Akademik Yazarlık Etiği ? Kim Yazar Olmalı, Kim Olmamalı?

Yazarlık Neden Tartışmalı?

Akademik yazarlık, en sık karşılaşılan etik ihlal alanlarından biridir. Çalışmaya katkısı olmayan kişilerin yazar eklenmesi (onursal yazarlık) veya katkısı olan kişilerin çıkarılması (hayalet yazarlık) ciddi etik ihlallerdir. Bu sorunlar özellikle hiyerarşik akademik kültürlerde yaygındır.

ICMJE Yazarlık Kriterleri

International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) tarafından belirlenen ve birçok disiplinde kabul gören standart: bir kişinin yazar sayılabilmesi için şu 4 kriteri birlikte karşılaması gerekir:

1. Çalışmanın tasarımına veya veri toplama/analizine önemli katkı.

2. Makalenin yazımına veya eleştirel gözden geçirmesine katkı.

3. Yayımlanacak son versiyonun onaylanması.

4. Çalışmanın tüm yönlerinden sorumluluk üstlenilmesi.

Yaygın İhlaller

Onursal (gift) yazarlık: Bölüm başkanı, laboratuvar sahibi veya fonlayan kişinin katkı olmadan yazar eklenmesi. Türkiye'de çok yaygın bir sorundur.

Hayalet (ghost) yazarlık: Gerçek katkı sağlayan kişinin (örneğin istatistikçi, araştırma asistanı) yazar listesine alınmaması.

Yazar sırası manipülasyonu: İlk yazarlık veya sorumlu yazarlık (corresponding author) pozisyonunun haksız dağıtımı.

Yazar Sırası Nasıl Belirlenir?

İlk yazar: En fazla katkıyı yapan, makaleyi yazan kişi. Genellikle doktora öğrencisi.

Son yazar: Kıdemli araştırmacı, danışman. Projenin fikir babası.

Sorumlu yazar: Dergi ile iletişimi yürüten, yazışmaları yapan kişi.

Orta yazarlar: Katkı büyüklüğüne göre sıralanır.

CRediT Yazarlık Sistemi

Contributor Roles Taxonomy (CRediT), her yazarın spesifik katkısını tanımlar: kavramsallaştırma, metodoloji, yazılım, veri toplama, analiz, yazım (orijinal taslak), yazım (gözden geçirme), görselleştirme, süpervizyon, proje yönetimi, fonlama. Birçok dergi artık CRediT beyanı istemektedir.