü bir kart.
