Açık Erişim (Open Access) Yayıncılık ? Gold, Green ve Diamond Modeller
Açık Erişim Neden Önemli?
Açık erişim (OA) makaleler %18-30 daha fazla atıf alır ? çünkü herkes okuyabilir. TÜBİTAK, AB Horizon Europe ve birçok fonlayıcı artık OA yayınlamayı zorunlu kılmaktadır (Plan S). Doçentlik puanlamasında OA ek avantaj sağlamaz ama atıf potansiyeli dolaylı etki yapar.
Gold Open Access
Makale derginin web sitesinde herkese açık yayımlanır. Yazar APC (Article Processing Charge) öder. Fiyat: 500-5.000 USD (dergiye göre). Nature: 11.000+ USD, PLOS ONE: ~1.800 USD, MDPI dergileri: 1.000-3.000 CHF.
Fonlama: TÜBİTAK proje bütçesine APC dahil edebilirsiniz. Bazı üniversiteler OA fonu sağlar. Bazı dergiler gelişmekte olan ülke yazarlarına fee waiver (indirim/muafiyet) verir ? başvurun!
Green Open Access
Makale dergide ücretli yayımlanır ama yazar postprint (hakem sonrası versiyon) veya preprint'i kendi deposuna (repository) yükler. Ücretsiz. Çoğu dergi 12-24 ay embargo süresi uygular.
Nereye yükleyin: Kurumsal repository (üniversitenizin açık arşivi), ResearchGate, Zenodo, arXiv/SSRN (preprint).
Diamond/Platinum Open Access
Ne okuyucu ne yazar ödeme yapar ? dergi kurum/dernek tarafından fonlanır. TR Dizin dergilerinin çoğu bu modeldedir. Sürdürülebilirlik sorunu olabilir ama etik açıdan en ideal model.
Hybrid Open Access
Geleneksel abonelik dergisinde bireysel makale OA seçeneği. Yazar APC ödeyerek kendi makalesini açık erişim yapabilir. Dikkat: "double dipping" eleştirisi ? dergi hem abonelik hem APC alıyor.
Predatör OA Dergiler
Düşük APC ile herkesi kabul eden, hakem süreci olmayan sahte OA dergiler. Kırmızı bayraklar: e-posta ile davet, çok hızlı kabul, geniş kapsam, bilinmeyen editör. Kontrol: DOAJ listesinde mi? WoS/Scopus indeksli mi? thinkchecksubmit.org.
Creative Commons Lisansları
OA makalelerde kullanım hakları CC lisanslarıyla belirlenir. CC BY: En açık ? herkes kullanabilir, kaynak göstererek. En yaygın. CC BY-NC: Ticari kullanım yasak. CC BY-ND: Değiştirme yasak. Plan S uyumlu dergiler genellikle CC BY gerektirir.
