Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ? Başlangıç Rehberi

SEM Nedir?

Yapısal Eşitlik Modellemesi (Structural Equation Modeling), gözlenen ve gizil (latent) değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri test eden çok değişkenli istatistiksel bir yöntemdir. Faktör analizi + yol analizi + regresyonun birleşimidir. Sosyal bilimler, eğitim, psikoloji ve işletme alanlarında en prestijli analiz yöntemi kabul edilir ? SEM kullanan makaleler Q1/Q2 dergilere daha kolay kabul edilir.

Ne Zaman Kullanılır?

Uygun: Birden fazla bağımsız ve bağımlı değişken arasındaki ilişki ağını test etmek istediğinizde. Ölçek geçerliliği (DFA) doğrulamak istediğinizde. Aracılık (mediation) veya düzenleyicilik (moderation) etkisi test etmek istediğinizde.

Uygun değil: Örneklem 200'den az ise (basit modellerde 150 yeterli olabilir). Değişkenler arası kuramsal model yoksa. Keşifsel bir araştırmaysa (SEM doğrulayıcıdır).

Temel Kavramlar

Gizil değişken (latent): Doğrudan ölçülemeyen, göstergelerle temsil edilen kavram. Örn: "motivasyon" ? 5 anket maddesiyle ölçülür.

Gözlenen değişken (observed): Doğrudan ölçülen. Örn: anket maddeleri, test puanı.

Ölçüm modeli: Gizil değişkenlerle göstergeleri arasındaki ilişki (DFA).

Yapısal model: Gizil değişkenler arası nedensel ilişkiler (yol analizi).

Uyum İndeksleri

?²/df: < 3 kabul edilebilir, < 2 iyi. CFI: > .90 kabul, > .95 iyi. TLI: > .90 kabul, > .95 iyi. RMSEA: < .08 kabul, < .05 iyi. SRMR: < .08 kabul. En az 3-4 indeks birlikte raporlanmalıdır.

Yazılımlar

AMOS: SPSS eklentisi, grafik arayüz, sürükle-bırak model çizimi. Türkiye'de en yaygın. Ücretli.

SmartPLS: Kısmi en küçük kareler yöntemi (PLS-SEM). Küçük örneklemlerde güçlü. Ücretsiz sürüm var.

R (lavaan paketi): Ücretsiz, esnek, tekrarlanabilir. Komut satırı bazlı.

Mplus: En güçlü SEM yazılımı. Ücretli (~800 USD).

Tezde Raporlama

1. Ölçüm modelini ÖNCE test edin (DFA) ? tüm faktör yükleri > .50 mi?

2. Uyum indekslerini tablo olarak sunun.

3. Yapısal modeli test edin ? standardize yol katsayıları (?) ve anlamlılık (p).

4. Model şemasını şekil olarak sunun ? gizil değişkenler oval, gözlenen dikdörtgen.