Türkiye'de Açık Erişim Politikaları ? Akademisyenler İçin Rehber
Açık Erişim Nedir?
Açık erişim (Open Access), bilimsel yayınlara ücretsiz ve engelsiz erişim sağlayan yayıncılık modelidir. Geleneksel modelde okuyucu (veya kütüphane) dergiye abonelik ücreti öderken, açık erişimde yazar makale işlem ücreti (APC) öder ve makale herkese açık olur.
Neden Önemli?
Atıf avantajı: Açık erişim makaleler ortalama %18-30 daha fazla atıf alır.
Görünürlük: Gelişmekte olan ülkelerdeki araştırmacılar pahalı aboneliklere erişemez ? açık erişim onların da okumasını sağlar.
Fon şartı: TÜBİTAK, AB Horizon Europe ve birçok uluslararası fon kuruluşu, projelerinden çıkan yayınların açık erişim olmasını şart koşmaktadır.
Türkiye'de Durum
YÖK Ulusal Açık Erişim Politikası: YÖK, üniversitelerin kurumsal açık erişim arşivleri oluşturmasını teşvik etmektedir. Birçok üniversite DSpace veya EPrints tabanlı kurumsal arşiv kurmuştur.
TÜBİTAK Politikası: TÜBİTAK destekli projelerin çıktılarının açık erişim olarak paylaşılması teşvik edilmektedir. ULAKBIM açık dergi sistemi (DergiPark) 1.800+ Türk dergisine ücretsiz platform sağlamaktadır.
APC Maliyeti ve Fonlama
Gold Open Access APC ücretleri: MDPI dergileri 1.500-2.500 USD, Elsevier/Springer dergileri 2.000-4.000 USD, Nature/Science 5.000-11.000 USD. BAP projeleri ve TÜBİTAK bütçesinden APC ücreti karşılanabilir. Bazı üniversiteler merkezi APC fonu oluşturmuştur.
Green vs Gold Open Access
Gold OA: Derginin kendisi açık erişim, yazar APC öder. Anında erişim.
Green OA: Yazar, makalenin kabul edilmiş versiyonunu kurumsal arşive veya preprint sunucusuna yükler. Dergi embargo süresi uygulayabilir (6-24 ay).
Öneri: Bütçeniz kısıtlıysa Green OA kullanın ? makalenizi ResearchGate'e yükleyin veya üniversitenizin kurumsal arşivine ekleyin. Ücretsizdir ve atıf artırır.
